ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Fazoviy shakllar: ko‘pyoqlar, parallelepiped, kub

Darslar 51–52 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
52

To‘g‘ri burchakli parallelepiped va kub

Darslik: 2-qism, 52-dars, 60–63-betlar
MaqsadTo‘g‘ri burchakli parallelepiped va kub; uchlari, qirralari, yoqlari; sirtining yuzi.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri burchakli parallelepiped · rectangular parallelepipedkub · cubeo‘lchamlar · dimensionssirt yuzi · surface area
Tushuntirish

To‘g‘ri burchakli parallelepipedning 8 ta uchi, 12 ta qirrasi va 6 ta yog‘i bor. Qarama-qarshi yoqlari o‘zaro teng to‘g‘ri to‘rtburchaklardir. Har bir uchdan chiqadigan uchta qirra uning o‘lchamlari — bo‘yi, eni va balandligi (a, b, c). Hamma qirralari teng parallelepiped kub deyiladi, uning yoqlari teng kvadratlar. Sirtning yuzi barcha yoqlar yuzlarining yig‘indisiga teng: S = 2(ab + bc + ac); kub uchun S = 6a². Barcha qirralar uzunligining yig‘indisi 4(a + b + c) ga teng; kub uchun 12a.

abc
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sovg‘a qutisi o‘lchamlari 8 cm, 5 cm va 3 cm. Uni o‘rash uchun qog‘oz yuzi S = 2 · (8 · 5 + 5 · 3 + 8 · 3) = 2 · (40 + 15 + 24) = 2 · 79 = 158 cm² dan kam bo‘lmasligi kerak.

Kim ishlatadi

Qadoqlovchi quti uchun karton yuzini hisoblaydi, bo‘yoqchi xonaning devorlari va shiftini hisoblaydi, hunarmand yashik yasash uchun taxta miqdorini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitob va bir varaq gazeta yoki o‘rash qog‘ozini oling. Varaq kitobni har tomondan o‘rashga yetarmi, deb taxmin qiling, so‘ng kesmasdan o‘rab tekshiring.

Namunalar
6 cm4 cm3 cm
O‘lchamlari 6 cm, 4 cm va 3 cm: S = 2(6 · 4 + 4 · 3 + 6 · 3) = 2(24 + 12 + 18) = 108 cm². Qirralar yig‘indisi 4(6 + 4 + 3) = 52 cm.
5 cm
Qirrasi 5 cm bo‘lgan kub: S = 6 · 5² = 6 · 25 = 150 cm²; barcha qirralar 12 · 5 = 60 cm.
Sinfda faoliyat

«Quti o‘lchamlari»: kichik karton qutini cm da o‘lchab (a, b, c), sirtining yuzini hisoblang. Qutini qirqmang; kattalar ruxsat bersa, ustiga qog‘oz yopishtirib tekshiring.

Mashq
1
O‘lchamlari 7 cm, 2 cm va 5 cm bo‘lgan parallelepiped sirtining yuzi (cm²)?
2
O‘lchamlari 10 cm, 6 cm va 4 cm bo‘lgan parallelepipedning barcha qirralari yig‘indisi (cm)?
3
Qirrasi 8 cm bo‘lgan kub sirtining yuzi (cm²)?
4
Nima uchun kubning sirti yuzi 6a²?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z uchun sumalak qutisiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →