16
O‘tilganlarni takrorlashga doir masalalar
Darslik: 1-qism, 16-dars, 64–65-betlar
MaqsadKo‘paytirish, bo‘lish, qoldiqli bo‘lish, taqsimot qonuni va ifodalarni soddalashtirish mavzularini takrorlash.
Yangi so‘zlar
ko‘paytma · productbo‘linma · quotientqoldiq · remaindersoddalashtirish · simplifying
Tushuntirish
Ko‘paytirish a · b = b · a va a · (b · c) = (a · b) · c xossalariga ega. Bo‘lish ko‘paytirishga teskari amal bo‘lib, natijani ko‘paytirish bilan tekshiramiz. Nolga bo‘lish mumkin emas. Qoldiqli bo‘lishda bo‘linuvchi = bo‘luvchi × to‘liqsiz bo‘linma + qoldiq, qoldiq esa bo‘luvchidan kichik. Taqsimot qonuni qavslarni ochishga va umumiy ko‘paytuvchini chiqarishga imkon beradi. Tenglamani yechishdan oldin ifodani soddalashtirish ishni yengillashtiradi.
Namunalar
9 qatorning har birida 35 tadan daraxt bor edi, har qatorga yana 5 tadan ekildi. Jami 9 × (35 + 5) = 9 × 40 = 360 ta daraxt.
4x + 6x − 9 = 51 → 10x − 9 = 51 → 10x = 60 → x = 6.
Sinfda faoliyat
«Xatoni top»: o‘qituvchi ataylab xato yechilgan 4 ta misol (masalan, 4(x + 3) = 4x + 3) yozadi. Bolalar xatoni topib, to‘g‘rilaydilar.
Mashq
1
12a + 5b ifodaning a = 4, b = 6 dagi qiymatini toping.
78
2
4 536 : 18 ni hisoblang.
252
3
Sonni 21 ga bo‘lganda to‘liqsiz bo‘linma 14, qoldiq 11 chiqadi. Sonni toping.
305
4
36 × 14 = 504 ko‘paytirish to‘g‘ri bajarilganini bo‘lish bilan qanday tekshiramiz?
504 : 14 = 36 (yoki 504 : 36 = 14) chiqishi kerak.