ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Ko‘chirma va o‘zlashtirma gap. Parallel konstruksiyalar

Darslar 27–28 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
28

Parallel konstruksiyalar

Darslik: 105–108-betlar
MaqsadBir fikrni turli sintaktik konstruksiyalar bilan ifodalash (parallel konstruksiyalar) va ular orasidagi ma’no va uslub farqlarini ko‘rsatish.
Yangi so‘zlar
параллельные конструкции (parallel konstruksiyalar) · параллельные конструкции (parallel constructions)синонимичные конструкции (sinonim qurilmalar) · синонимичные конструкции (synonymous constructions)оттенок значения (ma’no nozikligi) · оттенок значения (shade of meaning)стилистика (uslubiyat) · стилистика (stylistics)
Tushuntirish

Bir fikrni ko‘pincha bir necha usulda aytish mumkin: 1) predlog-kelishikli birikmali sodda gap; 2) yoyiq bo‘laklari va kiritma qurilmalari bor sodda gap (sifatdosh yoki ravishdosh oboroti bilan); 3) bog‘langan qo‘shma gap; 4) ergash gapli qo‘shma gap; 5) bog‘lovchisiz qo‘shma gap. Misol: «Из-за дождя мы отменили поход» (sodda gap); «Мы отменили поход, так как шёл дождь» (ergash gapli); «Шёл дождь, поэтому мы отменили поход» (natija); «Мы отменили поход: шёл дождь» (bog‘lovchisiz). Har bir variant ma’noga o‘z nozikligini qo‘shadi: «потому что» sababni ta’kidlaydi, ikki nuqta ixchamroq va jonliroq eshitiladi, sifatdosh va ravishdosh oboroti uslubni rasmiylashtiradi. Qoida: ravishdosh oboroti shart, payt yoki sabab ergash gapi bilan almashadi: «Прочитав задачу, он начал решать» — «Когда он прочитал задачу, он начал решать»; «Занимаясь регулярно, ты добьёшься результата» — «Если ты будешь заниматься регулярно, ты добьёшься результата». Bog‘lovchisiz gap ham bog‘lovchili bilan almashadi: «Хочешь успеть — выходи раньше» — «Если хочешь успеть, выходи раньше». Almashtirganda ma’no saqlanishi shart.

shaklmisol
sodda gapИз-за дождя матч отложили.
ergash gapliМатч отложили, потому что шёл дождь.
ittifoqliШёл дождь, поэтому матч отложили.
ittifoqsizШёл дождь — матч отложили.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi kasal bo‘lib mashg‘ulotga kela olmadi. O‘qituvchiga rasmiy yozdi: «Прошу извинить: из-за болезни я не смог прийти». Do‘stiga esa qisqa yozdi: «Не смог прийти: заболел». Fikr bir, uslub boshqa edi.

Kim ishlatadi

Kotiblar, muharrirlar va tarjimonlar bir fikrni vaziyatga mos uslubda ifodalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Mashg‘ulotni o‘tkazib yuborish sababini rus tilida ikki xil yozing: o‘qituvchiga rasmiy va do‘stga qisqa.

Namunalar
Sabab: «Из-за тумана рейс задержали» — «Рейс задержали, потому что был туман» — «Был туман, поэтому рейс задержали» — «Рейс задержали: был туман».
Sifatdosh oboroti va ergash gap: «Письмо, полученное вчера, лежит на столе» — «Письмо, которое получили вчера, лежит на столе». Maqsad: «Для проверки знаний учитель дал тест» — «Чтобы проверить знания, учитель дал тест».
Sinfda faoliyat

«Besh yo‘l». Guruhlar bitta fikrni (masalan, «Мы пришли рано, потому что...») besh xil konstruksiya bilan yozadi; boshqa guruh ma’no nozikligini baholaydi.

Mashq
1
Sodda gapni ergash gapli qo‘shma gapga aylantiring: «Из-за тумана рейс задержали».
2
Ravishdosh oborotini ergash gap bilan almashtiring: «Прочитав задачу, он начал решать». «Занимаясь регулярно, ты добьёшься результата».
3
Bog‘lovchisiz gapni ergash gapli gapga aylantiring: «Хочешь успеть — выходи раньше».
4
Qaysi variant sababni ko‘proq ta’kidlaydi: «Мы остались дома: шёл дождь» yoki «Мы остались дома, потому что шёл дождь»? Nega?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning shikoyat xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →