ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Matnli masalalar va qismlarga doir masalalar

Darslar 23–24 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
24

Qismlarga doir masalalar

Darslik: 1-qism, 24-dars, 96–97-betlar
Maqsad«Necha marta ko‘p/kam» va qismlarga doir masalalarni sxema va bir qism usuli bilan yechish.
Yangi so‘zlar
qism · partmarta ko‘p · times as manymarta kam · times fewerbir qism usuli · one-part method
Tushuntirish

Agar bir miqdor ikkinchisidan 3 marta ko‘p bo‘lsa, kichigini 1 qism, kattasini 3 qism deb olamiz; jami 1 + 3 = 4 qism bo‘ladi. Jami miqdorni qismlar soniga bo‘lib, bir qismning kattaligini topamiz, so‘ng uni kerakli qismlar soniga ko‘paytiramiz. Xuddi shunday «2 qism sariq va 3 qism ko‘k» kabi masalalarda ham jami 5 qism bo‘ladi. Agar butun bir necha teng qismga bo‘linib, bir qismi olingandan keyin qolgani ma’lum bo‘lsa, qolgan miqdorni qolgan qismlar soniga bo‘lib, bir qismni topamiz. Sxema (kesmalar) masalaning mazmunini ko‘rsatib turadi.

1 qism3 qism1 + 3 = 4 qism
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla xiyobonida lola ko‘chatlari atirgul ko‘chatlaridan 3 marta ko‘p, jami 48 ta. Hammasi 1 + 3 = 4 qism, bir qism 48 : 4 = 12. Atirgul 12 ta, lola 3 · 12 = 36 ta.

Kim ishlatadi

Oshpaz masalliqlarni qism bo‘yicha aralashtiradi, quruvchi qorishmani nisbatda tayyorlaydi, bog‘bon o‘g‘itni suv bilan qismlarda aralashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sharbat va suvdan ichimlik tayyorlashni tasavvur qiling: 1 qism sharbat va 3 qism suv. Jami 8 qoshiq bo‘lsa, har biridan nechta qoshiq kerak?

Namunalar
2-to‘p11-to‘p11111
Ikki to‘pda 120 m gazmol, birinchisida ikkinchisidan 5 marta ko‘p. Jami 1 + 5 = 6 qism, 1 qism 120 : 6 = 20 m. Ikkinchida 20 m, birinchida 5 × 20 = 100 m.
o‘qilgan45 bet?
Sardor kitobni 4 teng qismga bo‘lib, bir qismini o‘qidi va 45 bet qoldi. Qolgan 3 qism = 45 bet, 1 qism 45 : 3 = 15 bet, kitob 4 × 15 = 60 bet.
Sinfda faoliyat

«Qism chizamiz»: bolalar uzun qog‘oz lentani 5 teng qismga buklaydilar, bir qismini bo‘yaydilar; lenta uzunligi 30 cm bo‘lsa, qismlarning uzunligini topadilar.

Mashq
1
Ikki sinfda jami 90 o‘quvchi, biri ikkinchisidan 2 marta ko‘p. Katta sinfda nechta o‘quvchi?
2
35 ta sharning qizili sariqdan 4 marta ko‘p. Sariq sharlar nechta?
3
3 qism un va 4 qism shakardan 2 100 g aralashma. Shakar necha gramm?
unununshakarshakarshakarshakar2 100 g
4
Nima uchun «3 marta ko‘p» masalasida jami 4 qism bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHashar skameykalari uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →