🎯 Missiya: Bog‘cha sovg‘a qilgan qutilardan qaysi birini ta’tildan keyin o‘zimiz ta’mirlaymiz — va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariKelasi hafta — kuzgi ta’til (2–8-noyabr), darslar 9-noyabrda boshlanadi. Mahalla bog‘chasi eski yog‘och o‘yinchoqlarni sovg‘a qilmoqchi, ularni ta’tildan keyin ta’mirlaymiz. Bir quti tanlang.
A
AnvarTarixdan ni o‘rgandik: bu xalqning madaniy rivojlanishida erishgan darajasi — asboblar, shaharlar qurish, yozuv, fan va san’at.
M
MalikaGretsiyaga qarashli Krit orolida miloddan avvalgi III–II ming yillikdagi shaharlar va saroylar topilgan; kritliklar kema yasash va savdoda kuchli bo‘lgan. Miken shahar-davlatida mustahkam qal’a, bronza qurol va oltin taqinchoqlar qoldiqlari topilgan.
Z
ZarinaMarkaziy Amerikada mayyalar shahar-davlatlar, piramidalar va rasadxonalar qurgan, aniq taqvim yaratgan. Perudagi inklar — tugunli ip bilan hisob yuritgan.
Siz
Biz esa ro‘yxat yuritamiz. Qutilarni tekshirib, qaror qilamiz.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 1: O‘yinchoqlar qutilari
Topshiriq: Kipu nima?
J
JasurBog‘chadan xabar: jami 80 ta o‘yinchoq uchta qutida. A qutida C dagidan 8 ta ko‘p, B da C dagidan 6 ta ko‘p. Har qutida nechta?
M
MalikaC dagi sonni x deymiz. Model-sxema: C = x, A = x + 8, B = x + 6. Tenglama: x + (x + 8) + (x + 6) = 80.
A
AnvarSoddalashtiramiz: 3x + 14 = 80, 3x = 66, x = 22. Demak, C — 22, A — 30, B — 28. Tekshiramiz: 22 + 30 + 28 = 80 ✔
Z
ZarinaTa’mir: ta’tildan keyin 4 ta dars, har darsda 2 guruh, har guruh 4 ta o‘yinchoq. Tartib: avval qavs, keyin ko‘paytirish: 4 · (2 · 4) = 4 · 8 = 32.
Siz
Ko‘paytirish va bo‘lish — II bosqich, qo‘shish va ayirish — I bosqich. 32 ta o‘yinchoqdan ko‘pini ulgurmaymiz.
Matematika
🔒Qulf 2: Qutilarda nechtadan?
Topshiriq: A, B, C qutilardagi o‘yinchoqlar soni qaysi javobda to‘g‘ri?
🔑 Kalit: 3x + 14 = 80, x = 22: C — 22, A — 30, B — 28 ta o‘yinchoq. Biz 4 · (2 · 4) = 32 tadan ortig‘ini ta’mirlay olmaymiz.
Seshanba
Z
ZarinaBog‘cha tarbiyachisiga qo‘ng‘iroq qildim. Telefonda avval salomlashib, o‘zimizni tanishtiramiz: «Salom, men 5-sinf o‘quvchisi Zarinaman.» Gapni bo‘lmaymiz, ovozni ortiqcha ko‘tarmaymiz.
J
JasurSuhbat oxirida rahmat aytib, . muloqot telefonda ham kerak. Tarbiyachi aytdi: A qutida yoriqlar va botiqlar bor, B da chirish va zamburug‘, C da yog‘ochxo‘r qo‘ng‘iz teshiklari, ichida hali tirik qurtlar bor.
M
MalikaQutilar yorlig‘ini alifbo tartibida yozamiz. Lotin asosidagi o‘zbek alifbosida 26 harf, 3 harflar birikmasi (sh, ch, ng) va 1 tutuq belgisi bor: A, B, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, X, Y, Z, O‘, G‘, Sh, Ch, Ng.
