Bir xil maxrajli kasrlarni qo‘shish va ayirish
Maxrajlari bir xil kasrlarni qo‘shganda suratlar qo‘shiladi, maxraj o‘zgarishsiz qoladi: a/c + b/c = (a + b)/c. Ayirganda kamayuvchining suratidan ayiriluvchining surati ayriladi, maxraj yana o‘zgarmaydi: a/c − b/c = (a − b)/c. Buni tortni bo‘laklarga bo‘lib tushunish oson: 2 ta beshdan bir ulush va yana 1 ta beshdan bir ulush — jami 3 ta beshdan bir ulush. Ulushlarning nomi (maxraj) o‘zgarmaydi, faqat ularning soni o‘zgaradi. Tenglamalarda ham xuddi shunday: noma’lum qo‘shiluvchi = yig‘indi − ma’lum qo‘shiluvchi, noma’lum kamayuvchi = ayirma + ayiriluvchi.
2/5 + 1/5 = 2/5 + 1/5 = 3/5
Umumiy maxraj = EKUK(5, 5) = 5
Avtobus yo‘nalishida 20 ta bekat bor. Avtobus 8 ta bekatdan, so‘ng yana 7 tasidan o‘tdi. Barcha bekatlarning qismi: 8/20 + 7/20 = 15/20. Oldinda qolgan qism: 20/20 − 15/20 = 5/20.
Muharrir kitob qismlarini rejalashtiradi, hisobchi ulushlarni qo‘shadi, qurilish rahbari bajarilgan va qolgan ish qismlarini hisoblaydi.
Biror ishni 10 teng qismga bo‘ling (masalan, 10 betlik o‘qish). Bugun necha qismini bajardingiz va qaysi qismi qoldi? Kasr bilan yozing.
«Ulush to‘plash»: 12 katakli tasma chizing. 5/12 ni bo‘yang, so‘ng yana 4/12 ni bo‘yang, keyin hosil bo‘lgan 9/12 dan 3/12 ni o‘chiring. Natijani tasmada tekshiring.