VI bobni takrorlashga doir masalalar
Sirtning yuzi kvadrat birliklarda (cm², dm²), hajm esa kub birliklarda (cm³, dm³) o‘lchanadi. To‘g‘ri burchakli parallelepiped uchun S = 2(ab + bc + ac), V = abc; kub uchun S = 6a², V = a³. Suyuqliklarda 1 cm³ = 1 ml, 1 dm³ = 1 l. 1 ml suvning massasi 1 g, 1 l suvniki esa 1 kg. Shuning uchun suv sig‘imi va massasini hajmdan topish oson. Masalani yechishda avval qaysi kattalik — yuz yoki hajm — so‘ralganini aniqlaymiz.
| Kattalik | Birligi |
|---|---|
| sirt yuzi | cm², dm² |
| hajm | cm³, dm³ |
| sig‘im | ml, l |
| suv massasi | 1 l = 1 kg |
Maktabdagi ichimlik suvi idishining o‘lchamlari 40 cm, 25 cm va 20 cm. Hajmi 40 · 25 · 20 = 20 000 cm³. 1000 cm³ = 1 l bo‘lgani uchun unga 20 l suv sig‘adi, uning massasi taxminan 20 kg.
Muhandis idish hajmini litrga aylantiradi, bog‘bon sug‘orish uchun suv miqdorini rejalashtiradi, quruvchi hovuz yoki sisterna hajmini hisoblaydi.
Idishdagi suyuqlik yozuvini (litr yoki ml) toping va 1 l uchun taxminan 10 cm × 10 cm × 10 cm li kub ni tasavvur qiling.
«Litr qanday ko‘rinadi?»: kattalar yordamida 1 litrli idishni suv bilan to‘ldirib, uning hajmi taxminan 10 cm × 10 cm × 10 cm kubga teng ekanini tasavvur qiling.