ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi5-sinf · 2-hafta

Devoriy rejalovchi: qaysi taqvim?

🎯 Missiya: Sinf devoriy rejalovchisi qaysi yil hisobiga tayanadi — va nega aynan unga?

Dushanba

Sinf rahbariSalom, jamoa! Sinfimizga devoriy rejalovchi osamiz. Uchta loyiha bor, ular yil necha kundan iboratligi bilan farq qiladi.
Anvar — vaqtni kun, hafta, oy va yillarda sanash tizimi. «Kalendar» lotincha so‘z, ota-bobolarimiz uni «taqvim» deyishgan.
MalikaYil — Yerning Quyosh atrofida bir marta aylanish vaqti: 365 kun va taxminan 6 soat.
ZarinaMisrliklar Nil toshqiniga qarab birinchi taqvimni tuzishgan: 12 oy × 30 kun + 5 bayram kuni = 365 kun.
JasurLekin 6 soatni hisobga olmagan-ku! Shunda har 4 yilda bir kun xato yig‘iladi.
AnvarEramizdan avvalgi 46-yilda Rim hukmdori yangi taqvim kiritdi: yil 1-yanvardan boshlanadi, har to‘rtinchi yili fevral 29 kun bo‘ladi. Bu — .
Demak, A loyiha — har yili 365 kun, B — Yuliy qoidasi. C ni hali bilmaymiz. Tekshiramiz!
Tarixdan hikoyalar

Qulf 1: Taqvim nima?

Topshiriq: Misr taqvimida xato nega yig‘ilib borgan?

🔑 Kalit: Misr yili: 12×30+5 = 365 kun, 6 soat hisobga olinmagan — har 4 yilda 1 kun xato. Yuliy taqvimi: har 4-yil 366 kun.

ZarinaRejalovchi qog‘ozlari tarozida turibdi. Shkalada 2 kg va 3 kg raqamlangan, ular orasida 5 ta bo‘lma bor.
MalikaBitta qiymati: (3 − 2) kg ÷ 5 = 1000 g ÷ 5 = 200 g. Eslatma: 1 kg = 1000 g, 1 q = 100 kg, 1 t = 1000 kg.
AnvarYilni da ko‘raylik: 4 yil = 4×365 + 4×6 soat = 1460 kun + 24 soat = 1461 kun.
JasurNurda chapdagi son kichik: A(1460) chapda, B(1461) o‘ngda. Demak, 1460 < 1461. : 1460 < 1461 < 1500.
Agar har yil 365 kun bo‘lsa, 4 yilda 1 kun yetishmaydi. Buni yozib qo‘yaylik.
Matematika

Qulf 2: Tarozi va sonlar nuri

Topshiriq: Strelka 2 kg dan keyingi 3-bo‘lmada. Massa qancha?

🔑 Kalit: 4 yil = 4×365 + 4×6 soat = 1461 kun. Har yili 365 kun bo‘lsa 1460 kun chiqadi: 1460 < 1461, 4 yilda 1 kun yetishmaydi.

Seshanba

ZarinaRejalovchi tepasiga e’lon yozdim: «Biz yangi taqvimni birga tanlaymiz. U uchta jamoaga yordam beradi.»
Malika qanday? so‘rog‘iga javob beradi: «yangi taqvim». qancha? nechta? deb so‘raydi: «uchta».
Anvar«Biz» va «u» — lar, ot o‘rnida keladi va takrorning oldini oladi. «Tanlaymiz» esa : nima qilamiz?
JasurFe’l zamon bilan o‘zgaradi: o‘qidi — o‘qiyapti — o‘qiydi. «O‘qimadi» esa inkor, -ma qo‘shimchasi bilan.
Ona tili

Qulf 3: E’lon matni

Topshiriq: «Biz yangi taqvimni tanlaymiz» gapida sifat qaysi?

JasurIngliz tilida tanishuv xatini yozdik: “Hello! My name’s Jasur. I’m 10. I’m from Termez. My hobbies are chess and swimming.”
AnvarHobby — hobbies (y → ies), subject — subjects (+s). Va savol: “Where are you from?” — “I’m from …”
MalikaRejalovchiga tug‘ilgan kunlarni yozamiz. “Who is the eldest in your family?” — “My grandad is the eldest.”
AzizOilada eng kichigi men! “I am 8 years old.” Mening sevimli o‘yinchog‘im ko‘k avtobus edi: “My favourite toy was a blue bus.”
Yodda tutamiz: “the youngest” — oldidan the keladi. Was/were: I was, we were.
Ingliz tili

Qulf 4: Who is the youngest?

