26
Harakatga doir masalalar
Darslik: 1-qism, 26-dars, 102–105-betlar
MaqsadBosib o‘tilgan yo‘l, tezlik va vaqt orasidagi S = v · t formulani bilish va harakatga doir masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
tezlik · speedmasofa · distancevaqt · timekm/h · km per hour
Tushuntirish
Tezlik — birlik vaqt ichida bosib o‘tilgan yo‘l. Bosib o‘tilgan masofani topish uchun tezlikni vaqtga ko‘paytiramiz: S = v · t. Tezlik v = S : t, vaqt t = S : v formulalari noma’lum ko‘paytuvchini topish qoidasidan kelib chiqadi. Tezlik km/h, m/min yoki m/s da o‘lchanadi; tezlik, masofa va vaqt birliklari mos bo‘lishi kerak. Masalan, v = 70 km/h bo‘lsa, 3 soatda S = 70 × 3 = 210 km. Masala shartini «Berilgan», «Yechish», «Javob» ko‘rinishida yozish qulay.
Namunalar
Poyezd 70 km/h tezlik bilan 350 km yo‘lni t = 350 : 70 = 5 soatda bosib o‘tadi.
Velosipedchi 4 soatda 60 km yurdi. Tezligi v = 60 : 4 = 15 km/h.
Sinfda faoliyat
«Qadamlar tezligi»: bolalar sinfda 10 qadam yurib, vaqtni soniyalarda o‘lchaydilar va qadam/soniya tezligini hisoblaydilar (ehtiyot bo‘lib, faqat sinfda).
Mashq
1
Velosipedchi 12 km/h tezlik bilan 5 soat yurdi. Necha km yo‘l bosdi?
60
2
Avtomobil 80 km/h tezlik bilan 240 km yo‘lni necha soatda bosib o‘tadi?
3
3
Piyoda 5 minutda 350 m yurdi. Tezligi necha m/min?
70
4
Toshkentdan Samarqandgacha taxminan 300 km. Avtobus 75 km/h tezlik bilan necha soat yuradi? Nima uchun bo‘lish kerak?
4 soat. Chunki t = S : v: har soatda 75 km yo‘l bosiladi, 300 km ichida shunday qismlar 300 : 75 = 4 ta.