48
Aralash sonlarni qo‘shish va ayirish
Darslik: 2-qism, 48-dars, 44–49-betlar
MaqsadAralash sonlarni qo‘shish va ayirish; butunni «maydalash».
Yangi so‘zlar
butun qismlar · whole partskasr qismlar · fractional partsmaydalash · breaking up a wholeayirma · difference
Tushuntirish
Aralash sonlarni qo‘shganda butun qismlar alohida, kasr qismlar alohida qo‘shiladi. Agar kasr qismlar yig‘indisi noto‘g‘ri kasr bo‘lsa, undan butun qism ajratib, butun qismlar yig‘indisiga qo‘shamiz. Ayirishda ham butun va kasr qismlar alohida ayriladi. Agar kamayuvchining kasr qismi ayiriluvchinikidan kichik bo‘lsa, kamayuvchining bir butunini maydalaymiz: 5 1/6 = 4 7/6. Butun sondan aralash son ayirganda ham shunday: 4 = 3 5/5. Maxraj hamma vaqt o‘zgarmaydi.
Namunalar
2 5/8 + 1 6/8: butun qismlar 2 + 1 = 3, kasrlar 5/8 + 6/8 = 11/8 = 1 3/8; jami 3 + 1 3/8 = 4 3/8.
5 1/6 − 2 4/6: 1/6 < 4/6, shuning uchun 5 1/6 = 4 7/6. Unda 4 7/6 − 2 4/6 = 2 3/6.
Sinfda faoliyat
«Maydalash»: 3 ta butun doirani chizing va 3 − 1 1/4 ni topish uchun bir doirani 4 ta chorakka bo‘ling. Nechta butun va nechta chorak qoldi?
Mashq
1
Hisoblang: 2 3/9 + 4 5/9.
6 8/9
2
Hisoblang: 3 5/7 + 2 4/7.
6 2/7
3
Hisoblang: 7 2/10 − 3 5/10.
3 7/10
4
Nima uchun 6 − 2 1/4 ni hisoblashda 6 ni 5 4/4 deb yozamiz?
Chunki ayiriluvchida kasr bor, kamayuvchidan bir butunni to‘rtdan ulushlarga maydalab olish kerak: 6 = 5 + 4/4.