ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Natural sonlarni yaxlitlash va qo‘shish

Darslar 5–6 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
6

Natural sonlarni qo‘shish

Darslik: 1-qism, 6-dars, 24–27-betlar
MaqsadNatural sonlarni qo‘shish; qo‘shish qonunlari va xona qo‘shiluvchilaridan foydalanish; yig‘indini qulay usulda hisoblash.
Yangi so‘zlar
qo‘shiluvchi · addendyig‘indi · sumo‘rin almashtirish qonuni · commutative lawguruhlash qonuni · associative law
Tushuntirish

Qo‘shiladigan sonlar qo‘shiluvchilar, natija esa yig‘indi deb ataladi. O‘rin almashtirish qonuni: qo‘shiluvchilar o‘rni almashsa, yig‘indi o‘zgarmaydi, ya’ni a + b = b + a. Guruhlash qonuni: bir nechta sonning yig‘indisi ularni qo‘shish tartibiga bog‘liq emas, (a + b) + c = a + (b + c). Nolni qo‘shsak, son o‘zgarmaydi: a + 0 = a. Har bir natural sonni xona qo‘shiluvchilari yig‘indisi sifatida yozish mumkin; ustun shaklida qo‘shish shunga asoslangan. Yig‘indini qulay hisoblash uchun 10, 100, 1000 hosil qiladigan sonlarni guruhlaymiz.

QonunYozuvi
o‘rin almashtirisha + b = b + a
guruhlash(a + b) + c = a + (b + c)
nola + 0 = a
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bolalar viktorinasida jamoa uch turda 45, 38 va 55 ball to‘pladi. Qulay yig‘ish: (45 + 55) + 38 = 100 + 38 = 138 ball.

Kim ishlatadi

Kassir pul yig‘indisini tez hisoblaydi, quruvchi materiallar miqdorini qo‘shadi, hakam sportchilar ballini jamlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Taqvimdan yoki kitobdan to‘rtta son tanlang. Yig‘indisi 10 yoki 100 bo‘ladigan juftni topib, avval shuni qo‘shing, so‘ng qolganini.

Namunalar
37636822190
37 + 68 + 63 + 22 = (37 + 63) + (68 + 22) = 100 + 90 = 190. Guruhlash qonuni hisoblashni osonlashtirdi.
824153+977
428 + 351 = (400 + 20 + 8) + (300 + 50 + 1) = (400 + 300) + (20 + 50) + (8 + 1) = 700 + 70 + 9 = 779.
Sinfda faoliyat

«Yuzga to‘ldir»: o‘qituvchi 63, 38, 47, 82 kabi sonlarni aytadi. Bolalar juft topib, yig‘indisi 100 bo‘ladigan juftliklarni tuzadilar va ularni qulay qo‘shadilar.

Mashq
1
4 785 + 3 216 ni hisoblang.
58746123+????
2
Qulay usulda hisoblang: 126 + 78 + 74 + 22.
3
Omborda 2 345 kg un bor edi, yana 1 678 kg un keltirildi. Omborda necha kg un bo‘ldi?
2 345 kg1 678 kg?
4
Nima uchun 6 + 3 va 3 + 6 bir xil natija beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYulduzlar kechasi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →