8
Sonli va harfli ifodalar
Darslik: 1-qism, 8-dars, 32–33-betlar
MaqsadSonli va harfli ifodalarni farqlash; harfli ifodaning qiymatini topish; qo‘shish qonunlarini harflar bilan yozish.
Yangi so‘zlar
sonli ifoda · numerical expressionharfli ifoda · letter expressionifodaning qiymati · value of an expressionqavs · bracket
Tushuntirish
Sonlar, arifmetik amallar va qavslardan tuzilgan yozuv sonli ifoda deyiladi; amallar bajarilganda uning qiymati hosil bo‘ladi. Sonlar bilan birga harflar ham qatnashgan ifoda harfli ifoda deb ataladi. Harf o‘rniga son qo‘yib hisoblab chiqqan natija harfli ifodaning qiymati deyiladi. Masalan, tomonlari 3 cm va a cm to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 2 × 3 + 2 · a ifodasi bilan yoziladi. Qo‘shish qonunlari harflar bilan yoziladi: a + b = b + a, a + (b + c) = (a + b) + c, a + 0 = a.
Namunalar
a = 5 bo‘lganda 2 × 3 + 2 · a ifodasining qiymati: 6 + 2 · 5 = 6 + 10 = 16.
Ali 20 ta rasm chizdi, Vali undan k ta kam. Ikkalasi jami 20 + (20 − k) ta chizdi. k = 6 bo‘lsa: 20 + (20 − 6) = 20 + 14 = 34.
Sinfda faoliyat
«Sirli harf»: o‘qituvchi doskaga 40 + x yozadi, bolalar x ning turli qiymatlarini aytib (0, 5, 12) ifodaning qiymatini hisoblaydilar.
Mashq
1
7 × 6 + 48 : 8 ifodaning qiymatini toping.
48
2
150 − b ifodaning b = 64 bo‘lgandagi qiymatini toping.
86
3
Zilola x yoshda, ukasi undan 4 yosh kichik. Ukasining yoshini harfli ifoda bilan yozing va x = 13 da toping.
x − 4; 9
4
Nima uchun a + 0 = a tenglikda a o‘rniga istalgan natural sonni qo‘yish mumkin?
Nolni qo‘shish har qanday sonni o‘zgartirmaydi, shuning uchun tenglik doim to‘g‘ri.