A
AnvarAlifbo 1993-yil 2-sentyabrda qonun bilan kiritilgan, imlo qoidalari 1995-yil 24-avgustda tasdiqlangan. Avval qadimgi o‘zbek yozuvi (arab asosida, 1929-yilgacha), keyin 1930–1940 lotin, so‘ng kirill ishlatilgan.
Siz
Yorliqlarni o‘yin qilsak ham bo‘ladi: «bosh–tosh–qosh»da bitta harf almashsa, so‘z ma’nosi o‘zgaradi.
Ona tili
🔒Qulf 3: Bog‘chaga qo‘ng‘iroq
Topshiriq: Qaysi qatorda so‘zlar alifbo tartibida?
🔑 Kalit: Bog‘cha: A qutida yoriq va botiqlar, B da chirish va zamburug‘, C da yog‘ochxo‘r qo‘ng‘iz teshiklari bor, ichida hali tirik qurtlar bor.
A
AnvarHafta kunlari: Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday — bosh harf bilan! “On Friday” — juma kuni.
M
MalikaTartib sonlar: first, second, third, fourth, fifth, sixth… “Thursday is the fourth day of the week.” “What’s the sixth day?” — “Saturday.” Imlo: fifth, eighth, ninth, twelfth.
J
JasurNoto‘g‘ri fe’llar: go → went, see → saw, buy → bought, eat → ate. Savol: “Where did you go on Saturday?” — did dan keyin go (went emas!). “They went to the market.” “They didn’t buy fruit.”
Z
ZarinaO‘tgan juma bog‘chaga bordik: “We went to the kindergarten last Friday. We saw old toys.”
Ingliz tili
🔒Qulf 4: Last Friday we went…
Topshiriq: Gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Fridayisthefifthday.
A
AnvarMahalla xaritasida maktabdan bog‘chagacha masofa 4 sm. 1 : 20 000, ya’ni yerdagi masofa xaritadagidan 20 000 marta katta.
M
Malika4 · 20 000 = 80 000 sm = 800 m. Darslikdagi misolga o‘xshash: 800 m xaritada 4 sm bo‘lsa, masshtab 1 : 20 000.
J
JasurMasshtab uch xil: (1 : 100 000), (1 sm da 1 km) va (teng bo‘laklarga bo‘lingan to‘g‘ri chiziq). Sonli masshtabning oxirgi beshta nolini olib tashlasak, sm km bo‘ladi, chunki 1 km = 100 000 sm.
Z
ZarinaOdam soatiga 5 km yursa, 800 m ga taxminan 10 daqiqa ketadi. Sinov uchun o‘lchamni chizg‘ich yoki sirkul bilan olamiz.
Geografiya
🔒Qulf 5: Bog‘chagacha qancha?
Topshiriq: Masshtab 1 : 100 000 bo‘lsa, xaritadagi 1 sm yerda qancha?
Chorshanba
Z
ZarinaO‘yinchoqlar ro‘yxatini kompyuterda terayapman. da ko‘zlar ekranga qaraydi, klaviaturaga emas, barcha barmoqlar ishlaydi.
A
Anvar: chap qo‘l barmoqlari A, S, D, F da, o‘ng qo‘l J, K, L va «;» da, bosh barmoqlar probelda. F va J da kichik do‘nglik bor — qaramay topiladi.
M
MalikaHar bosishdan keyin barmoq asosiy qatorga qaytadi. Avval sekin, lekin xatosiz; tezlik keyin keladi. Tezlik daqiqada belgilarda o‘lchanadi.
J
Jasur — tez terishni o‘rgatadigan dastur. Uni o‘qituvchi yoki kattalar bilan tanlaymiz; notanish saytlardan dastur yuklab olmaymiz va o‘rnatmaymiz.
Informatika
🔒Qulf 6: Ro‘yxatni teramiz
Topshiriq: Qaysi tugmalarda kichik do‘nglik bor?
M
MalikaBiologiyada tirik organizmlarning to‘rt olamini o‘rgandik: bakteriyalar, zamburug‘lar, o‘simliklar, hayvonlar. Hammasi oziqlanadi, nafas oladi, ko‘payadi va o‘sadi.
