ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Murakkab masalalar va amallar tartibi

Darslar 17–18 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
18

To‘rt amalga doir hisoblash algoritmlari

Darslik: 1-qism, 18-dars, 70–73-betlar
MaqsadAmallarni bajarish tartibi (algoritm) qoidalarini bilish va ifodalarning qiymatini to‘g‘ri hisoblash.
Yangi so‘zlar
amallar bosqichi · stage of operationsalgoritm · algorithmqavs · bracketifodaning qiymati · value of an expression
Tushuntirish

Qo‘shish va ayirish — I bosqich, ko‘paytirish va bo‘lish — II bosqich amallari. 1-qoida: qavssiz ifodada bitta bosqich amallari bo‘lsa, ular chapdan o‘ngga yozilish tartibida bajariladi. 2-qoida: qavssiz ifodada ikkala bosqich bo‘lsa, avval II, keyin I bosqich amallari bajariladi. 3-qoida: qavs bo‘lsa, avval qavs ichidagi amallar bajariladi. Biror ishni bajarish tartibi algoritm deb ataladi. Amallar xossalari hisobni qulaylashtirsa, tartibdan chetga chiqish mumkin: 37 · 8 + 13 · 8 = (37 + 13) · 8 = 400.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sotuvchida 5 ta yakka olma va 6 tadan solingan 4 ta xalta bor. Hammasi 5 + 4 · 6 = 5 + 24 = 29 ta. Agar avval qo‘shilsa, (5 + 4) · 6 = 54 chiqadi, bu xato: ko‘paytirish qo‘shishdan oldin bajariladi.

Kim ishlatadi

Dasturchi ifodalarni to‘g‘ri tartibda hisoblaydi, hisobchi jadvalda formulalarni xatosiz yozadi, muhandis ko‘p amalli hisoblarni to‘g‘ri bajaradi.

Bugun sinab ko‘ring

7 + 3 · 4 ni daftarda hisoblang, so‘ng do‘stingizdan ham so‘rang. Ikkalangiz ham avval ko‘paytirdingizmi? Javoblar farq qilsa, sababini toping.

Namunalar
120 − 36 : 4 + 5 × 7 = 120 − 9 + 35 = 111 + 35 = 146 (avval : va ×, keyin − va +).
(96 + 4 × 6) : 5 − 48 : 12 = (96 + 24) : 5 − 4 = 120 : 5 − 4 = 24 − 4 = 20.
Sinfda faoliyat

«Tartib raqamlari»: o‘qituvchi ifodani yozadi, bolalar har bir amal ustiga bajarilish tartibi raqamini qo‘yadilar, so‘ng hisoblaydilar va jufti bilan tekshiradilar.

Mashq
1
250 − 12 × 5 + 45 : 9 ifodaning qiymatini toping.
2
(84 − 24) : 6 + 7 × 3 ni hisoblang.
3
45 × 8 + 55 × 8 ni qulay usulda hisoblang.
4
Nima uchun 8 + 2 × 5 = 18, 50 emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘yinchoq qutilari uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →