34
Ko‘pburchak perimetri
Darslik: 1-qism, 34-dars, 130–133-betlar
MaqsadTo‘g‘ri to‘rtburchak va kvadrat perimetri formulalarini va murakkab shakllar perimetrini hisoblashda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
perimetr · perimeterto‘g‘ri to‘rtburchak · rectanglekvadrat · squaremurakkab shakl · composite figure
Tushuntirish
To‘g‘ri to‘rtburchakning qarama-qarshi tomonlari teng, shuning uchun bo‘yi a va eni b bo‘lsa, perimetri P = 2(a + b) = 2a + 2b. Tomoni a bo‘lgan kvadratning perimetri P = 4a. Formulaga ma’lum sonlarni qo‘yib, noma’lumni tenglamadan topamiz: P = 50, a = 17 bo‘lsa, 50 = 2(17 + b), 17 + b = 25, b = 8. Tomonlar turli birlikda berilsa, avval bir xil birlikka keltiramiz. Bir nechta oddiy shakldan tuzilgan murakkab shakl perimetri uning tashqi chegarasi uzunligiga teng; shakllar tutashgan tomonlar hisobga olinmaydi.
Namunalar
Bo‘yi 8 dm, eni 12 dm: P = 2(8 + 12) = 40 dm. Bo‘yi 5 mm, eni 3 cm: 3 cm = 30 mm, P = 2(5 + 30) = 70 mm.
Tomoni 3 cm bo‘lgan ikki kvadratni tomoni bo‘yicha yopishtirsak, 6 cm × 3 cm to‘g‘ri to‘rtburchak chiqadi: P = 2(6 + 3) = 18 cm (umumiy tomon hisoblanmaydi).
Sinfda faoliyat
«O‘rab chiqamiz»: bolalar 1 cm li kvadratlardan ikki xil shakl yasaydilar (masalan, 4 ta kvadrat), ularning perimetrini sanab, bir xil yuzda perimetr turlicha bo‘lishini ko‘radilar.
Mashq
1
Bo‘yi 13 dm, eni 9 dm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetrini toping (dm).
44
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning tomonlari 5 mm va 3 cm. Perimetrini mm da toping.
70
3
To‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 62 cm, eni 12 cm. Bo‘yini toping (cm).
19
4
Nima uchun ikki shakl tutashgan tomon murakkab shakl perimetriga kirmaydi?
U shaklning ichida qoladi, perimetr esa faqat tashqi chegaraning uzunligi.