🎯 Missiya: Mahalla bilan «Yulduzlar kechasi»ni qaysi kechaga rejalaymiz — va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
A
AnvarMahalla bilan birga «Yulduzlar kechasi» o‘tkazsak-chi? Ammo qaysi kechani tanlaymiz — buni jamoa hal qilsin.
S
Sinf rahbariYaxshi g‘oya. Rejaga sana yozishdan oldin yil hisobini eslang: biz hisobidan foydalanamiz. Eramizdan avvalgi yillar orqaga qarab o‘sadi: 500-yil 300-yildan oldin.
M
MalikaAsr 100 yil, asrlar rim raqamlarida yoziladi. 2001-yil 1-yanvardan XXI asr boshlangan. Voqealar vaqtini aniqlaydigan fan — .
Z
ZarinaOsmon xaritasi ham xarita-ku! Darslikda: — Yer yuzasining qog‘ozga kichraytirib tushirilgan surati. lotincha «shar» degani.
Siz
Rejamiz: kecha, joy, stullar. Avval kechani aniqlaymiz.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 1: Yulduzlar kechasi
Topshiriq: Qaysi voqea oldinroq bo‘lgan?
A
AzizOy har kuni boshqacha-ku! Uni kim o‘zgartiradi? 🌙
M
MalikaOy — Yerning tabiiy yo‘ldoshi. U o‘zidan nur chiqarmaydi, Quyosh nurini qaytaradi va Yer atrofida taxminan bir oyda bir marta aylanadi.
J
JasurShuning uchun u har kecha boshqacha ko‘rinadi: yangi oy, to‘lin oy… To‘lin oy kechasi osmon yorug‘, xira yulduzlar ko‘rinmay qoladi.
A
AnvarYulduzlar esa o‘zi nur chiqaradigan, juda uzoq, qaynoq jismlar. Qadimdan odamlar ularni larga birlashtirgan: Katta Ayiq, Kichik Ayiq.
Z
ZarinaQuyosh tizimida sakkizta sayyora bor, ular ham yorug‘lik chiqarmaydi, faqat qaytaradi.
Siz
Demak, Oy qanchalik yorqin bo‘lsa, yulduzlar shunchalik xira. Buni yozib qo‘yaman.
Geografiya
🔒Qulf 2: Oy nega o‘zgaradi?
Topshiriq: Oy nega har kecha boshqacha ko‘rinadi?
🔑 Kalit: Oy nur chiqarmaydi, Quyosh nurini qaytaradi va Yer atrofida ~1 oyda aylanadi. To‘lin oyda osmon yorug‘ — xira yulduzlar ko‘rinmaydi.
Z
ZarinaMahalladan 238 kishi kelishini kutyapmiz. Stul sonini ni bilasizmi? Sonni ikki yaxlit o‘nlik orasiga qo‘yamiz: 230 va 240.
M
Malika238 soni 240 ga yaqin, shuning uchun 238 ≈ 240. Teng emas, shuning uchun «≈» belgisi yoziladi. Agar son ikkalasidan teng uzoq bo‘lsa, kattasini olamiz: 65 ≈ 70.
A
AnvarMaktab zalida 120 ta, mahalla klubida 55 ta, qo‘shni maktabda 45 ta stul bor. Qulay yig‘amiz: 55 + 45 = 100, keyin 120 + 100 = 220.
J
JasurQo‘shiluvchilar o‘rnini almashtirsa ham yig‘indi o‘zgarmaydi: a + b = b + a. Demak, 220 to‘g‘ri.
Siz
240 kerak, 220 bor: 20 ta stul yetishmaydi. Buni hisobotga yozamiz.
AnvarJavobdan savol yasaymiz: “The hall has 120 chairs.” → “How many chairs does the hall have?” Boshqa so‘roqlar: What? Where? Who? How old?
