🎯 Missiya: Hasharda skameyka oyoqlarini qanday biriktiramiz — A, B yoki C — va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariShanba kuni mahalla hasharida maktab hovlisidagi skameykalarni yangilaymiz. Sinfimiz ikkita o‘qish skameykasi yasaydi. Skameyka oyoqlari qishda yechib saqlanadi. Biriktirish usulini jamoa tanlaydi.
J
JasurTarixdan: sak, massaget va sug‘dlar qadimgi ajdodlarimiz. Ular haqida yunon tarixchisi Gerodot yozgan. Ular sug‘orma dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilik qilgan.
A
AnvarMiloddan avvalgi VII asrdan hududimizda Xorazm va Baqtriya kabi davlatlar tilga olinadi. Xorazmda Amudaryodan kanallar qazilgan; uni o‘zbek davlatchiligining eng qadimgi ildizlaridan biri, taxminan 2700 yoshda, deyishadi.
M
MalikaPul ham tarixning guvohi. — shtamplangan belgilari, belgilangan og‘irligi va qiymati bor metall pul. Eng qadimgi tangalar Lidiyada, miloddan avvalgi VII asrda, oltin va kumush qotishmasidan zarb etilgan.
Z
ZarinaTangadagi yozuv va rasm hukmdor, davlat va ba’zan zarb yilini aytadi; topilgan joyi savdo aloqalarini ko‘rsatadi. Bizning so‘m 1994-yil 1-iyulda muomalaga chiqarilgan.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 1: Hashar va qadimgi kanallar
Topshiriq: Tanga qaysi birini bilishga yordam beradi?
M
Malikani to‘rt bosqichda yechamiz: o‘qish (ma’lum va noma’lumni topib, sxema chizish), rejalash, yechish, .
A
AnvarMasala: har skameykaga 4 ta oyoq, har oyoqqa 3 ta burama mix. Ikkita skameyka. Nechta mix kerak? Qutida 30 ta bor.
J
JasurReja: avval bitta skameykaga 4 · 3 = 12, keyin ikkitasiga 2 · 12 = 24 ta.
Z
ZarinaTekshiramiz: 24 ≤ 30 va 30 − 24 = 6 ta zaxira. Shartga mos keladi ✔
Siz
Demak, burama mixlar yetadi. Buni kalit deb yozaman.
Matematika
🔒Qulf 2: Masala bosqichlari
Topshiriq: 2 skameyka, 4 oyoq, har oyoqqa 3 ta mix. Jami necha mix?
🔑 Kalit: Burama mix: 2 · 4 · 3 = 24 ta kerak, qutida 30 ta bor — 6 ta zaxira qoladi.
Seshanba
A
AnvarHasharga 40 kishi keladi, kattalar o‘quvchilardan 3 marta ko‘p. O‘quvchilar — 1 qism, kattalar — 3 qism, jami 1 + 3 = 4 qism.
JasurBo‘yoq: 2 qism sariq va 3 qism ko‘k — jami 5 qism. 10 litr uchun: 10 : 5 = 2 litr bir qism; sariq 2 · 2 = 4 litr, ko‘k 3 · 2 = 6 litr.
Z
ZarinaKesmalar sxemasi ma’noni ko‘rsatadi: kichik kesma — o‘quvchilar, uch baravar uzun kesma — kattalar.
Matematika
🔒Qulf 3: Qismlar usuli
Topshiriq: 40 kishining 3 baravar ko‘pi kattalar. Kattalar necha kishi?
Z
ZarinaHashar haqidagi matn ustida ishlaymiz: qishloqdagi eski yog‘och ni bahorda suv buzgan, mahalla hashar qilib yangisini . Imlosi: ko‘prik, qurmoq, qishloq.
M
MalikaJarangli undoshlar: b, v, z, g, d, j, g‘ va boshqalar; jarangsizlar: p, f, s, k, t, ch, sh, x, q, h. So‘z oxirida jarangli g ham k kabi eshitiladi: katalog, geolog — g bilan; kerak, teshik — k bilan.
JasurSo‘z oxiridagi d ko‘pincha t kabi eshitiladi, ammo d yoziladi: ozod, farzand, xursand, band. t bilan: hayot, mehnat, soat. Shubhada unli qo‘shimcha qo‘shamiz: ozod — ozodi, hayot — hayoti.
Siz
«Ko‘prik» ko‘chma ma’noda do‘stlik va hurmat degani ham. Skameykalar ham odamlarni bog‘laydi.
Ona tili
🔒Qulf 4: Ko‘prik matni
Topshiriq: Qaysi yozuv to‘g‘ri?