A
Anvarlar — harakatlanmaydigan eukariotlar, geterotrof oziqlanadi. Tanasi ingichka iplar — lardan iborat, bilan ko‘payadi. Eng kichik achitqidan katta qo‘ziqorinlargacha.
Z
ZarinaYog‘ochni chiritadigan ham zamburug‘lar. O‘simliklar xlorofill bilan qiladi: yorug‘likda karbonat angidrid va suvdan organik modda yasab, kislorod chiqaradi.
J
JasurBakteriyalar mayda, faqat mikroskopda ko‘rinadi. lar hujayrasiz hayot shakli: faqat tirik hujayra ichida ko‘payadi. Qo‘lni sovunlab yuvish muhim.
Siz
Demak, B qutidagi chirish va zamburug‘ — tirik zamburug‘ ishi. Kalit.
Biologiya
🔒Qulf 7: Chirish kimdan?
Topshiriq: Yog‘ochni chiritadigan organizmlar qaysi olamga kiradi?
🔑 Kalit: Chirish va zamburug‘ — tirik zamburug‘lar ishi: ular yog‘ochda o‘sib, uni chiritadi. Zamburug‘ va qo‘ng‘izlar yog‘ochni buzadi.
A
AnvarYog‘och sifati: tanasi qanchalik tekis, uzun va sog‘lom bo‘lsa, shunchalik yaxshi. Nuqsonlar: zararkunandalar (zamburug‘ va qo‘ng‘izlar), quritish xatolari (egilish, yorilish, chirish), tabiiy nuqsonlar. Tugunlar ham turlicha.
J
JasurZararkunandalarga qarshi kimyoviy vositalar ishlatiladi. Ular zaharli, shuning uchun bunday ishni faqat kattalar bajaradi.
M
MalikaDuradgor dastgohida bo‘ylama va ko‘ndalang lar, teshiklar bor ish taxtasi, asbob tarnovi bo‘ladi. Dastgoh balandligi: yoniga turib kaftni qo‘ysak, bel va qo‘lni egmasak, balandlik mos. Iskanjani ortiqcha qisib bo‘lmaydi.
Z
ZarinaBolg‘a si tekis, botiq va yoriqsiz, si mustahkam bo‘lishi kerak. Dasta qattiq, egiluvchan yog‘ochdan; yumshoq yoki mo‘rt yog‘ochdan emas. Dastasiz yoki nosoz asbob bilan ishlash qat’iyan man etiladi.
Siz
Zamburug‘ ham, qo‘ng‘iz ham zararkunanda. Kimyo kerak bo‘lgan qutini biz ta’mirlay olmaymiz. Buni yozaman.
Texnologiya
🔒Qulf 8: Ustaxona va nuqsonlar
Topshiriq: Zararkunandalarga qarshi kimyoviy vositalar bilan kim ishlaydi?
🔑 Kalit: Zararkunandalar — zamburug‘ va yog‘ochxo‘r qo‘ng‘izlar. Ularga qarshi kimyoviy vositalar zaharli: bu ishni faqat kattalar bajaradi. Nosoz asbob bilan ishlash man etiladi.
Payshanba
J
JasurRo‘yxat rus tilida: «В коробке нет игрушек. В классе нет молотков.» «Нет» dan keyin ko‘plikda qaratqich kelishigi: «нет кого? чего?»
M
MalikaErkak jins qattiq undoshdan keyin «-ов»: «столы — столов, учебники — учебников»; «й» dan keyin «-ев»: «героев»; «ь, ж, ч, ш» dan keyin «-ей»: «карандашей, календарей».
A
AnvarAyol va o‘rta jins ko‘pincha nol oxirlik: «книги — книг, окна — окон, яблоки — яблок». Unli paydo bo‘ladi: «сказки — сказок», «песни — песен». Maxsus: «друзей, детей, людей».
ZarinaAdabiyot o‘qituvchisi ta’til uchun o‘qishni berdi: Hamid Olimjonning «Oygul bilan Baxtiyor» ertak-dostoni. U xalq ertagidan qayta ishlangan, yetti bo‘g‘inli misralarda yozilgan.
A
AnvarDostonning g‘oyasi — erkinlik, jasorat va halol mehnatni ulug‘lash. Biz uni hikoya qilib o‘tirmaymiz, har kim o‘zi o‘qiydi.
M
MalikaIkkita she’r ham bor: Zulfiyaning «Haykal» va «O‘riklar gullar…». Zulfiya — O‘zbekiston xalq shoirasi, Hamid Olimjonning hayot yo‘ldoshi. She’rlar sevgi, sadoqat va ehtiromni ifodalaydi.
J
JasurShe’rlarni bu yerga ko‘chirmaymiz. Faqat nomlarini va muallifini yozib oldik. Ta’tilda o‘qib, o‘z fikrimizni aytamiz: shoir xotirasini qadrlash nima degani.
Adabiyot
🔒Qulf 10: Ta’til uchun topshiriq
Topshiriq: «Haykal» she’rining muallifi kim?
Juma
S
Sinf rahbariQaror vaqti. Uch quti: A — 30 ta (yoriq, botiq), B — 28 ta (chirish, zamburug‘), C — 22 ta (qo‘ng‘iz teshiklari). Ta’mirdan keyin bog‘chaga topshiramiz.
A
AnvarB ni olmaymiz: chirish — tirik zamburug‘ ishi, unga qarshi zaharli kimyo kerak, faqat kattalar ishlatadi.
J
JasurC ham yo‘q: yog‘ochxo‘r qo‘ng‘iz ham zararkunanda, unga qarshi ham kimyoviy vosita kerak.
M
MalikaA: yoriq va botiqlarni yelim, bolg‘a va jilvir bilan sinf ustaxonasida tuzatamiz. 30 ≤ 32 — ulgurami? Ha: 4 · (2 · 4) = 32.
Z
ZarinaFaqat soz asboblar bilan ishlaymiz, dastgoh balandligi mos bo‘ladi. Qolgan ikki qutini kattalarga topshiramiz.
Siz
Tanlov qilindi: A quti. Hisobotni yozamiz.
Texnologiya
🔒Qulf 11: Qaror: A quti
Topshiriq: Qaysi kalit B qutini rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Ta’mirga A quti tanlandi
Bog‘cha uchta quti berdi: A — 30 ta (yoriq va botiq), B — 28 ta (chirish, zamburug‘), C — 22 ta (qo‘ng‘iz teshiklari); jami 80. Zamburug‘ va qo‘ng‘izga qarshi vositalar zaharli, ularni faqat kattalar ishlatadi. Biz ta’tildan keyin 4 · (2 · 4) = 32 ta o‘yinchoqni ta’mirlay olamiz, shuning uchun A qutini tanladik.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
3x + 14 = 80, x = 22: C — 22, A — 30, B — 28 ta o‘yinchoq. Biz 4 · (2 · 4) = 32 tadan ortig‘ini ta’mirlay olmaymiz.
Bog‘cha: A qutida yoriq va botiqlar, B da chirish va zamburug‘, C da yog‘ochxo‘r qo‘ng‘iz teshiklari bor, ichida hali tirik qurtlar bor.
Chirish va zamburug‘ — tirik zamburug‘lar ishi: ular yog‘ochda o‘sib, uni chiritadi. Zamburug‘ va qo‘ng‘izlar yog‘ochni buzadi.
Zararkunandalar — zamburug‘ va yog‘ochxo‘r qo‘ng‘izlar. Ularga qarshi kimyoviy vositalar zaharli: bu ishni faqat kattalar bajaradi. Nosoz asbob bilan ishlash man etiladi.
Yulduzli savollar
2 + 3 · 4 qancha?
Masshtab 1 : 50 000 da xaritadagi 2 sm yerda necha m?
O‘ylab ko‘r: nega nosoz asbob bilan ishlash man etiladi?