🎯 Missiya: Sinf devoriy rejalovchisi qaysi yil hisobiga tayanadi — va nega aynan unga?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariSalom, jamoa! Sinfimizga devoriy rejalovchi osamiz. Uchta loyiha bor, ular yil necha kundan iboratligi bilan farq qiladi.
A
Anvar — vaqtni kun, hafta, oy va yillarda sanash tizimi. «Kalendar» lotincha so‘z, ota-bobolarimiz uni «taqvim» deyishgan.
M
MalikaYil — Yerning Quyosh atrofida bir marta aylanish vaqti: 365 kun va taxminan 6 soat.
Z
ZarinaMisrliklar Nil toshqiniga qarab birinchi taqvimni tuzishgan: 12 oy × 30 kun + 5 bayram kuni = 365 kun.
J
JasurLekin 6 soatni hisobga olmagan-ku! Shunda har 4 yilda bir kun xato yig‘iladi.
A
AnvarEramizdan avvalgi 46-yilda Rim hukmdori yangi taqvim kiritdi: yil 1-yanvardan boshlanadi, har to‘rtinchi yili fevral 29 kun bo‘ladi. Bu — .
Siz
Demak, A loyiha — har yili 365 kun, B — Yuliy qoidasi. C ni hali bilmaymiz. Tekshiramiz!
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 1: Taqvim nima?
Topshiriq: Misr taqvimida xato nega yig‘ilib borgan?
🔑 Kalit: Misr yili: 12×30+5 = 365 kun, 6 soat hisobga olinmagan — har 4 yilda 1 kun xato. Yuliy taqvimi: har 4-yil 366 kun.
Z
ZarinaRejalovchi qog‘ozlari tarozida turibdi. Shkalada 2 kg va 3 kg raqamlangan, ular orasida 5 ta bo‘lma bor.
M
MalikaBitta qiymati: (3 − 2) kg ÷ 5 = 1000 g ÷ 5 = 200 g. Eslatma: 1 kg = 1000 g, 1 q = 100 kg, 1 t = 1000 kg.
A
AnvarYilni da ko‘raylik: 4 yil = 4×365 + 4×6 soat = 1460 kun + 24 soat = 1461 kun.
J
JasurNurda chapdagi son kichik: A(1460) chapda, B(1461) o‘ngda. Demak, 1460 < 1461. : 1460 < 1461 < 1500.
Siz
Agar har yil 365 kun bo‘lsa, 4 yilda 1 kun yetishmaydi. Buni yozib qo‘yaylik.
Matematika
🔒Qulf 2: Tarozi va sonlar nuri
Topshiriq: Strelka 2 kg dan keyingi 3-bo‘lmada. Massa qancha?
🔑 Kalit: 4 yil = 4×365 + 4×6 soat = 1461 kun. Har yili 365 kun bo‘lsa 1460 kun chiqadi: 1460 < 1461, 4 yilda 1 kun yetishmaydi.
Seshanba
Z
ZarinaRejalovchi tepasiga e’lon yozdim: «Biz yangi taqvimni birga tanlaymiz. U uchta jamoaga yordam beradi.»
M
Malika qanday? so‘rog‘iga javob beradi: «yangi taqvim». qancha? nechta? deb so‘raydi: «uchta».
A
Anvar«Biz» va «u» — lar, ot o‘rnida keladi va takrorning oldini oladi. «Tanlaymiz» esa : nima qilamiz?
J
JasurFe’l zamon bilan o‘zgaradi: o‘qidi — o‘qiyapti — o‘qiydi. «O‘qimadi» esa inkor, -ma qo‘shimchasi bilan.
Ona tili
🔒Qulf 3: E’lon matni
Topshiriq: «Biz yangi taqvimni tanlaymiz» gapida sifat qaysi?
J
JasurIngliz tilida tanishuv xatini yozdik: “Hello! My name’s Jasur. I’m 10. I’m from Termez. My hobbies are chess and swimming.”
A
AnvarHobby — hobbies (y → ies), subject — subjects (+s). Va savol: “Where are you from?” — “I’m from …”
M
MalikaRejalovchiga tug‘ilgan kunlarni yozamiz. “Who is the eldest in your family?” — “My grandad is the eldest.”
A
AzizOilada eng kichigi men! “I am 8 years old.” Mening sevimli o‘yinchog‘im ko‘k avtobus edi: “My favourite toy was a blue bus.”
Siz
Yodda tutamiz: “the youngest” — oldidan the keladi. Was/were: I was, we were.
Ingliz tili
🔒Qulf 4: Who is the youngest?
Topshiriq: Aziz haqida gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Azizistheyoungest.
Chorshanba
S
Sinf rahbari — axborotni kompyuter yordamida qidirish, yig‘ish, saqlash, qayta ishlash va uzatish haqidagi fan. Nomi frantsuzcha informatique — “information” va “automatique” so‘zlaridan.
A
AnvarUch qismi bor: — qurilmalar, — dasturlar, — insonning bilimi va fikri. Printer — qaysi qism?
M
MalikaKun hisobi uchun tuzamiz — aniq ketma-ket qadamlar. Bu so‘z al-Xorazmiy ismining lotincha shaklidan kelgan.
Z
ZarinaYuliy xatosi yig‘ilib, 1582-yilga kelib 10 kunga yetdi, bahorgi tengkunlik 21-martdan siljidi. Shunda yangi, kiritildi: 4-oktyabrdan keyin darhol 15-oktyabr keldi.
J
JasurUnda 100 ga bo‘linadigan yillar kabisa emas, faqat 400 ga bo‘linsa kabisa: shuning uchun 400 yilda 29-fevral 100 emas, 97 marta bo‘ladi. Bugun O‘zbekiston va ko‘p davlatlar shu taqvimdan foydalanadi.
InformatikaTarixdan hikoyalar
🔒Qulf 5: Algoritm va 1582-yil
Topshiriq: Printer qaysi qismga kiradi?
🔑 Kalit: 1582: Yuliy xatosi 10 kunga yetdi. Grigorian taqvimida 400 yilda 29-fevral 97 marta bo‘ladi; bugun O‘zbekiston ham shuni qo‘llaydi.
A
AnvarTexnologiya o‘qituvchisi rejalovchi uchun yupqa po‘latdan «bugungi sana» ko‘rsatkichi yasashni aytdi. Dastgohda bor: dastani aylantirsak jagni suradi.
Z
ZarinaDastgoh balandligi: yoniga turib o‘ng qo‘lni tirsakdan 90° bukamiz. Tirsak tiskining tepasiga tegsa, balandlik mos.
M
Malika — chizmadagi shakl va o‘lchamni zagotovkaga ko‘chirish. chiziq bo‘ylab chuqurchalar qoldiradi. Avval chizmadagi o‘lchamni qayta tekshirish kerak!
J
JasurKesish uchun dastakli arra: ramka, dastak, polotno va tarang vint. Polotno bo‘sh bo‘lsa, egilib sinadi. Frezada esa faqat kattalar ishlaydi.
Siz
Himoya to‘ri faqat metall kesilayotganda qo‘llanadi. Qoidalar: vaqtida kelish, ish kiyimi, ish joyini yig‘ishtirish.
Texnologiya
🔒Qulf 6: Sana ko‘rsatkichi
Topshiriq: Dastgoh balandligi o‘zingizga mosligini qanday bilasiz?
Payshanba
Z
ZarinaAdabiyotdan ni o‘rgandik: maqol — xalq ini jamlagan, beradigan qisqa gap. «Maqol» so‘zi «so‘z» degani.
A
AnvarMaqollar da ham qo‘llanadi. «Yetti o‘lchab, bir kes» — faqat mato kesish haqida emas, har ishda shoshmaslik haqida.
M
MalikaGulxaniy «Zarbulmasal» asarida juda ko‘p maqollardan foydalangan. Maqollar og‘izdan og‘izga, avloddan avlodga o‘tadi.
Siz
Ko‘rsatkichni kesishdan oldin, kun hisobini ham yetti marta tekshirib chiqamiz!
Adabiyot
🔒Qulf 7: Yetti o‘lchab, bir kes
Topshiriq: «Yetti o‘lchab, bir kes» maqolining ko‘chma ma’nosi qaysi?
J
JasurBiologiyada 1-laboratoriya mashg‘uloti bo‘ldi. Faqat o‘qituvchi nazoratida ishlaymiz. Avval butun rejani o‘qiymiz, stolda faqat kerakli narsa qoladi.
A
AnvarShisha idishda kichkina yoriq yoki sinish bo‘lsa, uni chetga qo‘yib, o‘qituvchiga ko‘rsatamiz. Qizdirishni faqat o‘qituvchi bajaradi.
Z
ZarinaAsboblar: — moddalarni o‘rganish uchun, — suyuqlik tomizish, — buyumni ushlash, — mikroskop uchun namuna. Skalpelni faqat kattalar ishlatadi.
M
MalikaModdalarga tegmaymiz, hidlamaymiz, tatib ko‘rmaymiz. Ish tugagach idishlarni yuvib topshiramiz va qo‘lni sovun bilan yuvamiz.
Biologiya
🔒Qulf 8: Laboratoriya qoidalari
Topshiriq: Probirkaning chetida kichik chip bor. Nima qilasiz?
J
JasurGeografiyada kashfiyotlarni o‘rgandik. Eratosfen eramizdan avvalgi III asrda Yer o‘lchamini ancha aniq hisoblab, dunyo xaritasini tuzgan, II asrda Ptolemey to‘liqroq xarita yaratgan.
Z
ZarinaBizning ajdodlar ham: al-Xorazmiy (783–850) «Surat ul-Arz», Beruniy (973–1048) globus yasagan, Bobur (1483–1530) «Boburnoma»da Farg‘ona vodiysi tabiatini yozgan.
A
Anvar1492-yilda Kolumb Amerikaga yetdi, 1498-yilda Vasko da Gama Afrikani aylanib Hindistonga bordi. Magellan boshlagan (1519–1522) dunyoni aylanib chiqdi.
M
Malika1820-yilda Antarktida topildi. Bugun geograflar kompyuter, kosmik suratlar va lardan foydalanadi.
Siz
Rejalovchining har oyiga bitta «shu oyning kashfiyoti» qo‘yamiz.
Geografiya
🔒Qulf 9: Xaritalar tarixi
Topshiriq: Qaysi ekspeditsiya Yer sharsimonligini isbotladi?
Juma
J
JasurRus tilida jonsiz otlar «что?» ga javob beradi: «класс, парта, окно, книга». Ular ham uch jinsli: «он, она, оно».
AnvarEgalikni «чей? чья? чьё?» deb so‘raymiz: «Чей это словарь? Это мой словарь.» «Чья это тетрадь? Это моя тетрадь.»
Z
Zarina«Чьё это окно? Это моё окно.» Jins o‘zgarsa, «мой — моя — моё» ham o‘zgaradi.
Rus tili
🔒Qulf 10: Чей? Чья? Чьё?
Topshiriq: «Чья это тетрадь? Это … тетрадь.»
S
Sinf rahbariYodda tuting: tanlov kalitlarga tayansin. Sizda uch loyiha: A — har yili 365 kun, B — Yuliy qoidasi, C — Grigorian.
J
JasurA bo‘lmaydi: 4 yilda 1461 kun kerak, A esa 1460 beradi. Har 4 yilda sana bir kun orqada qoladi.
A
AnvarB yaxshiroq, lekin Yuliy xatosi 1582-yilga kelib 10 kunga yetgan edi.
Z
ZarinaC da 29-fevral 400 yilda 97 marta. U ishlaydi va O‘zbekiston bugun shuni qo‘llaydi — maktab jadvali ham shunga mos.
M
MalikaDemak, C. Rejalovchida 29-fevralga alohida katak qoldiramiz.
Siz
Tanlov qilindi: C. Hisobotni yozamiz.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 11: Qaror: C loyiha
Topshiriq: Qaysi kalit A loyihani (har yili 365 kun) rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Sinf rejalovchisi Grigorian taqvimiga tayanadi
Jamoamiz uchta loyihani solishtirdi. Yil 365 kun va taxminan 6 soat, shuning uchun 4 yilda 1461 kun bo‘ladi, har yili 365 kun esa 1460 beradi. Yuliy taqvimidagi xato 1582-yilga kelib 10 kunga yetgan. Grigorian taqvimida 400 yilda 29-fevral 97 marta bo‘ladi va O‘zbekiston bugun shuni qo‘llaydi. Shuning uchun C loyihani tanladik.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Misr yili: 12×30+5 = 365 kun, 6 soat hisobga olinmagan — har 4 yilda 1 kun xato. Yuliy taqvimi: har 4-yil 366 kun.
4 yil = 4×365 + 4×6 soat = 1461 kun. Har yili 365 kun bo‘lsa 1460 kun chiqadi: 1460 < 1461, 4 yilda 1 kun yetishmaydi.
1582: Yuliy xatosi 10 kunga yetdi. Grigorian taqvimida 400 yilda 29-fevral 97 marta bo‘ladi; bugun O‘zbekiston ham shuni qo‘llaydi.
Yulduzli savollar
1 kg 300 g necha gramm?
«Algoritm» so‘zi kimning ismidan kelib chiqqan?
O‘ylab ko‘r: agar rejalovchi A bo‘yicha tuzilsa, 8 yildan keyin sanalar necha kunga siljiydi?