M
MalikaHashar shanba kuni soat 9.30 da boshlanadi: “The hashar starts at half past nine.” Soatni so‘raymiz: “What time is it?” — “It’s ...”
A
Anvar9.00 — nine o’clock; 9.15 — quarter past nine; 9.30 — half past nine; 9.45 — quarter to ten. Chorak — 15 daqiqa, yarim — 30 daqiqa. Voqea vaqti uchun at: “School starts at eight o’clock.”
J
JasurAniqlik uchun a.m. (yarim tundan tushgacha) va p.m. (tushdan yarim tungacha): 8.00 a.m. — ertalab sakkiz, 3.30 p.m. — tushdan keyin soat uch yarim. Kun qismlari: in the morning, in the afternoon, in the evening.
Z
ZarinaFanlar: handicrafts, botany, geography, literature, history. “I like handicrafts because it’s fun.” “We don’t like maths.” Til nomlari bosh harf bilan: English, Russian.
Ingliz tili
🔒Qulf 5: What time is the hashar?
Topshiriq: Vaqtni ayt: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
It’squarterpastnine.
Chorshanba
J
JasurAmaliy mashg‘ulot: hashar rejasini kompyuterda saqlaymiz. Disklar, papkalar va fayllarni ko‘rsatadi.
Z
ZarinaYangi papka: bo‘sh joyda o‘ng tugma → Yaratish → Papka, nom yozib Enter bosamiz. Faylni faqat o‘qituvchi ko‘rsatgan joyda yaratamiz.
A
AnvarBloknotda rejani yozib, Fayl → orqali papka va nom tanlaymiz; .txt kengaytmasi o‘zi qo‘shiladi.
M
Malika: faylni tanlab Ctrl+C, boshqa papkada Ctrl+V. Nomini o‘zgartirish: o‘ng tugma → Qayta nomlash. Yo‘l: D:\Maktab\Hashar\reja.txt.
Informatika
🔒Qulf 6: Provodnikda ishlaymiz
Topshiriq: Faylni boshqa papkaga nusxalash uchun qaysi tugmalar bosiladi?
A
AnvarTexnologiya ustaxonasida STD–120 tokarlik stanogi bor. Yumaloq yuzali detallar shu stanokda yasaladi. Asosiy qismlari: , oldingi va keyingi , tirgak, keskichlar.
J
JasurStanokda ishlash xavfli: yog‘och mahkam o‘rnatiladi, shpindel aylanayotganda yog‘och qo‘yilmaydi, yuzani qo‘l bilan to‘xtatmay tekshirib bo‘lmaydi, ko‘zoynak taqiladi. O‘quvchi stanokni faqat o‘qituvchining bevosita nazoratida yoqadi.
M
MalikaBuyum yasash tartibi: tayyorlanadi yoki o‘qiladi, yog‘och tanlanadi, o‘lchab belgilanadi, so‘ng arralash, randalash, kerak bo‘lsa parmalash, egovlash, jilvirlash va detallarni biriktirish.
Z
ZarinaYog‘och maqsadga qarab tanlanadi: qattiqligi va foydalanishga chidamini hisobga olamiz. Parmalash va arralash faqat o‘qituvchi nazoratida.
Siz
Oyoqlarni stanokda o‘qituvchi yumaloq qilib beradi, biz belgilab, silliqlaymiz.
Texnologiya
🔒Qulf 7: Skameyka oyoqlari
Topshiriq: Tokarlik stanogida o‘quvchi qanday ishlaydi?
🔑 Kalit: Parmalash va arralash faqat kattalar nazoratida. Tokarlik stanogida yumaloq oyoqlarni o‘qituvchi yasaydi.
Payshanba
J
Jasur — detallarni bir-biriga ulash usuli. Asosiylari: (ro‘para ulash), to‘g‘ri tirnoqli, qiyshiq, o‘yiq va birikmalar.
A
AnvarDasta bet — eng sodda: qurilishda, issiqxona yog‘och qismlarida va oddiy ramalarda ishlatiladi; detallar L yoki T shaklida mix, burama mix, bolt yoki ilgak bilan mahkamlanadi.
M
MalikaBirikmalar ajraladigan va ajralmaydigan bo‘ladi. Mustahkam birikma uchun mix, yog‘och shponka, burama mix, burchak va bolt qo‘llanadi. Burama mix oddiy mixdan mustahkamroq birikma beradi.
Z
ZarinaYog‘och shponkalar 3–12 mm qalinlikda bo‘lib, parmalangan teshiklarga yelim bilan o‘rnatiladi — bunday birikma ajralmaydi.
Siz
Oyoqlar qishda yechilishi kerak. Demak, ajraladigan va mustahkam birikma — kalit.
