Qismiga ko‘ra sonning o‘zini topish
Agar sonning a/b qismi M ga teng bo‘lsa, sonning o‘zi M ni a/b ga bo‘lish bilan topiladi: N = M : a/b = M · b/a. Masalan, sonning 3/5 qismi 18 ga teng bo‘lsa, son 18 : 3/5 = 18 · 5/3 = 30. Foiz ham xuddi shunday: sonning 15 foizi 12 bo‘lsa, son 12 : 15 · 100 = 80. Qism berilgan bo‘lsa, qismini topish ko‘paytirish bilan, sonning o‘zini topish esa bo‘lish bilan bajariladi. Ularni adashtirmaslik uchun «butun nechaga bo‘lingan?» deb o‘ylang.
Mahalladagi do‘kon kunning boshida olmalarning bir qismini sotdi. Sotuvchi: «20 ta quti sotildi, bu hammasining uchdan biri» deydi. Hammasi bo‘lib nechta quti bor edi? Qism ma’lum bo‘lsa, butunni topish uchun qismni kasr maxrajiga ko‘paytiramiz: 20 · 3 = 60.
Omborchi zaxirani hisoblaydi, oshpaz mehmonlar soniga qarab masalliqni oshiradi, dehqon hosilning bir qismidan butun hosilni baholaydi.
Uyda bir idish yong‘oq yoki oshxonadagi bir qop guruchning uchdan bir qismini ajrating va hammasi qancha bo‘lganini taxmin qiling. Keyin tarozida yoki sanab tekshiring.
«Yo‘qolgan butun»: har bir guruhga «sonning 2/5 qismi 16» kabi savol beriladi. Ular rasm (qism chizig‘i) chizib, bir qismining kattaligini topadi, keyin butunni aniqlaydi.