ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Kasrlarni bo‘lish va sonni qismiga ko‘ra topish

Darslar 19–20 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
20

Qismiga ko‘ra sonning o‘zini topish

Darslik, 82–86-betlar
MaqsadBerilgan qismiga ko‘ra sonning o‘zini topish.
Yangi so‘zlar
butunni topish · finding the wholeqismi · its partfoiz · percenttenglama · equation
Tushuntirish

Agar sonning a/b qismi M ga teng bo‘lsa, sonning o‘zi M ni a/b ga bo‘lish bilan topiladi: N = M : a/b = M · b/a. Masalan, sonning 3/5 qismi 18 ga teng bo‘lsa, son 18 : 3/5 = 18 · 5/3 = 30. Foiz ham xuddi shunday: sonning 15 foizi 12 bo‘lsa, son 12 : 15 · 100 = 80. Qism berilgan bo‘lsa, qismini topish ko‘paytirish bilan, sonning o‘zini topish esa bo‘lish bilan bajariladi. Ularni adashtirmaslik uchun «butun nechaga bo‘lingan?» deb o‘ylang.

Son3/5 = 18??
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalladagi do‘kon kunning boshida olmalarning bir qismini sotdi. Sotuvchi: «20 ta quti sotildi, bu hammasining uchdan biri» deydi. Hammasi bo‘lib nechta quti bor edi? Qism ma’lum bo‘lsa, butunni topish uchun qismni kasr maxrajiga ko‘paytiramiz: 20 · 3 = 60.

Kim ishlatadi

Omborchi zaxirani hisoblaydi, oshpaz mehmonlar soniga qarab masalliqni oshiradi, dehqon hosilning bir qismidan butun hosilni baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda bir idish yong‘oq yoki oshxonadagi bir qop guruchning uchdan bir qismini ajrating va hammasi qancha bo‘lganini taxmin qiling. Keyin tarozida yoki sanab tekshiring.

Namunalar
Sonning 2/7 qismi 14 bo‘lsa, 14 : 2/7 = 14 · 7/2 = 49. Tekshiramiz: 49 ning 2/7 qismi 7 · 2 = 14.
Yo‘l45 km??
Yo‘lning 3/8 qismi 45 km. Butun yo‘l 45 : 3/8 = 45 · 8/3 = 120 km.
Sinfda faoliyat

«Yo‘qolgan butun»: har bir guruhga «sonning 2/5 qismi 16» kabi savol beriladi. Ular rasm (qism chizig‘i) chizib, bir qismining kattaligini topadi, keyin butunni aniqlaydi.

Mashq
1
Sonning 2/7 qismi 14 ga teng. Sonni toping.
2
Yo‘lning 3/8 qismi 45 km. Butun yo‘l necha km?
3
Sonning 15 foizi 12 ga teng. Sonni toping.
4
Nima uchun butunni topishda qismni kasrga ko‘paytirmay, bo‘lamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAziz bayrami uchun dinamometrHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →