20
Qismiga ko‘ra sonning o‘zini topish
Darslik, 82–86-betlar
MaqsadBerilgan qismiga ko‘ra sonning o‘zini topish.
Yangi so‘zlar
butunni topish · finding the wholeqismi · its partfoiz · percenttenglama · equation
Tushuntirish
Agar sonning a/b qismi M ga teng bo‘lsa, sonning o‘zi M ni a/b ga bo‘lish bilan topiladi: N = M : a/b = M · b/a. Masalan, sonning 3/5 qismi 18 ga teng bo‘lsa, son 18 : 3/5 = 18 · 5/3 = 30. Foiz ham xuddi shunday: sonning 15 foizi 12 bo‘lsa, son 12 : 15 · 100 = 80. Qism berilgan bo‘lsa, qismini topish ko‘paytirish bilan, sonning o‘zini topish esa bo‘lish bilan bajariladi. Ularni adashtirmaslik uchun «butun nechaga bo‘lingan?» deb o‘ylang.
Namunalar
Sonning 2/7 qismi 14 bo‘lsa, 14 : 2/7 = 14 · 7/2 = 49. Tekshiramiz: 49 ning 2/7 qismi 7 · 2 = 14.
Yo‘lning 3/8 qismi 45 km. Butun yo‘l 45 : 3/8 = 45 · 8/3 = 120 km.
Sinfda faoliyat
«Yo‘qolgan butun»: har bir guruhga «sonning 2/5 qismi 16» kabi savol beriladi. Ular rasm (qism chizig‘i) chizib, bir qismining kattaligini topadi, keyin butunni aniqlaydi.
Mashq
1
Sonning 2/7 qismi 14 ga teng. Sonni toping.
49
2
Yo‘lning 3/8 qismi 45 km. Butun yo‘l necha km?
120
3
Sonning 15 foizi 12 ga teng. Sonni toping.
80
4
Nima uchun butunni topishda qismni kasrga ko‘paytirmay, bo‘lamiz?
Qism butundan kichik. Butunning a/b qismi M bo‘lsa, M = N · a/b, shuning uchun N = M : a/b.