ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Yoyilma, hajm; VI bob takrori

Darslar 53–55 · 3 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
55

VI bobni takrorlashga doir masalalar

Darslik: 2-qism, 55-dars, 71–75-betlar
MaqsadVI bobni takrorlash: ko‘pyoqlar, sirt yuzi, hajm, hajm va sig‘im munosabati.
Yangi so‘zlar
sig‘im · capacitymillilitr (ml) · millilitre (ml)litr (l) · litre (l)sirt yuzi va hajm · surface area and volume
Tushuntirish

Sirtning yuzi kvadrat birliklarda (cm², dm²), hajm esa kub birliklarda (cm³, dm³) o‘lchanadi. To‘g‘ri burchakli parallelepiped uchun S = 2(ab + bc + ac), V = abc; kub uchun S = 6a², V = a³. Suyuqliklarda 1 cm³ = 1 ml, 1 dm³ = 1 l. 1 ml suvning massasi 1 g, 1 l suvniki esa 1 kg. Shuning uchun suv sig‘imi va massasini hajmdan topish oson. Masalani yechishda avval qaysi kattalik — yuz yoki hajm — so‘ralganini aniqlaymiz.

KattalikBirligi
sirt yuzicm², dm²
hajmcm³, dm³
sig‘imml, l
suv massasi1 l = 1 kg
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabdagi ichimlik suvi idishining o‘lchamlari 40 cm, 25 cm va 20 cm. Hajmi 40 · 25 · 20 = 20 000 cm³. 1000 cm³ = 1 l bo‘lgani uchun unga 20 l suv sig‘adi, uning massasi taxminan 20 kg.

Kim ishlatadi

Muhandis idish hajmini litrga aylantiradi, bog‘bon sug‘orish uchun suv miqdorini rejalashtiradi, quruvchi hovuz yoki sisterna hajmini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Idishdagi suyuqlik yozuvini (litr yoki ml) toping va 1 l uchun taxminan 10 cm × 10 cm × 10 cm li kub ni tasavvur qiling.

Namunalar
20 cm10 cm5 cm
Idish 20 cm, 10 cm va 5 cm: V = 20 · 10 · 5 = 1000 cm³ = 1000 ml = 1 l. Unga to‘la suvning massasi 1 kg.
Cho‘milish havzasi 5 m, 3 m va 2 m: V = 30 m³ = 30 000 dm³ = 30 000 l.
Sinfda faoliyat

«Litr qanday ko‘rinadi?»: kattalar yordamida 1 litrli idishni suv bilan to‘ldirib, uning hajmi taxminan 10 cm × 10 cm × 10 cm kubga teng ekanini tasavvur qiling.

Mashq
1
Akvarium 50 cm, 30 cm va 40 cm. Uning hajmi necha litr (1 l = 1000 cm³)?
50 cm30 cm40 cm
2
Qirrasi 10 cm bo‘lgan kub shaklidagi idishdagi suvning massasi necha g (1 cm³ suv = 1 g)?
3
Qirrasi 3 dm bo‘lgan kub yoqlarini bo‘yash uchun necha dm² yuza kerak?
4
Nima uchun sirt yuzi cm² da, hajm esa cm³ da o‘lchanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTamirlash kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →