VII bobni takrorlashga doir masalalar
O‘nli kasrlarni qo‘shish va ayirishda vergullar bir-birining tagiga yoziladi. Ko‘paytirishda vergulga e’tibor bermay ko‘paytirib, ikkala ko‘paytuvchidagi verguldan keyingi raqamlar yig‘indisicha raqamni ajratamiz. Bo‘lishda bo‘luvchini natural songa aylantirish uchun ikkala sonda vergulni bir xil xona suramiz. 10, 100, 1000 ga ko‘paytirganda vergul o‘ngga, bo‘lganda chapga suriladi. Yaxlitlashda birinchi tashlab yuborilgan raqamga qaraymiz. Foiz — yuzdan bir ulush: sonning p foizini topish uchun sonni p/100 ga ko‘paytiramiz.
| Amal | Qoida |
|---|---|
| qo‘shish, ayirish | vergul vergulning tagida |
| ko‘paytirish | verguldan keyingi raqamlar yig‘indisi |
| bo‘lish | bo‘luvchi natural son bo‘ladi |
| foiz | p/100 |
Retsept 2,4 kg un talab qiladi, odamlar ko‘paygani uchun 25% ko‘proq kerak. 25% = 2,4 : 100 · 25 = 0,6 kg, jami 2,4 + 0,6 = 3 kg.
Oshpaz retsept miqdorini foiz bilan oshiradi, hisobchi o‘nlik kasr va foizni birga ishlatadi, tadbirkor yangi miqdorni baholaydi.
Maktabdan keyin 60 daqiqa bo‘sh vaqtingiz bor, deb tasavvur qiling. Uni rejalang: 50% — uy vazifasi, 25% — o‘yin, qolgani — kitob o‘qish. Har biri necha daqiqa?
«Bob xaritasi»: o‘nli kasrlar bobining asosiy qoidalarini (qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish, bo‘lish, yaxlitlash, foiz) bitta varaqda har biri uchun bitta misol bilan yozib chiqing.