Texnologiya
🔒Qulf 8: Birikmalar
Topshiriq: Qaysi mahkamlagich oddiy mixdan mustahkamroq birikma beradi?
🔑 Kalit: Burama mix oddiy mixdan mustahkamroq va uni burab chiqarib, oyoqni yechish mumkin; yelimlangan shponka birikmasi ajralmaydi.
Z
ZarinaSkameykaga yozuv yozmoqchimiz. Adabiyotda yozuvchi Mirkarim Osim haqida o‘qidik: u 1907-yilda Toshkentda tug‘ilgan, o‘qituvchilar tayyorlash bilim yurtida o‘qigan.
A
AnvarKeyin Moskvada pedagogika institutining tarix fakultetini bitirgan. Mamlakat tarixi va buyuk insonlar taqdiriga qiziqib, ko‘p tarixiy qissa va hikoyalar yozgan. Navoiyga bag‘ishlangan «Astrobod» uning birinchi yirik tarixiy asari.
M
MalikaU tarjimon ham bo‘lgan: «Tinch Don» romanini o‘zbekchaga o‘girgan. 1984-yilda vafot etgan, 2002-yilda «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan.
J
Jasur1960-yillarda yozgan tarixiy qissasi — «Zulmat ichra nur». Biz uni bu yerda hikoya qilmaymiz. Sarlavhadagi «nur» — kelajak buyuk shoirning ilm va she’riyatga intilishi, «zulmat» — zamonasining qiyinchiliklari deb tushuntiriladi.
Adabiyot
🔒Qulf 9: O‘qish skameykasi
Topshiriq: «Zulmat ichra nur» sarlavhasidagi «nur» nimani bildiradi?
Juma
J
JasurHashar uchun xarid ro‘yxati rus tilida: «Нам нужно пять досок и десять винтов.» «Пять» va undan katta sonlardan keyin ot qaratqich kelishigining ko‘plik shaklida.
M
Malika«Пять конфет, десять яблок, двадцать банок, двести сумов, пятьсот граммов». «Год»: 1, 21 — год; 2–4, 22–24 — года; 5–20 — лет («двенадцать лет»).
A
Anvar«Час»: «один час, два часа, пять часов»; «минута»: «одна минута, две минуты, пять минут». Savol: «Сколько времени?» yoki «Который час?» — «Девять часов тридцать минут».
Z
ZarinaNarx: «Сколько стоит ...?» — «Пять тысяч сумов».
Rus tili
🔒Qulf 10: Пять досок, шесть часов
Topshiriq: «Нам нужно пять … (доска).»
S
Sinf rahbariQaror vaqti. Skameyka oyoqlarini biriktirish: A — dasta bet va oddiy mix, B — dasta bet va burama mix, C — yelimlangan yog‘och shponkalar. Oyoqlar qishda yechiladi.
A
AnvarA yo‘q: oddiy mix burama mixdan zaifroq, skameykada o‘tirishadi.
J
JasurC ham yo‘q: yelimlangan shponka ajralmaydi, oyoqlarni qishda yecholmaymiz.
M
MalikaB: dasta bet eng sodda, burama mix mustahkam va ajraladi. Mix hisobi: 2 · 4 · 3 = 24 ≤ 30, 6 ta zaxira.
Z
ZarinaParmalash va arralashni kattalar nazorat qiladi. Shanba kuni 9.30 da ish boshlaymiz 🔧
Siz
Tanlov qilindi: B. Hisobotni yozamiz.
Texnologiya
🔒Qulf 11: Qaror: burama mixli skameyka
Topshiriq: Qaysi kalit C variantni (yelimli shponka) rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 8 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Hashar skameykalari burama mixda birikadi
Ikkita o‘qish skameykasining oyoqlari qishda yechiladi, shuning uchun birikma ajraladigan va mustahkam bo‘lishi kerak. Oddiy mix burama mixdan zaif, yelimlangan shponka esa ajralmaydi. Biz dasta bet birikmasini burama mix bilan tanladik. Kerak mix 2 · 4 · 3 = 24 ta, qutida 30 ta bor. Ishni shanba kuni soat 9.30 da kattalar nazoratida boshlaymiz.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Burama mix: 2 · 4 · 3 = 24 ta kerak, qutida 30 ta bor — 6 ta zaxira qoladi.
Parmalash va arralash faqat kattalar nazoratida. Tokarlik stanogida yumaloq oyoqlarni o‘qituvchi yasaydi.
Burama mix oddiy mixdan mustahkamroq va uni burab chiqarib, oyoqni yechish mumkin; yelimlangan shponka birikmasi ajralmaydi.
Yulduzli savollar
Hasharda 50 kishi, kattalar o‘quvchilardan 4 marta ko‘p. O‘quvchilar necha kishi?