6
Natural sonlarni qo‘shish
Darslik: 1-qism, 6-dars, 24–27-betlar
MaqsadNatural sonlarni qo‘shish; qo‘shish qonunlari va xona qo‘shiluvchilaridan foydalanish; yig‘indini qulay usulda hisoblash.
Yangi so‘zlar
qo‘shiluvchi · addendyig‘indi · sumo‘rin almashtirish qonuni · commutative lawguruhlash qonuni · associative law
Tushuntirish
Qo‘shiladigan sonlar qo‘shiluvchilar, natija esa yig‘indi deb ataladi. O‘rin almashtirish qonuni: qo‘shiluvchilar o‘rni almashsa, yig‘indi o‘zgarmaydi, ya’ni a + b = b + a. Guruhlash qonuni: bir nechta sonning yig‘indisi ularni qo‘shish tartibiga bog‘liq emas, (a + b) + c = a + (b + c). Nolni qo‘shsak, son o‘zgarmaydi: a + 0 = a. Har bir natural sonni xona qo‘shiluvchilari yig‘indisi sifatida yozish mumkin; ustun shaklida qo‘shish shunga asoslangan. Yig‘indini qulay hisoblash uchun 10, 100, 1000 hosil qiladigan sonlarni guruhlaymiz.
Namunalar
37 + 68 + 63 + 22 = (37 + 63) + (68 + 22) = 100 + 90 = 190. Guruhlash qonuni hisoblashni osonlashtirdi.
428 + 351 = (400 + 20 + 8) + (300 + 50 + 1) = (400 + 300) + (20 + 50) + (8 + 1) = 700 + 70 + 9 = 779.
Sinfda faoliyat
«Yuzga to‘ldir»: o‘qituvchi 63, 38, 47, 82 kabi sonlarni aytadi. Bolalar juft topib, yig‘indisi 100 bo‘ladigan juftliklarni tuzadilar va ularni qulay qo‘shadilar.
Mashq
1
4 785 + 3 216 ni hisoblang.
8001
2
Qulay usulda hisoblang: 126 + 78 + 74 + 22.
300
3
Omborda 2 345 kg un bor edi, yana 1 678 kg un keltirildi. Omborda necha kg un bo‘ldi?
4023
4
Nima uchun 6 + 3 va 3 + 6 bir xil natija beradi?
Bu o‘rin almashtirish qonuni: qo‘shiluvchilar o‘rni almashganda yig‘indi o‘zgarmaydi (a + b = b + a).