ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Yoyilma, hajm; VI bob takrori

Darslar 53–55 · 3 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
54

To‘g‘ri burchakli parallelepiped va kub hajmi

Darslik: 2-qism, 54-dars, 66–70-betlar
MaqsadHajm tushunchasi; to‘g‘ri burchakli parallelepiped va kub hajmi; hajm birliklari.
Yangi so‘zlar
hajm · volumebirlik kub · unit cubesantimetr kub (cm³) · cubic centimetre (cm³)asos yuzi · area of the base
Tushuntirish

Jismning hajmi unga nechta birlik kub joylashishini ko‘rsatadi. Qirrasi 1 cm bo‘lgan kubning hajmi 1 cm³ ga teng. To‘g‘ri burchakli parallelepipedning hajmi uch o‘lchamining ko‘paytmasi: V = a · b · c. Uni V = S · H ko‘rinishida ham yozish mumkin, bunda S — asosining yuzi, H — balandligi. Kub uchun V = a³. Hajm birliklari orasida: 1 dm³ = 1000 cm³, 1 m³ = 1000 dm³. Suyuqliklar uchun 1 dm³ = 1 l deb olinadi. Hajmni hisoblashda barcha o‘lchamlar bir xil birlikda bo‘lishi kerak.

ƒFormula
V = a · b · c = S · H
1 dm³ = 1000 cm³ = 1 l
a = 4c = 2b = 3

V = 4 · 3 · 2 = 24 · S = 52

S = 2 · (ab + bc + ac) = 2 · (12 + 6 + 8) = 52

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qurilish uchun qum tashiydigan yuk mashinasining kuzovi 4 m uzun, 2 m keng va 1 m baland. Hajmi V = 4 · 2 · 1 = 8 m³, demak unga 8 m³ qum sig‘adi.

Kim ishlatadi

Haydovchi yuk hajmini hisoblaydi, quruvchi beton yoki qum miqdorini aniqlaydi, omborchi javonlarga nechta quti sig‘ishini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Poyabzal qutisi yoki kitob o‘lchamlarini uzunlik, en va balandlik bo‘yicha o‘lchang va hajmini sm³ da hisoblang.

Namunalar
5 cm4 cm3 cm
Quti 5 cm, 4 cm va 3 cm: pastki qatlamga 5 · 4 = 20 ta kubcha sig‘adi, 3 qatlam: 20 · 3 = 60. V = 5 · 4 · 3 = 60 cm³.
4 dm
V = 336 cm³, asosining yuzi S = 42 cm². Balandligi H = V : S = 336 : 42 = 8 cm. Kub, a = 4 dm: V = 4 · 4 · 4 = 64 dm³ = 64 l.
Sinfda faoliyat

«Qatlam-qatlam»: 12 ta bir xil kubik (yoki o‘yin kubi) bilan turli parallelepipedlar yig‘ing (masalan, 3 · 2 · 2). Har birining o‘lchamlarini yozib, V = a · b · c ni tekshiring.

Mashq
1
O‘lchamlari 12 cm, 5 cm va 3 cm bo‘lgan parallelepipedning hajmi (cm³)?
2
V = 900 cm³ va asos yuzi 75 cm². Balandligi necha cm?
3
3 m³ necha dm³?
4
Nima uchun hajmni hisoblashdan oldin o‘lchamlarni bir xil birlikka keltirish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTamirlash kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →