🎯 Missiya: Eski velosiped nega yurmaydi va birinchi nimani tuzatamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
Z
ZarinaMahalla sinfimizga eski velosiped sovg‘a qildi! Lekin pedalni aylantiramiz — g‘ildirak joyidan qimirlamaydi 😕
S
Sinf rahbariJamoa missiyasi: nosozlikni toping va nimani birinchi tuzatishni hal qiling. Texnologiya darsini eslang.
A
AnvarHar bir mashina alohida lardan tuzilgan: bolt, gayka, val, shkiv, tishli g‘ildirak, . Podshipnik val va o‘qlarning erkin aylanishiga imkon beradi.
M
MalikaAylanma harakatni uzoqqa uzatish uchun yoki zanjirli ishlatiladi: ikkita shkiv yoki yulduzcha va tasma yoki zanjir. Tishli uzatmada esa tishlar harakatni o‘tkazadi.
J
JasurVelosipedda zanjirli uzatma: pedaldagi yulduzcha zanjir orqali orqa g‘ildirakni aylantiradi.
Siz
Pedal bo‘sh aylanyapti, g‘ildirak turibdi. Demak, ular orasidagi bog‘lanish uzilgan. Qayerda?
Texnologiya
🔒Qulf 1: Velosiped nega yurmaydi?
Topshiriq: Velosipedda pedaldan orqa g‘ildirakka harakatni nima uzatadi?
🔑 Kalit: Velosipedda zanjirli uzatma bor: pedal yulduzchasi zanjir orqali orqa g‘ildirakni aylantiradi. Pedal bo‘sh aylansa, bog‘lanish uzilgan.
A
AnvarOmborda zanjir topdik. Sanadim: 98 ta bo‘g‘in. Mexanik bu velosiped uchun 112 ta bo‘g‘in kerak.
JasurTekshiramiz: ayirmaga ayiriluvchini qo‘shamiz, 14 + 98 = 112 — kamayuvchi chiqdi. Sonlar nurida A(98) va B(112) orasidagi ham 112 − 98 = 14.
Z
Zarina98 + 14 — , uning qiymati 112. n + 14 esa : n = 98 bo‘lsa, qiymati 112.
Siz
Demak, 14 ta bo‘g‘in kerak. Buni kalit sifatida yozaman.
Matematika
🔒Qulf 2: Zanjir bo‘g‘inlari
Topshiriq: Zanjirga nechta bo‘g‘in qo‘shish kerak?
🔑 Kalit: Zanjirda 98 ta bo‘g‘in bor, kerak 112 ta. 112 − 98 = 14, tekshiruv: 14 + 98 = 112. 14 ta bo‘g‘in yetishmaydi.
Seshanba
Z
ZarinaBurchakka yozuv yozdim: «Velosiped burchagi». Savol: bu so‘zda nechta unli tovush bor?
M
Malika aytilganda havo o‘pkadan og‘iz bo‘shlig‘idan erkin chiqadi. O‘zbek tilida oltita unli bor: a, o, e, o‘, u, i. Ularni cho‘zib aytsa bo‘ladi.
A
Anvarda havo yo‘lda ka uchraydi. Jami 24 ta undosh bor; sh, ch, ng ikki harf bilan yoziladi, lekin bitta tovush. «V» va «p» da to‘siq lablarda — lab tovushlari.
J
JasurNutq a’zolari: o‘pka, tog‘aylar, , bo‘g‘iz, og‘iz va burun bo‘shlig‘i, til, lablar, tishlar. «T», «d», «s» da til uchi tishga tegadi.
Ona tili
🔒Qulf 3: Velosiped burchagi
Topshiriq: «Velosiped» so‘zida nechta unli tovush bor?
J
JasurIngliz tilida uy va kasblar haqida gaplashdik. “We live in a flat. My room has a bed, a table and a mirror.”
Z
ZarinaUy raqamini so‘raymiz: “What number is your house?” — “It’s number 17.” Ustaxona ham 17-uyda.
A
AnvarXonalar: kitchen, living room, bedroom, bathroom. “How many rooms do you have?” — “We have five rooms.” He/she bilan has: “He has four rooms.”
M
MalikaKasblar: a teacher, a doctor, an engineer, a mechanic, a farmer. “What’s your father’s job?” — “He’s a mechanic.” Ko‘plikda a/an yo‘q: “They’re teachers.”
Ingliz tili
🔒Qulf 4: What’s your father’s job?
Topshiriq: Savolni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
What’syourfather’sjob?
Chorshanba
A
AnvarVelosipedga raqamli qulf qo‘ymoqchimiz. — axborotni ifodalash uchun kelishilgan belgilar tizimi. Yo‘l belgilari, nota va Morze alifbosi ham kod.
Z
ZarinaAxborotni belgilar bilan boshqa shaklga o‘tkazish — , ma’nosini qayta tiklash — dekodlash. Sir saqlash uchun kodlash — .
J
JasurKompyuter hamma axborotni faqat 0 va 1 bilan saqlaydi. Bitta 0 yoki 1 — bir , 8 bit — bir . Bitta harf yoki raqam odatda 1 bayt oladi.
Kodni daftarga ochiq yozmaymiz — shifrlab saqlaymiz.
Informatika
🔒Qulf 5: Zanjir kodi
Topshiriq: 5 bayt necha bit?
M
MalikaBiologiyada tadqiqot usullarini o‘rgandik. — tabiatga aralashmasdan his organlari bilan ma’lumot yig‘ish. Biz kuzatdik: pedal bo‘sh aylanyapti, g‘ildirak turibdi.
A
Anvarda ikki narsani yonma-yon qo‘yib o‘xshashligi va farqini topamiz. Mening velosipedimda pedal aylansa, g‘ildirak ham aylanadi.
J
Jasurda faqat bitta omilni o‘zgartiramiz, qolganlari bir xil qoladi, natijani yozamiz. Orqa g‘ildirakni ko‘tarib, qo‘l bilan aylantirdim. U erkin va uzoq aylandi!
Z
ZarinaDemak, g‘ildirak o‘qi va podshipnik joyida. Tarixiy usulda esa qadimgi organizmlar hozirgilar bilan solishtiriladi, masalan, otning ajdodlari kichik bo‘lgan.
Siz
Podshipnik nosoz bo‘lsa, g‘ildirak qo‘lda ham og‘ir aylanardi. Bu kalit.
Biologiya
🔒Qulf 6: Tajriba o‘tkazamiz
Topshiriq: Jasur o‘tkazgan sinov qaysi usulga kiradi?
🔑 Kalit: Tajriba: orqa g‘ildirak qo‘lda erkin va uzoq aylandi, demak podshipnik joyida. Nosozlik g‘ildirak o‘qida emas.
Payshanba
Z
ZarinaMaktab ustaxonasida o‘qituvchi tokarlik stanogini tayyorlashni ko‘rsatdi. Zagotovka da aylanadi, esa uni shakllantiradi.
A
AnvarKeskichning chiqib turgan qismi qalinligidan 1,5 baravardan oshmasligi kerak. Qalinligi 12 mm bo‘lsa, 12 × 1,5 = 18 mm gacha.
J
JasurTayyorlash faqat o‘qituvchi bilan va stanok tokdan uzilgan holda bajariladi. O‘quvchilar stanokni o‘zlari yoqmaydi.
M
MalikaZanjir bo‘g‘inlari esa lar: ko‘p mashinada uchraydi, tayyor sotiladi. Ularni stanokda yasash shart emas.
Siz
Maxsus detallar faqat ayrim mashinada bo‘ladi. Zanjir bo‘g‘ini esa oddiy — olamiz.
Texnologiya
🔒Qulf 7: Tokarlik stanogi
Topshiriq: Qalinligi 12 mm bo‘lgan keskich ko‘pi bilan necha mm chiqib turishi mumkin?
🔑 Kalit: Zanjir bo‘g‘inlari standart detallar: tayyor sotiladi. Ularni stanokda yasash shart emas.
Z
ZarinaAdabiyotda qadimiy yozma manbalarning tuzilishini o‘rgandik. Unda ikki qism bor: — xabar kimdan kimga yetib kelgani va — mazmuni.
M
MalikaManba xabarni kimdan olganingni ko‘rsatsa, unga ishonish osonroq. Tarixchilar ham ishni shunday boshlaydi: avval manbani tekshiradi.
A
AnvarVelosiped buzuq chiqqanda jahlim chiqdi 😅 Endi esa bilaman: jahlni tutib, sinab ko‘rish kerak.
J
JasurSanad xabar kimdan kelganini ko‘rsatadi. Biz ham tekshirdik: omborda zanjirni kim topdi, bo‘g‘inlarni esa o‘zimiz sanadik.
Adabiyot
🔒Qulf 8: Yozma manba: sanad va matn
Topshiriq: Yozma manbaning «matn» qismi nimani bildiradi?
A
AzizVelosiped bilan Yerni aylanib chiqsa bo‘ladimi? 🌍
M
MalikaQadimda odamlar Yerni yassi deb o‘ylagan. Miloddan avvalgi IV asrda Aristotel uning shar ekanini isbotlagan: kema yaqinlashganda avval machta ko‘rinadi, oy tutilishida Yer soyasi dumaloq, tepaga chiqqan sari ufq kengayadi.
J
Jasur — Yerning kichraytirilgan modeli. — qutblardan teng uzoqlikdagi aylana, uzunligi taxminan 40 000 km. Ekvatorga parallel aylanalar — lar, qutblarni tutashtiruvchi yarim aylanalar — lar.
Z
ZarinaYer mukammal shar emas: markazdan sirtigacha ekvatorda 6378 km, qutblarda 6357 km. Shuning uchun uning shakli geoid deyiladi.
Geografiya
🔒Qulf 9: Yer shari
Topshiriq: Qaysi dalil Yer shar ekanini ko‘rsatadi?
Juma
J
JasurVelosipedni rus tilida tasvirlaymiz: «Какой велосипед? Старый, но хороший.» «Какая цепь? Новая.»
M
MalikaSifat «какой? какая? какое? какие?» ga javob beradi va ot bilan jinsda moslashadi: «новый стол, новая ручка, новое окно, новые педали».
A
Anvar«Г, к, х, ж, ч, ш, щ» dan keyin «и» yoziladi: «хороший — хорошие, маленький — маленькие». Qarama-qarshi ma’noli — : «большой — маленький».
Sinf rahbariBugun tarix darsida eng qadimgi odamlarni o‘rgandik. «Mohir odam» oddiy tosh qurol yasagan, shuning uchun inson tarixining boshi Tosh asri deyiladi.
Z
ZarinaSinantrop tabiiy olovdan foydalanishni o‘rgangan, kromanyon bugungi odamga o‘xshagan. O‘zbekistonda ham izlar topilgan: Selung‘ur, Teshiqtosh g‘orlari.
A
AnvarUlar ham asboblarini tuzatgan bo‘lsa kerak! Variantlar: A — zanjirga 14 ta bo‘g‘in qo‘shish, B — g‘ildirak podshipnigini almashtirish, C — bo‘g‘inlarni stanokda yasash.
J
JasurB emas: tajribada g‘ildirak erkin aylandi. C ham emas: bo‘g‘inlar standart detal, tayyor olamiz. A qoladi: zanjirda 98 ta bor, kerak 112 — 14 ta yetishmaydi.
Z
ZarinaUstaxonadagi mexanik 14 ta bo‘g‘in beradi. Zanjir joyiga qo‘yilsa, pedal g‘ildirakni aylantiradi 🚲
Siz
Tanlov qilindi: A. Hisobotni yozamiz.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 11: Qaror: zanjirni tuzatamiz
Topshiriq: Qaysi kalit B variantni (podshipnikni almashtirish) rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Velosiped nosozligi: zanjirda 14 ta bo‘g‘in yo‘q
Pedal bo‘sh aylanardi, g‘ildirak turardi: zanjirli uzatmada bog‘lanish uzilgan edi. Tajribada orqa g‘ildirak qo‘lda erkin aylandi, demak, podshipnik joyida. Zanjirda 98 ta bo‘g‘in bor, kerak 112: 112 − 98 = 14. Bo‘g‘inlar standart detal, shuning uchun ularni tayyor olib, zanjirga qo‘shamiz.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Velosipedda zanjirli uzatma bor: pedal yulduzchasi zanjir orqali orqa g‘ildirakni aylantiradi. Pedal bo‘sh aylansa, bog‘lanish uzilgan.
Zanjirda 98 ta bo‘g‘in bor, kerak 112 ta. 112 − 98 = 14, tekshiruv: 14 + 98 = 112. 14 ta bo‘g‘in yetishmaydi.
Tajriba: orqa g‘ildirak qo‘lda erkin va uzoq aylandi, demak podshipnik joyida. Nosozlik g‘ildirak o‘qida emas.
Zanjir bo‘g‘inlari standart detallar: tayyor sotiladi. Ularni stanokda yasash shart emas.