Konstantin Paustovskiy. «Telegramma»
Konstantin Georgiyevich Paustovskiy (1892–1968)ning «Телеграмма» hikoyasi inson o‘zining eng yaqinlarini unutib, kundalik tashvishlar girdobida yashashi haqida o‘ylantiradi. Qahramon — keksa Katerina Petrovna: u mashhur rassom otasi qurgan eski uyda umrining so‘nggi yillarini o‘tkazmoqda. Yagona orzusi — qizi Nastya bilan uchrashish. Nastya Leningradda, uch yildan beri onasinikiga bormagan. Katerina Petrovna ko‘pincha yozmaydi, chunki yoshlarning o‘z ishi bor deb o‘ylaydi; ba’zan ikki-uch oyda bir qiz pul yuboradi, xolos. Uyga ba’zan qorovul Tixon kiradi, u hovlini yig‘ishtirishda yordam beradi va har safar «Nastyadan xat yo‘qmi?» deb so‘raydi. Onasi qizga xat yozadi: bu qishni o‘tkaza olmayman, hech bo‘lmasa bir kunga kel. Nastya Rassomlar uyushmasida kotiba bo‘lib ishlaydi; xatni ochmasdan sumkasiga solib qo‘yadi. Keyin yosh haykaltarosh Timofeyevning ustaxonasiga boradi: Gogol haykali unga go‘yo «xating ochilmagan-ku» degandek qaraydi. O‘sha kuni kechqurun uyida xatni o‘qiydi, lekin «hozir qayoqqa borib bo‘ladi» deb stol tortmasiga solib qo‘yadi. Keyin ikki hafta haykaltarosh ko‘rgazmasini uyushtirish bilan ovora bo‘ladi. Ko‘rgazma ochilgan kecha kuryer Dasha unga Tixonning telegrammasini keltiradi: «Katya o‘lyapti». Nastya o‘zini bosib, mehmonlar orasida o‘tiradi; Gogol haykalining nigohini yana his qiladi. Keyin ko‘chaga chiqib, poyezdga shoshiladi: «faqat ulgursam, faqat kechirsa». Chiptalar yo‘q, kassir uning «onam…» deganini eshitib yordam beradi, «Qizil o‘q» poyezdida jo‘naydi. Tixon esa Nastya nomidan «Kutib turing, yo‘lga chiqdim» degan telegramma yozadi va Katerina Petrovnaga o‘qib beradi; u «Kerak emas, Tisha» deydi, devorga o‘girilib, uyquga ketgandek bo‘ladi. Ertasi kuni uni dafn etishadi. Nastya qishloqqa dafndan keyingi kuni yetib keladi, bo‘sh sovuq xonada tun bo‘yi yig‘laydi va hech kimga ko‘rinmay jo‘naydi: u faqat onasigina uning aybini yengillata olishini his qiladi. G‘oya: yaqinlaringizga e’tiborni kechiktirmang.
«Sahna bo‘yicha rollar». To‘rt guruh to‘rt sahnani o‘qiydi (Katerina Petrovna uyi, ustaxona, ko‘rgazma, poyezd), har bir guruh qahramonning tuyg‘usini bir so‘z bilan nomlaydi.