☰ Mundarija · Matematika

Yoyilma, hajm; VI bob takrori

Darslar 53–55 · 3 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
55

VI bobni takrorlashga doir masalalar

Darslik: 2-qism, 55-dars, 71–75-betlar
MaqsadVI bobni takrorlash: ko‘pyoqlar, sirt yuzi, hajm, hajm va sig‘im munosabati.
Yangi so‘zlar
sig‘im · capacitymillilitr (ml) · millilitre (ml)litr (l) · litre (l)sirt yuzi va hajm · surface area and volume
Tushuntirish

Sirtning yuzi kvadrat birliklarda (cm², dm²), hajm esa kub birliklarda (cm³, dm³) o‘lchanadi. To‘g‘ri burchakli parallelepiped uchun S = 2(ab + bc + ac), V = abc; kub uchun S = 6a², V = a³. Suyuqliklarda 1 cm³ = 1 ml, 1 dm³ = 1 l. 1 ml suvning massasi 1 g, 1 l suvniki esa 1 kg. Shuning uchun suv sig‘imi va massasini hajmdan topish oson. Masalani yechishda avval qaysi kattalik — yuz yoki hajm — so‘ralganini aniqlaymiz.

Namunalar
Idish 20 cm, 10 cm va 5 cm: V = 20 · 10 · 5 = 1000 cm³ = 1000 ml = 1 l. Unga to‘la suvning massasi 1 kg.
Cho‘milish havzasi 5 m, 3 m va 2 m: V = 30 m³ = 30 000 dm³ = 30 000 l.
Sinfda faoliyat

«Litr qanday ko‘rinadi?»: kattalar yordamida 1 litrli idishni suv bilan to‘ldirib, uning hajmi taxminan 10 cm × 10 cm × 10 cm kubga teng ekanini tasavvur qiling.

Mashq
1
Akvarium 50 cm, 30 cm va 40 cm. Uning hajmi necha litr (1 l = 1000 cm³)?
2
Qirrasi 10 cm bo‘lgan kub shaklidagi idishdagi suvning massasi necha g (1 cm³ suv = 1 g)?
3
Qirrasi 3 dm bo‘lgan kub yoqlarini bo‘yash uchun necha dm² yuza kerak?
4
Nima uchun sirt yuzi cm² da, hajm esa cm³ da o‘lchanadi?