ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Siniq chiziq va ko‘pburchak perimetri

Darslar 33–34 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
34

Ko‘pburchak perimetri

Darslik: 1-qism, 34-dars, 130–133-betlar
MaqsadTo‘g‘ri to‘rtburchak va kvadrat perimetri formulalarini va murakkab shakllar perimetrini hisoblashda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
perimetr · perimeterto‘g‘ri to‘rtburchak · rectanglekvadrat · squaremurakkab shakl · composite figure
Tushuntirish

To‘g‘ri to‘rtburchakning qarama-qarshi tomonlari teng, shuning uchun bo‘yi a va eni b bo‘lsa, perimetri P = 2(a + b) = 2a + 2b. Tomoni a bo‘lgan kvadratning perimetri P = 4a. Formulaga ma’lum sonlarni qo‘yib, noma’lumni tenglamadan topamiz: P = 50, a = 17 bo‘lsa, 50 = 2(17 + b), 17 + b = 25, b = 8. Tomonlar turli birlikda berilsa, avval bir xil birlikka keltiramiz. Bir nechta oddiy shakldan tuzilgan murakkab shakl perimetri uning tashqi chegarasi uzunligiga teng; shakllar tutashgan tomonlar hisobga olinmaydi.

abab
a = 9b = 5P = 2 · (9 + 5) = 28 S = 9 · 5 = 45

P = 28 · S = 45

P — tomonlar yig‘indisi, S — katakchalar soni

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uzunligi 150 cm, kengligi 100 cm bo‘lgan dasturxon chetiga lenta tikilmoqda. Lenta uzunligi perimetrga teng: P = 2 · (150 + 100) = 500 cm, ya’ni 5 m.

Kim ishlatadi

Tikuvchi mato chetiga hoshiya tikadi, rassom rama uchun reyka hisoblaydi, quruvchi eshik va deraza atrofini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Gilam, stol yoki xonaning chetini aylanib chiqib, qadamlarni sanang. So‘ng uzunligi va eni bo‘ylab qadamlarni alohida sanab, 2 · (uzunlik + en) shu songa tengligini tekshiring.

Namunalar
12 dm8 dm
Bo‘yi 12 dm, eni 8 dm: P = 2(12 + 8) = 40 dm. Bo‘yi 5 mm, eni 3 cm: 3 cm = 30 mm, P = 2(5 + 30) = 70 mm.
3 cm3 cm
Tomoni 3 cm bo‘lgan ikki kvadratni tomoni bo‘yicha yopishtirsak, 6 cm × 3 cm to‘g‘ri to‘rtburchak chiqadi: P = 2(6 + 3) = 18 cm (umumiy tomon hisoblanmaydi).
Sinfda faoliyat

«O‘rab chiqamiz»: bolalar 1 cm li kvadratlardan ikki xil shakl yasaydilar (masalan, 4 ta kvadrat), ularning perimetrini sanab, bir xil yuzda perimetr turlicha bo‘lishini ko‘radilar.

Mashq
1
Bo‘yi 13 dm, eni 9 dm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetrini toping (dm).
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning tomonlari 5 mm va 3 cm. Perimetrini mm da toping.
3 cm5 mm
3
To‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 62 cm, eni 12 cm. Bo‘yini toping (cm).
4
Nima uchun ikki shakl tutashgan tomon murakkab shakl perimetriga kirmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMashq uchun eng yaxshi yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →