ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi5-sinf · 6-hafta

Mikroskop uchun adolatli qoida

🎯 Missiya: Ikki mikroskop va 28 o‘quvchi uchun qaysi adolatli qoidani tanlaymiz?

Dushanba

Sinf rahbariSinfimizga 2 ta mikroskop va 8 ta lupa keldi! Sinfda 28 o‘quvchi bor, dars 45 daqiqa. Laboratoriya burchagi uchun adolatli qoida kerak.
Malika ikki tomoni bo‘rtiq linza, narsani taxminan 2–20 marta kattalashtiradi. Tarvuz yoki pomidor etida yumaloq hujayralar ko‘rinadi.
Anvarda quvurning tepasida , pastida bor — ikkalasi ham linza. Kattalashtirish = okulyar raqami × obyektiv raqami: 10 × 20 = 200 marta.
JasurQoidalar: avval kichik obyektivda, keyin kattasida qaraymiz; ishlayotganda mikroskopni siljitmaymiz; ko‘ringan tasvirni daftarga chizamiz.
Tasvirni har kim o‘zi chizishi kerak. Buni kalit deb yozaman.
Biologiya

Qulf 1: Mikroskop keldi!

Topshiriq: Okulyar 10 va obyektiv 40 bo‘lsa, kattalashtirish necha marta?

🔑 Kalit: Mikroskopda avval kichik obyektiv, keyin katta. Tasvirni o‘quvchining o‘zi daftarga chizadi. Lupa 2–20 marta kattalashtiradi.

ZarinaVariantlarni sanab ko‘ramiz. Har bir guruhda 4 o‘quvchi bo‘lsa, nechta guruh chiqadi? : 28 : 4 = 7.
Malika28 — , 4 — , 7 — . Tekshiramiz: 7 · 4 = 28. Noma’lum ko‘paytuvchi: 4 · x = 28, x = 28 : 4 = 7.
AnvarHar guruhga mikroskopda 10 daqiqa: 7 · 10 = 70 daqiqa. Ikki mikroskop bir vaqtda ishlaydi: 70 : 2 = 35 daqiqa. Dars 45 daqiqa — sig‘adi!
JasurAgar har o‘quvchi yakka o‘zi 5 daqiqa ko‘rsa: 28 · 5 = 140, 140 : 2 = 70 daqiqa. Bu 45 dan ko‘p.
Ko‘paytirishda ko‘paytuvchilar o‘rnini almashtirsa ham ko‘paytma o‘zgarmaydi: a · b = b · a. Guruhlar soni g bo‘lsa, o‘quvchilar 4g ta.
Matematika

Qulf 2: Guruhlar va daqiqalar

Topshiriq: 28 o‘quvchi 5 daqiqadan yakka ko‘rsa, 2 mikroskopda qancha daqiqa ketadi?

🔑 Kalit: 28 : 4 = 7 guruh. 7 · 10 = 70 daqiqa, 70 : 2 = 35 daqiqa — dars 45 daqiqaga sig‘adi. Yakka-yakka: 140 : 2 = 70 daqiqa, sig‘maydi.

Seshanba

ZarinaJadvalni maktab kompyuterida tuzdim. — axborotni juda tez qayta ishlaydigan universal avtomatik qurilma. So‘z inglizcha computer, ya’ni «hisoblovchi»dan.
AnvarTurlari: stol usti, monoblok, noutbuk, planshet. Smartfon ham kichik kompyuter. Hammasi bir sxemada ishlaydi: kiritish qurilmasi, protsessor, xotira, chiqarish qurilmasi.
JasurShaxsiy kompyuterning to‘rt asosiy qurilmasi: , monitor, klaviatura, sichqoncha. Monitor axborotni ko‘rsatadi, klaviatura va sichqoncha esa kiritadi.
MalikaTizim bloki ichida: ona plata, («miya»), (kompyuter yoqiq paytda ishlaydi), video va ovoz kartalari, qattiq disk yoki SSD.
Informatika

Qulf 3: Jadvalni chop etamiz

Topshiriq: Qurilmalarni guruhla.

So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)

Tashqi qurilma
Tizim blokida

AnvarTaxtaga yozuv tayyorlayapman: «Maqsadimiz — tajriba, sabr va aniqlik.» Notanish so‘zlar: , , , . Lug‘atdan ma’nolarini topdim.
MalikaBitta tovushni almashtirsak, yangi so‘z chiqadi: bor — bol, el — ek, yoz — yoy. Bu — tovushning ma’no farqlash vazifasi.
Zarinalar uch xil: tovush ortishi, tushishi va almashishi. Ortish: bu + da = bunda (n paydo bo‘ladi). «Orzum»da y eshitiladi, yozilmaydi.
JasurTushish: burun → burni, singil → singlisi, ikki → ikkala (oxirgi i tushadi). «Do‘st» va «g‘isht»da oxirgi undosh zo‘rg‘a eshitiladi, lekin yoziladi.
Koinot haqidagi matnda ham shunday so‘zlar bor: , , . Ularni keyin izlaymiz.
Ona tili

Qulf 4: Qoida taxtasi matni

Topshiriq: Qaysi so‘z tovush tushishiga misol?

Chorshanba

MalikaIngliz tilidagi loyiha: juft bo‘lib savol beramiz va jadvalni to‘ldiramiz. “When is your birthday?” “Who is your best friend?” “How do you go to school?”
AnvarDo‘st haqida yozamiz, he/she bilan fe’lga -s qo‘shiladi: “His name is Jasur. He goes to school by bus.” Live → lives, go → goes.
JasurTashqi ko‘rinishni ham tasvirlaymiz: “He has short hair” yoki “His hair is short.” Soch: long, short, straight, curly, blond, dark.
ZarinaYuz va ko‘z: a round face, big eyes, a small nose. He — his, she — her, it — its. Sifat ko‘plikda o‘zgarmaydi: long hair, round faces.
Ingliz tili

Qulf 5: Interview table

Topshiriq: Gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

Shehaslonghair.

AnvarQoidalar taxtasini ikkita yupqa listni biriktirib yasaymiz. Parchin mix — kallakli sterjen, yumshoq po‘lat, mis yoki alyuminiydan.
MalikaTartib: detallar ustma-ust qo‘yilib teshik ochiladi (parchinga zich tushishi kerak), parchin o‘tkaziladi, bilan detallar tortiladi, chiqib turgan uchi yoyilib yopuvchi kallak hosil qilinadi.
JasurTeshish va bolg‘alashni o‘qituvchi ko‘rsatganidek, ko‘zoynakda, qo‘l zarba chizig‘idan chetda bajaramiz.
ZarinaSarlavhani xalq hunarmandchiligidagi kabi bezaymiz: da sovuq metall rasm ustiga qo‘yilib bolg‘a bilan uriladi va bo‘rtma tasvir chiqadi. Maktabda qalin folga va o‘tmas qalam bilan xavfsiz mashq qilinadi.
MalikaQadimgi kasblar: miskarlik (mis idishlar), zargarlik, taqachilik (taqa yasash), kandakorlik (naqsh o‘yish). Ular bugun chilangar, payvandchi, tokar, zargar bo‘lib yashaydi.
Texnologiya

Qulf 6: Qoida taxtasi

Topshiriq: Parchinlashda birinchi qadam qaysi?

Payshanba

ZarinaAdabiyotda Ezopning oltita masalini o‘qidik: «Yovvoyi echkilar va cho‘pon», «Ohu va uzumzor», «Bo‘ri va turna», «Eshak va baqalar», «Tuzli eshak», «Burgut, zag‘cha va cho‘pon».
AnvarMavzulari: , , nonko‘rlik, , sabr, qanoat, hiyla. Hayvonlar inson xulqini ko‘rsatadi.
MalikaBiz masallarni hikoya qilib o‘tirmaymiz — ibratlarini muhokama qildik. Ezop an’anasini frantsuz J. Lafonten va rus I. Krilov davom ettirgan; o‘zbek adabiyotida Gulxaniyning «Zarbulmasal»i mashhur.
Qoidamizga minnatdorchilik ham qo‘shamiz: har guruh navbatdagisiga mikroskopni toza topshirib, rahmat aytadi.
Adabiyot

Qulf 7: Ezop masallari

Topshiriq: Ezop an’anasini kimlar davom ettirgan?

🔑 Kalit: Qoidaga minnatdorchilik qo‘shamiz: har guruh mikroskopni toza topshirib, rahmat aytadi.

JasurTarixdan qoyatosh suratlarini o‘rgandik: ajdodlarimiz qoya va g‘or devorlariga chizgan rasmlar eng qadimgi san’at asarlari.
MalikaUlar yozuvdan oldin yaratilgan, shuning uchun qadimgi davr tarixining qimmatli manbasi. Ko‘pincha ov qilinayotgan hayvonlar tasvirlangan — odamlar nimani ovlagani ko‘rinadi.
AnvarEng mashhurlari — Ispaniyadagi Altamira va Frantsiyadagi Lasko g‘orlari, ularni o‘n minglab yil oldin kromanyonlar chizgan. Bo‘yoqni tabiiy minerallardan tayyorlashgan.
ZarinaO‘zbekistonda Navoiy viloyatidagi Sarmishsoy darasida sherlar, yo‘lbarslar va ovchilar tasvirlangan; uni «ochiq osmon ostidagi muzey» deyishadi. Suratlarga tegish va ustidan yozish mumkin emas!
Tarixdan hikoyalar

Qulf 8: Qoyatosh suratlari

Topshiriq: Qoyatosh suratlari nega tarix manbasi?

AzizHozir kechqurun tez qorong‘i bo‘lyapti. Nega? 🌙
MalikaYer o‘z o‘qi atrofida 24 soatda bir marta g‘arbdan sharqqa aylanadi — bu bir . Quyosh Yerning faqat yarmini yoritadi, shuning uchun kun va tun almashadi.
AnvarYer o‘qi og‘ma (taxminan 23,5°), shuning uchun Quyosh turli fasllarda turli balandlikka ko‘tariladi. 22–23 sentyabrda bo‘ldi — kun va tun deyarli teng. Undan keyin kunlar qisqaradi.
ZarinaEng qisqa kun 21–22 dekabrda (qishki quyosh turishi). Eslatma: O‘zbekiston mo‘rtacha issiqlik mintaqasida joylashgan.
Kunlar qisqaryapti, shuning uchun burchakka chiroq kerak. Zamonaviy mikroskoplarda o‘rnatilgan lampa bor.
Geografiya

Qulf 9: Kunlar nega qisqardi?

Topshiriq: Kunlar 22–23 sentyabrdan keyin nega qisqaradi?

🔑 Kalit: 22–23 sentyabrdan keyin kunlar qisqaradi, eng qisqa kun 21–22 dekabrda. Burchakka chiroq kerak, mikroskopda lampa bor.

Juma

JasurKechagi laboratoriyani rus tilida yozaman: «Вчера мы были в лаборатории. Зарина смотрела в микроскоп, а Анвар рисовал.»
MalikaO‘tgan zamon «что делал? что сделал?» ga javob beradi: infinitivdan «-ть» ni tashlab «-л» qo‘shamiz: «читать → читал».
AnvarBirlikda jinsga qarab: «он читал, она читала, оно читало», ko‘plikda: «они читали». «Я читал» (o‘g‘il bola), «я читала» (qiz bola).
ZarinaMaxsus shakllar: «быть — был, была, было, были», «идти — шёл, шла», «помочь — помог, помогла». «Ходил» — borib qaytdi, «ушёл» — ketdi, qaytmadi.
Rus tili

Qulf 10: Что делал? Что сделал?

Topshiriq: «Зарина … в микроскоп.» (смотреть)

Sinf rahbariQaror vaqti. Uch qoida: A — har o‘quvchi mikroskopda yakka 5 daqiqa, B — 7 guruh (4 tadan), har biri 10 daqiqa, C — mikroskopni faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi.
AnvarA bo‘lmaydi: 28 · 5 = 140, 140 : 2 = 70 daqiqa, dars esa 45 daqiqa.
JasurC ham yo‘q: tasvirni har kim o‘zi daftarga chizishi kerak, buning uchun o‘zi qarashi lozim.
MalikaB yaxshi: 28 : 4 = 7 guruh, 7 · 10 = 70, 70 : 2 = 35 daqiqa — sig‘adi. Navbat kutayotgan guruhlar lupa bilan ishlaydi: 8 ta lupa, 7 ta guruh — 1 tasi ortiq.
ZarinaQoidalar taxtasiga yozamiz: kichik obyektivdan boshlash, mikroskopni siljitmaslik, topshirganda rahmat aytish.
Tanlov qilindi: B. Hisobotni yozamiz.
Biologiya

Qulf 11: Qaror: guruhlarda ishlaymiz

Topshiriq: Qaysi kalit A qoidani (yakka-yakka) rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Mikroskop uchun adolatli qoida: 4 tadan guruh

Sinfda 28 o‘quvchi, 2 mikroskop va 8 lupa bor, dars 45 daqiqa. Yakka-yakka ko‘rish 28 · 5 = 140 daqiqa, ikki mikroskopda 70 daqiqa — sig‘maydi. 4 tadan 7 guruh har biri 10 daqiqa ishlasa, 70 : 2 = 35 daqiqa ketadi. Tasvirni har kim o‘zi chizadi, kutayotganlar lupa bilan ishlaydi.

— 5-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Mikroskopda avval kichik obyektiv, keyin katta. Tasvirni o‘quvchining o‘zi daftarga chizadi. Lupa 2–20 marta kattalashtiradi.
  2. 28 : 4 = 7 guruh. 7 · 10 = 70 daqiqa, 70 : 2 = 35 daqiqa — dars 45 daqiqaga sig‘adi. Yakka-yakka: 140 : 2 = 70 daqiqa, sig‘maydi.
  3. Qoidaga minnatdorchilik qo‘shamiz: har guruh mikroskopni toza topshirib, rahmat aytadi.
  4. 22–23 sentyabrdan keyin kunlar qisqaradi, eng qisqa kun 21–22 dekabrda. Burchakka chiroq kerak, mikroskopda lampa bor.

Yulduzli savollar

  1. 36 : 9 = 4 bo‘lsa, 4 · 9 qancha?

  2. Qaysi qurilma axborotni kiritadi?

  3. O‘ylab ko‘r: nega parchinlashda qo‘l bolg‘a zarbi chizig‘idan chetda bo‘lishi kerak?

Hikoyadagi darslar