Topshiriq: Aziz haqida gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

Azizistheyoungest.

Chorshanba

Sinf rahbari — axborotni kompyuter yordamida qidirish, yig‘ish, saqlash, qayta ishlash va uzatish haqidagi fan. Nomi frantsuzcha informatique — “information” va “automatique” so‘zlaridan.
AnvarUch qismi bor: — qurilmalar, — dasturlar, — insonning bilimi va fikri. Printer — qaysi qism?
MalikaKun hisobi uchun tuzamiz — aniq ketma-ket qadamlar. Bu so‘z al-Xorazmiy ismining lotincha shaklidan kelgan.
ZarinaYuliy xatosi yig‘ilib, 1582-yilga kelib 10 kunga yetdi, bahorgi tengkunlik 21-martdan siljidi. Shunda yangi, kiritildi: 4-oktyabrdan keyin darhol 15-oktyabr keldi.
JasurUnda 100 ga bo‘linadigan yillar kabisa emas, faqat 400 ga bo‘linsa kabisa: shuning uchun 400 yilda 29-fevral 100 emas, 97 marta bo‘ladi. Bugun O‘zbekiston va ko‘p davlatlar shu taqvimdan foydalanadi.
InformatikaTarixdan hikoyalar

Qulf 5: Algoritm va 1582-yil

Topshiriq: Printer qaysi qismga kiradi?

🔑 Kalit: 1582: Yuliy xatosi 10 kunga yetdi. Grigorian taqvimida 400 yilda 29-fevral 97 marta bo‘ladi; bugun O‘zbekiston ham shuni qo‘llaydi.

AnvarTexnologiya o‘qituvchisi rejalovchi uchun yupqa po‘latdan «bugungi sana» ko‘rsatkichi yasashni aytdi. Dastgohda bor: dastani aylantirsak jagni suradi.
ZarinaDastgoh balandligi: yoniga turib o‘ng qo‘lni tirsakdan 90° bukamiz. Tirsak tiskining tepasiga tegsa, balandlik mos.
Malika — chizmadagi shakl va o‘lchamni zagotovkaga ko‘chirish. chiziq bo‘ylab chuqurchalar qoldiradi. Avval chizmadagi o‘lchamni qayta tekshirish kerak!
JasurKesish uchun dastakli arra: ramka, dastak, polotno va tarang vint. Polotno bo‘sh bo‘lsa, egilib sinadi. Frezada esa faqat kattalar ishlaydi.
Himoya to‘ri faqat metall kesilayotganda qo‘llanadi. Qoidalar: vaqtida kelish, ish kiyimi, ish joyini yig‘ishtirish.
Texnologiya

Qulf 6: Sana ko‘rsatkichi

Topshiriq: Dastgoh balandligi o‘zingizga mosligini qanday bilasiz?

Payshanba

ZarinaAdabiyotdan ni o‘rgandik: maqol — xalq ini jamlagan, beradigan qisqa gap. «Maqol» so‘zi «so‘z» degani.
AnvarMaqollar da ham qo‘llanadi. «Yetti o‘lchab, bir kes» — faqat mato kesish haqida emas, har ishda shoshmaslik haqida.
MalikaGulxaniy «Zarbulmasal» asarida juda ko‘p maqollardan foydalangan. Maqollar og‘izdan og‘izga, avloddan avlodga o‘tadi.
Ko‘rsatkichni kesishdan oldin, kun hisobini ham yetti marta tekshirib chiqamiz!
Adabiyot

Qulf 7: Yetti o‘lchab, bir kes

Topshiriq: «Yetti o‘lchab, bir kes» maqolining ko‘chma ma’nosi qaysi?

JasurBiologiyada 1-laboratoriya mashg‘uloti bo‘ldi. Faqat o‘qituvchi nazoratida ishlaymiz. Avval butun rejani o‘qiymiz, stolda faqat kerakli narsa qoladi.
AnvarShisha idishda kichkina yoriq yoki sinish bo‘lsa, uni chetga qo‘yib, o‘qituvchiga ko‘rsatamiz. Qizdirishni faqat o‘qituvchi bajaradi.
ZarinaAsboblar: — moddalarni o‘rganish uchun, — suyuqlik tomizish, — buyumni ushlash, — mikroskop uchun namuna. Skalpelni faqat kattalar ishlatadi.
MalikaModdalarga tegmaymiz, hidlamaymiz, tatib ko‘rmaymiz. Ish tugagach idishlarni yuvib topshiramiz va qo‘lni sovun bilan yuvamiz.
Biologiya

Qulf 8: Laboratoriya qoidalari

Topshiriq: Probirkaning chetida kichik chip bor. Nima qilasiz?

JasurGeografiyada kashfiyotlarni o‘rgandik. Eratosfen eramizdan avvalgi III asrda Yer o‘lchamini ancha aniq hisoblab, dunyo xaritasini tuzgan, II asrda Ptolemey to‘liqroq xarita yaratgan.
ZarinaBizning ajdodlar ham: al-Xorazmiy (783–850) «Surat ul-Arz», Beruniy (973–1048) globus yasagan, Bobur (1483–1530) «Boburnoma»da Farg‘ona vodiysi tabiatini yozgan.
Anvar1492-yilda Kolumb Amerikaga yetdi, 1498-yilda Vasko da Gama Afrikani aylanib Hindistonga bordi. Magellan boshlagan (1519–1522) dunyoni aylanib chiqdi.
Malika1820-yilda Antarktida topildi. Bugun geograflar kompyuter, kosmik suratlar va lardan foydalanadi.
Rejalovchining har oyiga bitta «shu oyning kashfiyoti» qo‘yamiz.
Geografiya

Qulf 9: Xaritalar tarixi

Topshiriq: Qaysi ekspeditsiya Yer sharsimonligini isbotladi?

Juma

JasurRus tilida jonsiz otlar «что?» ga javob beradi: «класс, парта, окно, книга». Ular ham uch jinsli: «он, она, оно».
MalikaJinsni oxiridan bilamiz: «-а, -я» — «она» (тетрадь, ручка), «-о, -е» — «оно» (окно), undosh yoki «-й» — «он» (стол, словарь).
AnvarEgalikni «чей? чья? чьё?» deb so‘raymiz: «Чей это словарь? Это мой словарь.» «Чья это тетрадь? Это моя тетрадь.»
Zarina«Чьё это окно? Это моё окно.» Jins o‘zgarsa, «мой — моя — моё» ham o‘zgaradi.
Rus tili

Qulf 10: Чей? Чья? Чьё?

Topshiriq: «Чья это тетрадь? Это … тетрадь.»

Sinf rahbariYodda tuting: tanlov kalitlarga tayansin. Sizda uch loyiha: A — har yili 365 kun, B — Yuliy qoidasi, C — Grigorian.
JasurA bo‘lmaydi: 4 yilda 1461 kun kerak, A esa 1460 beradi. Har 4 yilda sana bir kun orqada qoladi.
AnvarB yaxshiroq, lekin Yuliy xatosi 1582-yilga kelib 10 kunga yetgan edi.
ZarinaC da 29-fevral 400 yilda 97 marta. U ishlaydi va O‘zbekiston bugun shuni qo‘llaydi — maktab jadvali ham shunga mos.
MalikaDemak, C. Rejalovchida 29-fevralga alohida katak qoldiramiz.
Tanlov qilindi: C. Hisobotni yozamiz.
Tarixdan hikoyalar

Qulf 11: Qaror: C loyiha

Topshiriq: Qaysi kalit A loyihani (har yili 365 kun) rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Sinf rejalovchisi Grigorian taqvimiga tayanadi

Jamoamiz uchta loyihani solishtirdi. Yil 365 kun va taxminan 6 soat, shuning uchun 4 yilda 1461 kun bo‘ladi, har yili 365 kun esa 1460 beradi. Yuliy taqvimidagi xato 1582-yilga kelib 10 kunga yetgan. Grigorian taqvimida 400 yilda 29-fevral 97 marta bo‘ladi va O‘zbekiston bugun shuni qo‘llaydi. Shuning uchun C loyihani tanladik.

— 5-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Misr yili: 12×30+5 = 365 kun, 6 soat hisobga olinmagan — har 4 yilda 1 kun xato. Yuliy taqvimi: har 4-yil 366 kun.
  2. 4 yil = 4×365 + 4×6 soat = 1461 kun. Har yili 365 kun bo‘lsa 1460 kun chiqadi: 1460 < 1461, 4 yilda 1 kun yetishmaydi.
  3. 1582: Yuliy xatosi 10 kunga yetdi. Grigorian taqvimida 400 yilda 29-fevral 97 marta bo‘ladi; bugun O‘zbekiston ham shuni qo‘llaydi.

Yulduzli savollar

  1. 1 kg 300 g necha gramm?

  2. «Algoritm» so‘zi kimning ismidan kelib chiqqan?

  3. O‘ylab ko‘r: agar rejalovchi A bo‘yicha tuzilsa, 8 yildan keyin sanalar necha kunga siljiydi?

Hikoyadagi darslar