ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Geometrik masalalar va harakatga doir masalalar

Darslar 25–26 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
26

Harakatga doir masalalar

Darslik: 1-qism, 26-dars, 102–105-betlar
MaqsadBosib o‘tilgan yo‘l, tezlik va vaqt orasidagi S = v · t formulani bilish va harakatga doir masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
tezlik · speedmasofa · distancevaqt · timekm/h · km per hour
Tushuntirish

Tezlik — birlik vaqt ichida bosib o‘tilgan yo‘l. Bosib o‘tilgan masofani topish uchun tezlikni vaqtga ko‘paytiramiz: S = v · t. Tezlik v = S : t, vaqt t = S : v formulalari noma’lum ko‘paytuvchini topish qoidasidan kelib chiqadi. Tezlik km/h, m/min yoki m/s da o‘lchanadi; tezlik, masofa va vaqt birliklari mos bo‘lishi kerak. Masalan, v = 70 km/h bo‘lsa, 3 soatda S = 70 × 3 = 210 km. Masala shartini «Berilgan», «Yechish», «Javob» ko‘rinishida yozish qulay.

ƒFormula
S = v · t
v = S : t, t = S : v
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sayr to‘garagi bolalar bir tekis 100 m/min tezlik bilan 30 minut yurdi. Yo‘l S = v · t = 100 · 30 = 3 000 m, ya’ni 3 km.

Kim ishlatadi

Dispetcher poyezd jadvalini tuzadi, uchuvchi yetib borish vaqtini hisoblaydi, yetkazib beruvchi marshrut vaqtini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yaxshi biladigan yo‘lingizni, masalan, uydan maktabgacha yo‘lni o‘ylang va necha daqiqa yurishingizni taxmin qiling. Agar yo‘l 600 m bo‘lsa, 600 ni daqiqalar soniga bo‘lib, tezligingizni m/min da toping.

Namunalar
70 km70 km70 km70 km70 km350 km
Poyezd 70 km/h tezlik bilan 350 km yo‘lni t = 350 : 70 = 5 soatda bosib o‘tadi.
????60 km
Velosipedchi 4 soatda 60 km yurdi. Tezligi v = 60 : 4 = 15 km/h.
Sinfda faoliyat

«Qadamlar tezligi»: bolalar sinfda 10 qadam yurib, vaqtni soniyalarda o‘lchaydilar va qadam/soniya tezligini hisoblaydilar (ehtiyot bo‘lib, faqat sinfda).

Mashq
1
Velosipedchi 12 km/h tezlik bilan 5 soat yurdi. Necha km yo‘l bosdi?
2
Avtomobil 80 km/h tezlik bilan 240 km yo‘lni necha soatda bosib o‘tadi?
3
Piyoda 5 minutda 350 m yurdi. Tezligi necha m/min?
4
Toshkentdan Samarqandgacha taxminan 300 km. Avtobus 75 km/h tezlik bilan necha soat yuradi? Nima uchun bo‘lish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIpak yo‘li kuni uchun stendHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →