ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Natural sonlarni ayirish, sonli va harfli ifodalar

Darslar 7–8 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
8

Sonli va harfli ifodalar

Darslik: 1-qism, 8-dars, 32–33-betlar
MaqsadSonli va harfli ifodalarni farqlash; harfli ifodaning qiymatini topish; qo‘shish qonunlarini harflar bilan yozish.
Yangi so‘zlar
sonli ifoda · numerical expressionharfli ifoda · letter expressionifodaning qiymati · value of an expressionqavs · bracket
Tushuntirish

Sonlar, arifmetik amallar va qavslardan tuzilgan yozuv sonli ifoda deyiladi; amallar bajarilganda uning qiymati hosil bo‘ladi. Sonlar bilan birga harflar ham qatnashgan ifoda harfli ifoda deb ataladi. Harf o‘rniga son qo‘yib hisoblab chiqqan natija harfli ifodaning qiymati deyiladi. Masalan, tomonlari 3 cm va a cm to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 2 × 3 + 2 · a ifodasi bilan yoziladi. Qo‘shish qonunlari harflar bilan yoziladi: a + b = b + a, a + (b + c) = (a + b) + c, a + 0 = a.

a cm3 cma cm3 cmABCD
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtobusda 40 ta o‘rindiq bor. Yo‘lovchilar soni p bo‘lsa, bo‘sh o‘rinlar 40 − p ta. p = 25 bo‘lsa, 40 − 25 = 15 ta; p = 32 bo‘lsa, 40 − 32 = 8 ta bo‘sh o‘rin bor.

Kim ishlatadi

Dasturchi formulalarda harflardan foydalanadi, muhandis hisob-kitob qoidalarini harf bilan yozadi, hisobchi jadvalda qoida bo‘yicha hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabga borishda s qadam yursangiz, borib-kelish jami 2 · s qadam bo‘ladi. s = 300 uchun qiymatini hisoblang.

Namunalar
a = 5 bo‘lganda 2 × 3 + 2 · a ifodasining qiymati: 6 + 2 · 5 = 6 + 10 = 16.
Ali20Vali20 − kk
Ali 20 ta rasm chizdi, Vali undan k ta kam. Ikkalasi jami 20 + (20 − k) ta chizdi. k = 6 bo‘lsa: 20 + (20 − 6) = 20 + 14 = 34.
Sinfda faoliyat

«Sirli harf»: o‘qituvchi doskaga 40 + x yozadi, bolalar x ning turli qiymatlarini aytib (0, 5, 12) ifodaning qiymatini hisoblaydilar.

Mashq
1
7 × 6 + 48 : 8 ifodaning qiymatini toping.
2
150 − b ifodaning b = 64 bo‘lgandagi qiymatini toping.
3
Zilola x yoshda, ukasi undan 4 yosh kichik. Ukasining yoshini harfli ifoda bilan yozing va x = 13 da toping.
Zilolaxuka?4
4
Nima uchun a + 0 = a tenglikda a o‘rniga istalgan natural sonni qo‘yish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski velosiped uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →