24
Qismlarga doir masalalar
Darslik: 1-qism, 24-dars, 96–97-betlar
Maqsad«Necha marta ko‘p/kam» va qismlarga doir masalalarni sxema va bir qism usuli bilan yechish.
Yangi so‘zlar
qism · partmarta ko‘p · times as manymarta kam · times fewerbir qism usuli · one-part method
Tushuntirish
Agar bir miqdor ikkinchisidan 3 marta ko‘p bo‘lsa, kichigini 1 qism, kattasini 3 qism deb olamiz; jami 1 + 3 = 4 qism bo‘ladi. Jami miqdorni qismlar soniga bo‘lib, bir qismning kattaligini topamiz, so‘ng uni kerakli qismlar soniga ko‘paytiramiz. Xuddi shunday «2 qism sariq va 3 qism ko‘k» kabi masalalarda ham jami 5 qism bo‘ladi. Agar butun bir necha teng qismga bo‘linib, bir qismi olingandan keyin qolgani ma’lum bo‘lsa, qolgan miqdorni qolgan qismlar soniga bo‘lib, bir qismni topamiz. Sxema (kesmalar) masalaning mazmunini ko‘rsatib turadi.
Namunalar
Ikki to‘pda 120 m gazmol, birinchisida ikkinchisidan 5 marta ko‘p. Jami 1 + 5 = 6 qism, 1 qism 120 : 6 = 20 m. Ikkinchida 20 m, birinchida 5 × 20 = 100 m.
Sardor kitobni 4 teng qismga bo‘lib, bir qismini o‘qidi va 45 bet qoldi. Qolgan 3 qism = 45 bet, 1 qism 45 : 3 = 15 bet, kitob 4 × 15 = 60 bet.
Sinfda faoliyat
«Qism chizamiz»: bolalar uzun qog‘oz lentani 5 teng qismga buklaydilar, bir qismini bo‘yaydilar; lenta uzunligi 30 cm bo‘lsa, qismlarning uzunligini topadilar.
Mashq
1
Ikki sinfda jami 90 o‘quvchi, biri ikkinchisidan 2 marta ko‘p. Katta sinfda nechta o‘quvchi?
60
2
35 ta sharning qizili sariqdan 4 marta ko‘p. Sariq sharlar nechta?
7
3
3 qism un va 4 qism shakardan 2 100 g aralashma. Shakar necha gramm?
1200
4
Nima uchun «3 marta ko‘p» masalasida jami 4 qism bo‘ladi?
Kichigi 1 qism, kattasi 3 qism; 1 + 3 = 4.