ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Aralash sonlar

Darslar 47–48 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
48

Aralash sonlarni qo‘shish va ayirish

Darslik: 2-qism, 48-dars, 44–49-betlar
MaqsadAralash sonlarni qo‘shish va ayirish; butunni «maydalash».
Yangi so‘zlar
butun qismlar · whole partskasr qismlar · fractional partsmaydalash · breaking up a wholeayirma · difference
Tushuntirish

Aralash sonlarni qo‘shganda butun qismlar alohida, kasr qismlar alohida qo‘shiladi. Agar kasr qismlar yig‘indisi noto‘g‘ri kasr bo‘lsa, undan butun qism ajratib, butun qismlar yig‘indisiga qo‘shamiz. Ayirishda ham butun va kasr qismlar alohida ayriladi. Agar kamayuvchining kasr qismi ayiriluvchinikidan kichik bo‘lsa, kamayuvchining bir butunini maydalaymiz: 5 1/6 = 4 7/6. Butun sondan aralash son ayirganda ham shunday: 4 = 3 5/5. Maxraj hamma vaqt o‘zgarmaydi.

ƒFormula
5 1/6 = 4 7/6
kamayuvchining bir butunini maydalaymiz
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tikuvchi bitta kostyum uchun 3 1/4 m, ikkinchisi uchun 2 3/4 m mato ishlatdi. Butun qismlar 3 + 2 = 5, kasrlar 1/4 + 3/4 = 4/4 = 1. Jami 5 + 1 = 6 m.

Kim ishlatadi

Duradgor taxta uzunliklarini butun va kasr qismlari bilan qo‘shadi, oshpaz hajmlarni aralash sonlarda qo‘shadi, quruvchi qolgan materialni ayirib topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki narsaning uzunligini qarich bilan butun va yarim aniqlikda o‘lchang (masalan, 3 1/2 va 2 1/2 qarich) va yig‘indisini toping.

Namunalar
0123452 5/84 3/8
2 5/8 + 1 6/8: butun qismlar 2 + 1 = 3, kasrlar 5/8 + 6/8 = 11/8 = 1 3/8; jami 3 + 1 3/8 = 4 3/8.
5 1/6 − 2 4/6: 1/6 < 4/6, shuning uchun 5 1/6 = 4 7/6. Unda 4 7/6 − 2 4/6 = 2 3/6.
Sinfda faoliyat

«Maydalash»: 3 ta butun doirani chizing va 3 − 1 1/4 ni topish uchun bir doirani 4 ta chorakka bo‘ling. Nechta butun va nechta chorak qoldi?

Mashq
1
Hisoblang: 2 3/9 + 4 5/9.
2
Hisoblang: 3 5/7 + 2 4/7.
3
Hisoblang: 7 2/10 − 3 5/10.
4
Nima uchun 6 − 2 1/4 ni hisoblashda 6 ni 5 4/4 deb yozamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinf baliqchasi jadvaliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →