ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Natural sonlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslar 11–12 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
12

Natural sonlarni bo‘lish

Darslik: 1-qism, 12-dars, 48–53-betlar
MaqsadBo‘lishning ma’nosini bilish; bo‘lish va ko‘paytirishni bir-biri bilan tekshirish; noma’lum ko‘paytuvchi, bo‘linuvchi va bo‘luvchini topish.
Yangi so‘zlar
bo‘linuvchi · dividendbo‘luvchi · divisorbo‘linma · quotientnoma’lum ko‘paytuvchi · unknown factor
Tushuntirish

a : b = c yozuvida a — bo‘linuvchi, b — bo‘luvchi, c — bo‘linma. Bo‘lish amalining ma’nosiga ko‘ra a : b = c bo‘lsa, c · b = a bo‘ladi. Shuning uchun bo‘lishni ko‘paytirish bilan, ko‘paytirishni esa bo‘lish bilan tekshiramiz. Nolga bo‘lish mumkin emas; a : 1 = a, a : a = 1 (a ≠ 0) va 0 : a = 0. Noma’lum ko‘paytuvchi: a · x = b bo‘lsa, x = b : a. Noma’lum bo‘linuvchi: x : a = b bo‘lsa, x = b · a. Noma’lum bo‘luvchi: a : x = b bo‘lsa, x = a : b.

ƒFormula
a : b = c ⇒ c · b = a
Nolga bo‘lish mumkin emas
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab zaliga 180 ta stul qatorlarga 12 tadan terilmoqda. Qatorlar soni 180 : 12 = 15. Tekshiramiz: 15 · 12 = 180, demak hisob to‘g‘ri.

Kim ishlatadi

Tadbir tashkilotchisi o‘rinlarni qatorlarga bo‘ladi, omborchi mahsulotni teng guruhlarga ajratadi, hisobchi natijani ko‘paytirib tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

36 ta narsani (qadam yoki qalam) teng guruhlarga bo‘ling, bo‘lish va ko‘paytirish tengliklarini yozing.

Namunalar
9x = 108 bo‘lsa, x = 108 : 9 = 12. x : 15 = 6 bo‘lsa, x = 6 × 15 = 90. 144 : x = 18 bo‘lsa, x = 144 : 18 = 8.
1092283984−252252−0
1 092 : 28 = 39 to‘g‘ri, chunki 28 × 39 = 1 092. Ko‘paytirishni tekshirish: 1 092 : 39 = 28 chiqishi kerak.
Sinfda faoliyat

«Yashirin son»: o‘qituvchi «x ni 6 ga bo‘lsak, 9 chiqadi» kabi gaplarni aytadi, bolalar x ni topib, tekshirib ko‘rsatadilar.

Mashq
1
1 248 : 32 ni hisoblang.
2
12x = 156 tenglamani yeching.
3
144 : x = 18 tenglamani yeching.
4
Nima uchun 0 dan farqli sonni nolga bo‘lib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMikroskop uchun adolatli qoidaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →