46
O‘tilganlarni takrorlashga doir masalalar
Darslik: 2-qism, 46-dars, 38–39-betlar
MaqsadV bobning o‘tilgan mavzularini takrorlash: aylana va doira, kasrlar, taqqoslash, qo‘shish va ayirish.
Yangi so‘zlar
radius va diametr · radius and diameterkasr · fractionkasrni taqqoslash · comparing fractionsbirlik kesma · unit segment
Tushuntirish
Aylananing hamma nuqtalari markazdan bir xil uzoqlikda yotadi; diametr radiusdan 2 marta uzun. Kasr butunning nechta teng ulushga bo‘linganini (maxraj) va nechtasi olinganini (surat) ko‘rsatadi. Maxraji bir xil kasrlardan surati kattasi katta; to‘g‘ri kasr 1 dan kichik, noto‘g‘ri kasr 1 dan katta yoki unga teng. Sonning qismini topish uchun sonni maxrajga bo‘lib, suratga ko‘paytiramiz. Kasr chizig‘i bo‘lishni bildiradi, maxrajlari bir xil kasrlar qo‘shilganda va ayirilganda maxraj o‘zgarmaydi.
Namunalar
Radiusi 7 cm bo‘lgan aylananing diametri 7 · 2 = 14 cm. 2/5 ga 4/5 ni qo‘shsak, 6/5 chiqadi — bu noto‘g‘ri kasr (1 dan katta).
Sonning 3/4 qismi 15 bo‘lsa: 15 : 3 = 5, 5 · 4 = 20. Sonning o‘zi 20 ga teng.
Sinfda faoliyat
«Kasr bilan o‘yin»: kartochkalarga 1/6, 5/6, 6/6, 7/6, 3/6 ni yozing. Ularni o‘sish tartibida taxlang va qaysilari to‘g‘ri, qaysilari noto‘g‘ri kasr ekanini ayting.
Mashq
1
Diametri 18 cm bo‘lgan doiraning radiusi necha cm?
9
2
64 ning 3/8 qismini toping.
24
3
Hisoblang: 11/14 − 4/14 + 2/14.
9/14
4
Nima uchun 5/8 + 4/8 yig‘indisi noto‘g‘ri kasr bo‘ladi?
5/8 + 4/8 = 9/8: surati (9) maxrajidan (8) katta, ya’ni yig‘indi 1 dan katta.