ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi5-sinf · 4-hafta

Eski velosiped uchun missiya

🎯 Missiya: Eski velosiped nega yurmaydi va birinchi nimani tuzatamiz?

Dushanba

ZarinaMahalla sinfimizga eski velosiped sovg‘a qildi! Lekin pedalni aylantiramiz — g‘ildirak joyidan qimirlamaydi 😕
Sinf rahbariJamoa missiyasi: nosozlikni toping va nimani birinchi tuzatishni hal qiling. Texnologiya darsini eslang.
AnvarHar bir mashina alohida lardan tuzilgan: bolt, gayka, val, shkiv, tishli g‘ildirak, . Podshipnik val va o‘qlarning erkin aylanishiga imkon beradi.
MalikaAylanma harakatni uzoqqa uzatish uchun yoki zanjirli ishlatiladi: ikkita shkiv yoki yulduzcha va tasma yoki zanjir. Tishli uzatmada esa tishlar harakatni o‘tkazadi.
JasurVelosipedda zanjirli uzatma: pedaldagi yulduzcha zanjir orqali orqa g‘ildirakni aylantiradi.
Pedal bo‘sh aylanyapti, g‘ildirak turibdi. Demak, ular orasidagi bog‘lanish uzilgan. Qayerda?
Texnologiya

Qulf 1: Velosiped nega yurmaydi?

Topshiriq: Velosipedda pedaldan orqa g‘ildirakka harakatni nima uzatadi?

🔑 Kalit: Velosipedda zanjirli uzatma bor: pedal yulduzchasi zanjir orqali orqa g‘ildirakni aylantiradi. Pedal bo‘sh aylansa, bog‘lanish uzilgan.

AnvarOmborda zanjir topdik. Sanadim: 98 ta bo‘g‘in. Mexanik bu velosiped uchun 112 ta bo‘g‘in kerak.
MalikaNechta yetishmaydi? : 112 − 98 = 14. Bunda 112 — , 98 — , 14 — .
JasurTekshiramiz: ayirmaga ayiriluvchini qo‘shamiz, 14 + 98 = 112 — kamayuvchi chiqdi. Sonlar nurida A(98) va B(112) orasidagi ham 112 − 98 = 14.
Zarina98 + 14 — , uning qiymati 112. n + 14 esa : n = 98 bo‘lsa, qiymati 112.
Demak, 14 ta bo‘g‘in kerak. Buni kalit sifatida yozaman.
Matematika

Qulf 2: Zanjir bo‘g‘inlari

Topshiriq: Zanjirga nechta bo‘g‘in qo‘shish kerak?

🔑 Kalit: Zanjirda 98 ta bo‘g‘in bor, kerak 112 ta. 112 − 98 = 14, tekshiruv: 14 + 98 = 112. 14 ta bo‘g‘in yetishmaydi.

Seshanba

ZarinaBurchakka yozuv yozdim: «Velosiped burchagi». Savol: bu so‘zda nechta unli tovush bor?
Malika aytilganda havo o‘pkadan og‘iz bo‘shlig‘idan erkin chiqadi. O‘zbek tilida oltita unli bor: a, o, e, o‘, u, i. Ularni cho‘zib aytsa bo‘ladi.
Anvarda havo yo‘lda ka uchraydi. Jami 24 ta undosh bor; sh, ch, ng ikki harf bilan yoziladi, lekin bitta tovush. «V» va «p» da to‘siq lablarda — lab tovushlari.
JasurNutq a’zolari: o‘pka, tog‘aylar, , bo‘g‘iz, og‘iz va burun bo‘shlig‘i, til, lablar, tishlar. «T», «d», «s» da til uchi tishga tegadi.
Ona tili

Qulf 3: Velosiped burchagi

Topshiriq: «Velosiped» so‘zida nechta unli tovush bor?

JasurIngliz tilida uy va kasblar haqida gaplashdik. “We live in a flat. My room has a bed, a table and a mirror.”
ZarinaUy raqamini so‘raymiz: “What number is your house?” — “It’s number 17.” Ustaxona ham 17-uyda.
AnvarXonalar: kitchen, living room, bedroom, bathroom. “How many rooms do you have?” — “We have five rooms.” He/she bilan has: “He has four rooms.”
MalikaKasblar: a teacher, a doctor, an engineer, a mechanic, a farmer. “What’s your father’s job?” — “He’s a mechanic.” Ko‘plikda a/an yo‘q: “They’re teachers.”
Ingliz tili

Qulf 4: What’s your father’s job?

Topshiriq: Savolni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

What’syourfather’sjob?

Chorshanba

AnvarVelosipedga raqamli qulf qo‘ymoqchimiz. — axborotni ifodalash uchun kelishilgan belgilar tizimi. Yo‘l belgilari, nota va Morze alifbosi ham kod.
ZarinaAxborotni belgilar bilan boshqa shaklga o‘tkazish — , ma’nosini qayta tiklash — dekodlash. Sir saqlash uchun kodlash — .
JasurKompyuter hamma axborotni faqat 0 va 1 bilan saqlaydi. Bitta 0 yoki 1 — bir , 8 bit — bir . Bitta harf yoki raqam odatda 1 bayt oladi.
MalikaQulf kodi 4 raqamdan iborat: 4 bayt, ya’ni 4 × 8 = 32 bit. 1 KB = 1024 bayt.
Kodni daftarga ochiq yozmaymiz — shifrlab saqlaymiz.
Informatika

Qulf 5: Zanjir kodi

Topshiriq: 5 bayt necha bit?

MalikaBiologiyada tadqiqot usullarini o‘rgandik. — tabiatga aralashmasdan his organlari bilan ma’lumot yig‘ish. Biz kuzatdik: pedal bo‘sh aylanyapti, g‘ildirak turibdi.
Anvarda ikki narsani yonma-yon qo‘yib o‘xshashligi va farqini topamiz. Mening velosipedimda pedal aylansa, g‘ildirak ham aylanadi.
Jasurda faqat bitta omilni o‘zgartiramiz, qolganlari bir xil qoladi, natijani yozamiz. Orqa g‘ildirakni ko‘tarib, qo‘l bilan aylantirdim. U erkin va uzoq aylandi!
ZarinaDemak, g‘ildirak o‘qi va podshipnik joyida. Tarixiy usulda esa qadimgi organizmlar hozirgilar bilan solishtiriladi, masalan, otning ajdodlari kichik bo‘lgan.
Podshipnik nosoz bo‘lsa, g‘ildirak qo‘lda ham og‘ir aylanardi. Bu kalit.
Biologiya

Qulf 6: Tajriba o‘tkazamiz

Topshiriq: Jasur o‘tkazgan sinov qaysi usulga kiradi?

🔑 Kalit: Tajriba: orqa g‘ildirak qo‘lda erkin va uzoq aylandi, demak podshipnik joyida. Nosozlik g‘ildirak o‘qida emas.

Payshanba

ZarinaMaktab ustaxonasida o‘qituvchi tokarlik stanogini tayyorlashni ko‘rsatdi. Zagotovka da aylanadi, esa uni shakllantiradi.
AnvarKeskichning chiqib turgan qismi qalinligidan 1,5 baravardan oshmasligi kerak. Qalinligi 12 mm bo‘lsa, 12 × 1,5 = 18 mm gacha.
JasurTayyorlash faqat o‘qituvchi bilan va stanok tokdan uzilgan holda bajariladi. O‘quvchilar stanokni o‘zlari yoqmaydi.
MalikaZanjir bo‘g‘inlari esa lar: ko‘p mashinada uchraydi, tayyor sotiladi. Ularni stanokda yasash shart emas.
Maxsus detallar faqat ayrim mashinada bo‘ladi. Zanjir bo‘g‘ini esa oddiy — olamiz.
Texnologiya

Qulf 7: Tokarlik stanogi

Topshiriq: Qalinligi 12 mm bo‘lgan keskich ko‘pi bilan necha mm chiqib turishi mumkin?

🔑 Kalit: Zanjir bo‘g‘inlari standart detallar: tayyor sotiladi. Ularni stanokda yasash shart emas.

ZarinaAdabiyotda qadimiy yozma manbalarning tuzilishini o‘rgandik. Unda ikki qism bor: — xabar kimdan kimga yetib kelgani va — mazmuni.
MalikaManba xabarni kimdan olganingni ko‘rsatsa, unga ishonish osonroq. Tarixchilar ham ishni shunday boshlaydi: avval manbani tekshiradi.
AnvarVelosiped buzuq chiqqanda jahlim chiqdi 😅 Endi esa bilaman: jahlni tutib, sinab ko‘rish kerak.
JasurSanad xabar kimdan kelganini ko‘rsatadi. Biz ham tekshirdik: omborda zanjirni kim topdi, bo‘g‘inlarni esa o‘zimiz sanadik.
Adabiyot

Qulf 8: Yozma manba: sanad va matn

Topshiriq: Yozma manbaning «matn» qismi nimani bildiradi?

AzizVelosiped bilan Yerni aylanib chiqsa bo‘ladimi? 🌍
MalikaQadimda odamlar Yerni yassi deb o‘ylagan. Miloddan avvalgi IV asrda Aristotel uning shar ekanini isbotlagan: kema yaqinlashganda avval machta ko‘rinadi, oy tutilishida Yer soyasi dumaloq, tepaga chiqqan sari ufq kengayadi.
Jasur — Yerning kichraytirilgan modeli. — qutblardan teng uzoqlikdagi aylana, uzunligi taxminan 40 000 km. Ekvatorga parallel aylanalar — lar, qutblarni tutashtiruvchi yarim aylanalar — lar.
ZarinaYer mukammal shar emas: markazdan sirtigacha ekvatorda 6378 km, qutblarda 6357 km. Shuning uchun uning shakli geoid deyiladi.
Geografiya

Qulf 9: Yer shari

Topshiriq: Qaysi dalil Yer shar ekanini ko‘rsatadi?

Juma

JasurVelosipedni rus tilida tasvirlaymiz: «Какой велосипед? Старый, но хороший.» «Какая цепь? Новая.»
MalikaSifat «какой? какая? какое? какие?» ga javob beradi va ot bilan jinsda moslashadi: «новый стол, новая ручка, новое окно, новые педали».
Anvar«Г, к, х, ж, ч, ш, щ» dan keyin «и» yoziladi: «хороший — хорошие, маленький — маленькие». Qarama-qarshi ma’noli — : «большой — маленький».
ZarinaYaqin ma’noli — : «большой — огромный», «смелый — храбрый».
Rus tili

Qulf 10: Какой велосипед?

Topshiriq: «Какая цепь?» — «Это … цепь.»

Sinf rahbariBugun tarix darsida eng qadimgi odamlarni o‘rgandik. «Mohir odam» oddiy tosh qurol yasagan, shuning uchun inson tarixining boshi Tosh asri deyiladi.
ZarinaSinantrop tabiiy olovdan foydalanishni o‘rgangan, kromanyon bugungi odamga o‘xshagan. O‘zbekistonda ham izlar topilgan: Selung‘ur, Teshiqtosh g‘orlari.
AnvarUlar ham asboblarini tuzatgan bo‘lsa kerak! Variantlar: A — zanjirga 14 ta bo‘g‘in qo‘shish, B — g‘ildirak podshipnigini almashtirish, C — bo‘g‘inlarni stanokda yasash.
JasurB emas: tajribada g‘ildirak erkin aylandi. C ham emas: bo‘g‘inlar standart detal, tayyor olamiz. A qoladi: zanjirda 98 ta bor, kerak 112 — 14 ta yetishmaydi.
ZarinaUstaxonadagi mexanik 14 ta bo‘g‘in beradi. Zanjir joyiga qo‘yilsa, pedal g‘ildirakni aylantiradi 🚲
Tanlov qilindi: A. Hisobotni yozamiz.
Tarixdan hikoyalar

Qulf 11: Qaror: zanjirni tuzatamiz

Topshiriq: Qaysi kalit B variantni (podshipnikni almashtirish) rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Velosiped nosozligi: zanjirda 14 ta bo‘g‘in yo‘q

Pedal bo‘sh aylanardi, g‘ildirak turardi: zanjirli uzatmada bog‘lanish uzilgan edi. Tajribada orqa g‘ildirak qo‘lda erkin aylandi, demak, podshipnik joyida. Zanjirda 98 ta bo‘g‘in bor, kerak 112: 112 − 98 = 14. Bo‘g‘inlar standart detal, shuning uchun ularni tayyor olib, zanjirga qo‘shamiz.

— 5-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Velosipedda zanjirli uzatma bor: pedal yulduzchasi zanjir orqali orqa g‘ildirakni aylantiradi. Pedal bo‘sh aylansa, bog‘lanish uzilgan.
  2. Zanjirda 98 ta bo‘g‘in bor, kerak 112 ta. 112 − 98 = 14, tekshiruv: 14 + 98 = 112. 14 ta bo‘g‘in yetishmaydi.
  3. Tajriba: orqa g‘ildirak qo‘lda erkin va uzoq aylandi, demak podshipnik joyida. Nosozlik g‘ildirak o‘qida emas.
  4. Zanjir bo‘g‘inlari standart detallar: tayyor sotiladi. Ularni stanokda yasash shart emas.

Yulduzli savollar

  1. 500 − 487 qancha? Tekshir: ayirmaga ayiriluvchini qo‘sh.

  2. O‘zbek tilida nechta unli tovush bor?

  3. O‘ylab ko‘r: tajribada nega faqat bitta omil o‘zgartirildi?

Hikoyadagi darslar