ZarinaJadvalni maktab kompyuterida tuzdim. — axborotni juda tez qayta ishlaydigan universal avtomatik qurilma. So‘z inglizcha computer, ya’ni «hisoblovchi»dan.
A
AnvarTurlari: stol usti, monoblok, noutbuk, planshet. Smartfon ham kichik kompyuter. Hammasi bir sxemada ishlaydi: kiritish qurilmasi, protsessor, xotira, chiqarish qurilmasi.
J
JasurShaxsiy kompyuterning to‘rt asosiy qurilmasi: , monitor, klaviatura, sichqoncha. Monitor axborotni ko‘rsatadi, klaviatura va sichqoncha esa kiritadi.
M
MalikaTizim bloki ichida: ona plata, («miya»), (kompyuter yoqiq paytda ishlaydi), video va ovoz kartalari, qattiq disk yoki SSD.
Informatika
🔒Qulf 3: Jadvalni chop etamiz
Topshiriq: Qurilmalarni guruhla.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Tashqi qurilma
Tizim blokida
A
AnvarTaxtaga yozuv tayyorlayapman: «Maqsadimiz — tajriba, sabr va aniqlik.» Notanish so‘zlar: , , , . Lug‘atdan ma’nolarini topdim.
M
MalikaBitta tovushni almashtirsak, yangi so‘z chiqadi: bor — bol, el — ek, yoz — yoy. Bu — tovushning ma’no farqlash vazifasi.
Z
Zarinalar uch xil: tovush ortishi, tushishi va almashishi. Ortish: bu + da = bunda (n paydo bo‘ladi). «Orzum»da y eshitiladi, yozilmaydi.
J
JasurTushish: burun → burni, singil → singlisi, ikki → ikkala (oxirgi i tushadi). «Do‘st» va «g‘isht»da oxirgi undosh zo‘rg‘a eshitiladi, lekin yoziladi.
Siz
Koinot haqidagi matnda ham shunday so‘zlar bor: , , . Ularni keyin izlaymiz.
Ona tili
🔒Qulf 4: Qoida taxtasi matni
Topshiriq: Qaysi so‘z tovush tushishiga misol?
Chorshanba
M
MalikaIngliz tilidagi loyiha: juft bo‘lib savol beramiz va jadvalni to‘ldiramiz. “When is your birthday?” “Who is your best friend?” “How do you go to school?”
A
AnvarDo‘st haqida yozamiz, he/she bilan fe’lga -s qo‘shiladi: “His name is Jasur. He goes to school by bus.” Live → lives, go → goes.
J
JasurTashqi ko‘rinishni ham tasvirlaymiz: “He has short hair” yoki “His hair is short.” Soch: long, short, straight, curly, blond, dark.
Z
ZarinaYuz va ko‘z: a round face, big eyes, a small nose. He — his, she — her, it — its. Sifat ko‘plikda o‘zgarmaydi: long hair, round faces.
Ingliz tili
🔒Qulf 5: Interview table
Topshiriq: Gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Shehaslonghair.
A
AnvarQoidalar taxtasini ikkita yupqa listni biriktirib yasaymiz. Parchin mix — kallakli sterjen, yumshoq po‘lat, mis yoki alyuminiydan.
M
MalikaTartib: detallar ustma-ust qo‘yilib teshik ochiladi (parchinga zich tushishi kerak), parchin o‘tkaziladi, bilan detallar tortiladi, chiqib turgan uchi yoyilib yopuvchi kallak hosil qilinadi.
J
JasurTeshish va bolg‘alashni o‘qituvchi ko‘rsatganidek, ko‘zoynakda, qo‘l zarba chizig‘idan chetda bajaramiz.
Z
ZarinaSarlavhani xalq hunarmandchiligidagi kabi bezaymiz: da sovuq metall rasm ustiga qo‘yilib bolg‘a bilan uriladi va bo‘rtma tasvir chiqadi. Maktabda qalin folga va o‘tmas qalam bilan xavfsiz mashq qilinadi.
M
MalikaQadimgi kasblar: miskarlik (mis idishlar), zargarlik, taqachilik (taqa yasash), kandakorlik (naqsh o‘yish). Ular bugun chilangar, payvandchi, tokar, zargar bo‘lib yashaydi.
Texnologiya
🔒Qulf 6: Qoida taxtasi
Topshiriq: Parchinlashda birinchi qadam qaysi?
Payshanba
Z
ZarinaAdabiyotda Ezopning oltita masalini o‘qidik: «Yovvoyi echkilar va cho‘pon», «Ohu va uzumzor», «Bo‘ri va turna», «Eshak va baqalar», «Tuzli eshak», «Burgut, zag‘cha va cho‘pon».
A
AnvarMavzulari: , , nonko‘rlik, , sabr, qanoat, hiyla. Hayvonlar inson xulqini ko‘rsatadi.
M
MalikaBiz masallarni hikoya qilib o‘tirmaymiz — ibratlarini muhokama qildik. Ezop an’anasini frantsuz J. Lafonten va rus I. Krilov davom ettirgan; o‘zbek adabiyotida Gulxaniyning «Zarbulmasal»i mashhur.
Siz
Qoidamizga minnatdorchilik ham qo‘shamiz: har guruh navbatdagisiga mikroskopni toza topshirib, rahmat aytadi.
Adabiyot
🔒Qulf 7: Ezop masallari
Topshiriq: Ezop an’anasini kimlar davom ettirgan?
🔑 Kalit: Qoidaga minnatdorchilik qo‘shamiz: har guruh mikroskopni toza topshirib, rahmat aytadi.
J
JasurTarixdan qoyatosh suratlarini o‘rgandik: ajdodlarimiz qoya va g‘or devorlariga chizgan rasmlar eng qadimgi san’at asarlari.
M
MalikaUlar yozuvdan oldin yaratilgan, shuning uchun qadimgi davr tarixining qimmatli manbasi. Ko‘pincha ov qilinayotgan hayvonlar tasvirlangan — odamlar nimani ovlagani ko‘rinadi.
A
AnvarEng mashhurlari — Ispaniyadagi Altamira va Frantsiyadagi Lasko g‘orlari, ularni o‘n minglab yil oldin kromanyonlar chizgan. Bo‘yoqni tabiiy minerallardan tayyorlashgan.
Z
ZarinaO‘zbekistonda Navoiy viloyatidagi Sarmishsoy darasida sherlar, yo‘lbarslar va ovchilar tasvirlangan; uni «ochiq osmon ostidagi muzey» deyishadi. Suratlarga tegish va ustidan yozish mumkin emas!
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 8: Qoyatosh suratlari
Topshiriq: Qoyatosh suratlari nega tarix manbasi?
A
AzizHozir kechqurun tez qorong‘i bo‘lyapti. Nega? 🌙
M
MalikaYer o‘z o‘qi atrofida 24 soatda bir marta g‘arbdan sharqqa aylanadi — bu bir . Quyosh Yerning faqat yarmini yoritadi, shuning uchun kun va tun almashadi.
A
AnvarYer o‘qi og‘ma (taxminan 23,5°), shuning uchun Quyosh turli fasllarda turli balandlikka ko‘tariladi. 22–23 sentyabrda bo‘ldi — kun va tun deyarli teng. Undan keyin kunlar qisqaradi.
Z
ZarinaEng qisqa kun 21–22 dekabrda (qishki quyosh turishi). Eslatma: O‘zbekiston mo‘rtacha issiqlik mintaqasida joylashgan.
Siz
Kunlar qisqaryapti, shuning uchun burchakka chiroq kerak. Zamonaviy mikroskoplarda o‘rnatilgan lampa bor.
Geografiya
🔒Qulf 9: Kunlar nega qisqardi?
Topshiriq: Kunlar 22–23 sentyabrdan keyin nega qisqaradi?
🔑 Kalit: 22–23 sentyabrdan keyin kunlar qisqaradi, eng qisqa kun 21–22 dekabrda. Burchakka chiroq kerak, mikroskopda lampa bor.
Juma
J
JasurKechagi laboratoriyani rus tilida yozaman: «Вчера мы были в лаборатории. Зарина смотрела в микроскоп, а Анвар рисовал.»
M
MalikaO‘tgan zamon «что делал? что сделал?» ga javob beradi: infinitivdan «-ть» ni tashlab «-л» qo‘shamiz: «читать → читал».
A
AnvarBirlikda jinsga qarab: «он читал, она читала, оно читало», ko‘plikda: «они читали». «Я читал» (o‘g‘il bola), «я читала» (qiz bola).
Sinf rahbariQaror vaqti. Uch qoida: A — har o‘quvchi mikroskopda yakka 5 daqiqa, B — 7 guruh (4 tadan), har biri 10 daqiqa, C — mikroskopni faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi.
A
AnvarA bo‘lmaydi: 28 · 5 = 140, 140 : 2 = 70 daqiqa, dars esa 45 daqiqa.
J
JasurC ham yo‘q: tasvirni har kim o‘zi daftarga chizishi kerak, buning uchun o‘zi qarashi lozim.
M
MalikaB yaxshi: 28 : 4 = 7 guruh, 7 · 10 = 70, 70 : 2 = 35 daqiqa — sig‘adi. Navbat kutayotgan guruhlar lupa bilan ishlaydi: 8 ta lupa, 7 ta guruh — 1 tasi ortiq.
Topshiriq: Qaysi kalit A qoidani (yakka-yakka) rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Mikroskop uchun adolatli qoida: 4 tadan guruh
Sinfda 28 o‘quvchi, 2 mikroskop va 8 lupa bor, dars 45 daqiqa. Yakka-yakka ko‘rish 28 · 5 = 140 daqiqa, ikki mikroskopda 70 daqiqa — sig‘maydi. 4 tadan 7 guruh har biri 10 daqiqa ishlasa, 70 : 2 = 35 daqiqa ketadi. Tasvirni har kim o‘zi chizadi, kutayotganlar lupa bilan ishlaydi.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Mikroskopda avval kichik obyektiv, keyin katta. Tasvirni o‘quvchining o‘zi daftarga chizadi. Lupa 2–20 marta kattalashtiradi.