Parallel konstruksiyalar
Bir fikrni ko‘pincha bir necha usulda aytish mumkin: 1) predlog-kelishikli birikmali sodda gap; 2) yoyiq bo‘laklari va kiritma qurilmalari bor sodda gap (sifatdosh yoki ravishdosh oboroti bilan); 3) bog‘langan qo‘shma gap; 4) ergash gapli qo‘shma gap; 5) bog‘lovchisiz qo‘shma gap. Misol: «Из-за дождя мы отменили поход» (sodda gap); «Мы отменили поход, так как шёл дождь» (ergash gapli); «Шёл дождь, поэтому мы отменили поход» (natija); «Мы отменили поход: шёл дождь» (bog‘lovchisiz). Har bir variant ma’noga o‘z nozikligini qo‘shadi: «потому что» sababni ta’kidlaydi, ikki nuqta ixchamroq va jonliroq eshitiladi, sifatdosh va ravishdosh oboroti uslubni rasmiylashtiradi. Qoida: ravishdosh oboroti shart, payt yoki sabab ergash gapi bilan almashadi: «Прочитав задачу, он начал решать» — «Когда он прочитал задачу, он начал решать»; «Занимаясь регулярно, ты добьёшься результата» — «Если ты будешь заниматься регулярно, ты добьёшься результата». Bog‘lovchisiz gap ham bog‘lovchili bilan almashadi: «Хочешь успеть — выходи раньше» — «Если хочешь успеть, выходи раньше». Almashtirganda ma’no saqlanishi shart.
| shakl | misol |
|---|---|
| sodda gap | Из-за дождя матч отложили. |
| ergash gapli | Матч отложили, потому что шёл дождь. |
| ittifoqli | Шёл дождь, поэтому матч отложили. |
| ittifoqsiz | Шёл дождь — матч отложили. |
O‘quvchi kasal bo‘lib mashg‘ulotga kela olmadi. O‘qituvchiga rasmiy yozdi: «Прошу извинить: из-за болезни я не смог прийти». Do‘stiga esa qisqa yozdi: «Не смог прийти: заболел». Fikr bir, uslub boshqa edi.
Kotiblar, muharrirlar va tarjimonlar bir fikrni vaziyatga mos uslubda ifodalaydi.
Mashg‘ulotni o‘tkazib yuborish sababini rus tilida ikki xil yozing: o‘qituvchiga rasmiy va do‘stga qisqa.
«Besh yo‘l». Guruhlar bitta fikrni (masalan, «Мы пришли рано, потому что...») besh xil konstruksiya bilan yozadi; boshqa guruh ma’no nozikligini baholaydi.