M
MalikaChaqiriqda ham o‘zimizni tanishtiramiz: “My name’s Malika. My hobby is reading.” Hobbi uchun -ing: collecting, drawing. Do‘st haqida: “He likes drawing.”
Ingliz tili
🔒Qulf 5: What’s your address?
Topshiriq: Savolni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Howmanychairsdoesithave?
J
JasurChaqiriq rus tilida ham bo‘lsin: «Это наш класс. Это наши друзья.» «Наш» va «наши» nima uchun o‘zgardi?
M
MalikaEgalik olmoshlari «чей? чья? чьё? чьи?» ga javob beradi: «мой брат, моя сестра, моё место, мои друзья». Ko‘plikda hamma jins uchun bitta shakl: «наши, ваши».
A
Anvar«Он, она, они» uchun «его, её, их» o‘zgarmaydi: «его брат, её книга, их дом».
AnvarYangi oy qachonligini internetdan qidirdim. Bitta sahifada rasadxonaning joriy kalendari bor, boshqasida sanasi yo‘q eski yozuv.
M
Malika — atrofdan besh sezgi orqali olinadigan ma’lumot. Yaxshi axborot aniq, tushunarli, ishonchli, yangi va foydali bo‘lishi kerak.
J
JasurMenga notanish odam xabar yozdi: parolimni va telefonimni so‘radi! Nima qilay?
Z
ZarinaParolni hech kimga bermaymiz, begonalarga shaxsiy ma’lumot yozmaymiz. G‘alati xabarni darhol ota-onaga yoki o‘qituvchiga ko‘rsatamiz.
Siz
Axborot jarayonlari: qidirish, yig‘ish, saqlash, qayta ishlash, uzatish. Biz hozir qidirdik va tekshirdik.
Informatika
🔒Qulf 7: Ishonchli manba
Topshiriq: Qaysi manbaga tayanamiz?
🔑 Kalit: Ishonchli axborot aniq va yangi bo‘ladi: oy fazalarini rasadxona kalendaridan olamiz. Parol va shaxsiy ma’lumotni begonaga bermaymiz.
A
AnvarStullar qaysi tomonga qarashini ko‘rsatish uchun yupqa po‘latdan shimol ko‘rsatkichi yasaymiz. Zubilo bilan listdan zagotovka kesiladi, bunda himoya ko‘zoynagi taqiladi.
J
JasurBolg‘aning ikki qismi bor: — tekis uchi va — pona shaklli uchi. Yog‘och varaqni dog‘lamay to‘g‘rilaydi. Dastasi mahkam o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.
Z
ZarinaChetlarini bilan silliqlaymiz. Raqam qancha katta bo‘lsa, don shuncha mayda: 36 — dag‘al, 200 — mayda. Dag‘aldan boshlab, maydaga o‘tamiz. Chang bor, niqob taqamiz.
M
MalikaOtvyortka vintni buraydi, ombur simni kesadi va egadi. Frezalash va parmalash larini faqat o‘qituvchi yoki usta yoqadi.
A
AnvarShimolni Qutb yulduzi ko‘rsatadi. Katta Ayiq «cho‘michi»ning chetidagi ikki yulduz orasini 5 marta o‘lchasak, Qutb yulduziga yetamiz. Shimolga qarasak, sharq o‘ngda, g‘arb chapda, janub orqada.
Texnologiya
🔒Qulf 8: Shimol ko‘rsatkichi
Topshiriq: Jilvir qog‘ozni qaysi tartibda ishlatamiz?
🔑 Kalit: Qutb yulduzi doim shimolda. Shimolga qarasak: sharq o‘ngda, g‘arb chapda, janub orqada. Stullar shimolga qaraydi.
Payshanba
Z
ZarinaAdabiyotdan o‘rgandik: narsaning belgilari yashirin tarzda aytiladi, tinglovchi javobni topadi. Uni jumboq, topmacha deb ham atashadi.
A
AnvarBelgilarni diqqat bilan solishtirish kerak. Topishmoq fikrlash va e’tiborni charxlaydi. Javob ko‘pincha oddiy narsa, ammo g‘alati tasvirlangan.
M
MalikaKechamizda topishmoq o‘ynaymiz. Topishmoqda yashirin ma’no bor: so‘zlar ko‘chma ma’noda qo‘llanadi.
J
JasurAdabiyotda Buxoroda tug‘ilgan olim Muhammad al-Buxoriy haqida ham dars bor: u 810-yilda tug‘ilgan, 870-yilda vafot etgan. Aniq kunlar haqida manbalar turlicha, shuning uchun faqat yillar yoziladi.
Siz
Ko‘p voqeaning aniq kuni noma’lum bo‘lishi mumkin — yilni yozish kifoya. Topishmoq kartalarini tayyorlaymiz.
Adabiyot
🔒Qulf 9: Yulduz topishmog‘i
Topshiriq: Topishmoqda javob qanday topiladi?
A
AzizOy tirikmi? U ham harakat qiladi-ku! 🌙
M
MalikaTirik organizmlarning sakkiz xususiyati bor: , oziqlanish, nafas olish, ajratish, , harakat, ko‘payish, o‘sish va rivojlanish.
A
AnvarYashil o‘simliklar o‘z oziqini o‘zlari yaratadi — ular . Hayvonlar, zamburug‘lar tayyor ozuqa yeydi — ular .
J
JasurKungaboqar boshi Quyoshga buriladi — bu harakat. Mimoza tegsak yaprog‘ini yig‘adi — bu ta’sirlanish. O‘sish — miqdor ortishi, rivojlanish — sifat o‘zgarishi.
Siz
Oyda bu xususiyatlar yo‘q: u oziqlanmaydi, o‘smaydi, ko‘paymaydi. Oy tirik emas.
Biologiya
🔒Qulf 10: Tirik yoki tirik emas?
Topshiriq: Mimoza tegsak yaprog‘ini yig‘adi. Bu qaysi xususiyat?
Juma
S
Sinf rahbariKalitlarni yig‘ing. Tanlovingiz: A — to‘lin oy kechasi, B — yangi oy kechasi, C — istalgan kecha.
J
JasurA bo‘lmaydi: Oy Quyosh nurini qaytaradi, to‘lin oyda osmon yorug‘ va xira yulduzlar ko‘rinmaydi.
A
AnvarC ham yo‘q: Oy bir oyda aylanadi, fazasi o‘zgarib turadi. Qaysi kecha yangi oyligini rasadxona kalendaridan bilib olamiz.
Z
ZarinaDemak, B. Stullar: 238 ≈ 240 mehmon uchun 240 ta kerak, 220 ta bor, 20 tasini mahalla klubidan so‘raymiz.
M
MalikaStullarni shimolga qaratamiz — Qutb yulduzi qarshimizda bo‘ladi.
Siz
Tanlov qilindi: yangi oy kechasi. Hisobotni yozamiz.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 11: Qaror: yangi oy kechasi
Topshiriq: Qaysi kalit A variantni (to‘lin oy) rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Yulduzlar kechasi yangi oy kechasida o‘tadi
Jamoamiz uch variantni solishtirdi. Oy nur chiqarmaydi, Quyosh nurini qaytaradi, shuning uchun to‘lin oy kechasi osmon yorug‘ bo‘ladi va xira yulduzlar ko‘rinmaydi. Oy taxminan bir oyda aylanadi, kerakli kechani rasadxona kalendaridan topamiz. Mehmonlar 238 ≈ 240 kishi, stullar 220 ta, 20 tasi yetishmaydi. Stullar Qutb yulduzi tomon, shimolga qaraydi.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Oy nur chiqarmaydi, Quyosh nurini qaytaradi va Yer atrofida ~1 oyda aylanadi. To‘lin oyda osmon yorug‘ — xira yulduzlar ko‘rinmaydi.