ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Murakkab shakllar yuzi va yuz o‘lchov birliklari

Darslar 37–38 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
38

Yuz o‘lchov birliklari

Darslik: 2-qism, 38-dars, 9–12-betlar
MaqsadYuz o‘lchov birliklarini (mm², cm², dm², m², ar, ga, km²) va ular orasidagi munosabatlarni bilish; birliklarni almashtirish.
Yangi so‘zlar
kvadrat metr · square metrear (sotix) · are (sotix)gektar · hectarekvadrat kilometr · square kilometre
Tushuntirish

Yuz kvadrat birliklarda o‘lchanadi. Uzunlik birliklari orasida 1 cm = 10 mm, 1 dm = 10 cm, 1 m = 10 dm, 1 km = 1 000 m, yuz birliklari orasida esa har bir qadamda 100 marta farq bor: 1 cm² = 100 mm², 1 dm² = 100 cm², 1 m² = 100 dm² = 10 000 cm². Katta yer maydonlari ar (sotix) va gektarda o‘lchanadi: 1 ar = 10 m × 10 m = 100 m², 1 ga = 100 m × 100 m = 10 000 m² = 100 ar, 1 km² = 100 ga = 1 000 000 m². Tomonlar turli birlikda berilsa, avval ularni bir xil (odatda kichik) birlikka keltirib, keyin yuz hisoblanadi.

Katta birlikKichik birlik
1 cm²100 mm²
1 dm²100 cm²
1 m²100 dm²
1 ar100 m²
1 ga100 ar
1 km²100 ga
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla hovlisidagi maydon 50 m uzunlik va 40 m kenglikda: S = 50 · 40 = 2 000 m². 1 ar = 100 m² bo‘lgani uchun bu 2 000 : 100 = 20 ar.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi uchastka yuzini ar yoki gektarda yozadi, dehqon ekin maydonini hisoblaydi, quruvchi plita yoki bo‘yoq uchun yuzni sm² va m² da o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Stol usti yoki kitobni varaqlar bilan bo‘shliqsiz va ustma-ust qo‘ymasdan yoping va nechta varaq sig‘ishini sanang. Varaq ham sm² yoki m² kabi yuz birligi bo‘la oladi.

Namunalar
250 cm40 cm
Bo‘yi 2 m 50 cm, eni 40 cm: 250 cm × 40 cm = 10 000 cm² = 1 m².
30 m20 m
Tomorqa 30 m × 20 m = 600 m² = 6 ar. Dala 400 m × 250 m = 100 000 m² = 10 ga.
Sinfda faoliyat

«O‘lchov zinapoyasi»: doskada 1 km² → 1 ga → 1 ar → 1 m² → 1 dm² → 1 cm² → 1 mm² zinapoya chiziladi; har bir qadamda «× 100» yoki «: 100» yozib, bolalar birliklarni almashtiradilar.

Mashq
1
3 dm² necha cm²?
2
Dalaning o‘lchami 400 m × 250 m. Yuzi necha gektar?
3
8 ar necha m²?
4
Nima uchun 1 m² = 100 cm² emas, 10 000 cm²?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBilim bog‘ini bo‘lamizHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →