🎯 Missiya: Konferensiya uchun Malika qaysi tadqiqot rejasini tanlaydi va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariBitiruvchilar, mart oyida maktab ilmiy konferensiyasi bo‘ladi. Har kim bitta mustaqil tadqiqot taqdim etadi. Mavzuni dekabrgacha tanlang.
M
MalikaIkkita g‘oyam bor. A: sinf issiqxonasidagi trayda ko‘kat o‘sishini haftama-hafta o‘lchash. B: Kepler qonunlarini jadvalda sinash. Qaysi biri yaxshiroq?
A
AnvarAvval A ning qurilmasini aniq yozaylik. Chiroq L(0; 0; 120) nuqtada (sm), trayning uzoq burchagi C(30; 40; 0). Masofa: LC = √(30² + 40² + 120²) = √16900 = 130 sm.
Z
ZarinaLC vektorning koordinatalari — oxiri minus boshi: (30 − 0; 40 − 0; 0 − 120) = (30; 40; −120). Uzunligi ham 130. Tray markazi (0; 0; 0) bo‘lsa, chiroq undan 120 sm balandda.
Siz
Koordinatalar bilan qurilmani boshqalar ham aynan takrorlay oladi — tadqiqot uchun bu muhim.
Matematika
🔒Qulf 1: Chiroq va tray koordinatalari
Topshiriq: Chiroqdan burchakkacha masofa qancha?
🔑 Kalit: Qurilmani koordinatalar bilan yozsak, uni boshqalar ham aynan takrorlay oladi (chiroq–burchak masofasi 130 sm).
M
MalikaBiologiyada biomassa va mahsuldorlik farqlanadi. Biomassa — shu paytdagi jami organik massa, mahsuldorlik — vaqt birligida hosil bo‘lgan massa, ya’ni o‘sish tezligi.
A
AnvarDemak, trayda biomassani har dushanba o‘lchasak, ayirmasi — haftalik mahsuldorlik. Masalan, 120 g/m² dan 180 g/m² ga o‘ssa, mahsuldorlik 60 g/m² har haftaga. Bu — misol raqamlar.
Z
ZarinaKimyodan: o‘simlik ozig‘ini suvda eritamiz. Suv — erituvchi, tuz — erigan modda. Eritma bir jinsli: har bir tomchisida tarkib bir xil.
J
JasurOsh tuzi NaCl suvda gidratlangan Na⁺ va Cl⁻ ionlariga ajraladi, shakar esa molekulalar sifatida tarqaladi. Eritish oddiy aralashtirish emas, fizik-kimyoviy jarayon.
BiologiyaKimyo (Umumiy kimyo)
🔒Qulf 2: Biomassa va tuz eritmasi
Topshiriq: Biomassa 120 g/m² dan bir haftada 180 g/m² ga o‘sdi. Haftalik mahsuldorlik?
🔑 Kalit: Haftalik biomassa farqi mahsuldorlikni beradi: A rejada har hafta o‘z ma’lumotimiz bo‘ladi.
Seshanba
A
AnvarChiroq g‘altakli drayver orqali ishlaydi, uni ochmaymiz — xavfli. Lekin fizika darsidagi ketma-ket R–L–C zanjirini mashq qilib ko‘rdim: R = 30 Ω, XL = 70 Ω, XC = 30 Ω.
Z
ZarinaReaktiv qarshilik XL − XC = 40 Ω. To‘la qarshilik Z = √(R² + (XL − XC)²) = √(900 + 1600) = 50 Ω.
J
JasurKuchlanish amplitudasi Um = 100 V bo‘lsa, Im = Um / Z = 100 / 50 = 2 A. Faza siljishi uchun tg φ = (XL − XC) / R = 40 / 30.
Fizika
🔒Qulf 3: O‘zgaruvchan tok zanjiri
Topshiriq: R = 30 Ω, XL − XC = 40 Ω. To‘la qarshilik Z nimaga teng?
M
MalikaB rejani ham baholayman. Astronomiyada yorug‘lik yili — yorug‘lik bir yilda bosib o‘tadigan masofa, taxminan 9,46·10¹² km. Parsek ≈ 3,26 yorug‘lik yili.
A
AnvarQuyoshga eng yaqin yulduz Proksima Kentavra taxminan 4,2 yorug‘lik yili, ya’ni ≈ 1,3 parsek: 4,2 / 3,26 ≈ 1,3.
Z
ZarinaKeplerning uchinchi qonuni: T² / a³ = const. Yer uchun T = 1 yil, a = 1 AU. Katta yarim o‘qi 4 AU bo‘lgan sayyora uchun T² = 4³ = 64, T = 8 yil.
J
JasurBirinchi qonun: orbita ellips, Quyosh fokuslardan birida. Yaqin nuqta perigeliy q = a(1 − e), uzoq nuqta afeliy Q = a(1 + e).
Astronomiya
🔒Qulf 4: B reja: Kepler va masofalar
Topshiriq: a = 4 AU bo‘lgan sayyoraning aylanish davri qancha?
🔑 Kalit: B rejada hisoblar chiroyli, lekin natijalar jadvallardan olinadi: Kepler qonunini sinash — mavjud bilimni qayta tekshirish.
Chorshanba
A
AnvarInformatikada kanal — rasmning bitta rang komponenti, kulrang tasvir sifatida saqlanadi. RGB rasmda 3 ta kanal bor. Yashil kanalda yashil barg yorug‘ ko‘rinadi.
Z
ZarinaAlfa-kanal esa tanlovni saqlaydi. Barglarni tanlab, ularning piksellarini sanasak, barg yuzasini taqqoslay olamiz.
M
MalikaLekin trayni sinfdoshlar bilan birga suratga olsak-chi? Davlat va huquq darsida: shaxsiy hayot daxlsizligi Konstitutsiyada kafolatlangan, mualliflik huquqi esa jinoyat qonuni bilan himoyalanadi.
J
JasurDemak: odamlarning suratini faqat ruxsat bilan olamiz, boshqalarning rasm va grafiklarini manbasini yozib ishlatamiz.
InformatikaDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 5: Rasm kanallari va ruxsat
Topshiriq: Alfa-kanal nimani saqlaydi?
🔑 Kalit: A rejada barg yuzasini rasm orqali o‘lchash mumkin; surat uchun ruxsat so‘raymiz va manba yozamiz.
Payshanba
Z
ZarinaTadbirkorlik darsidan: biznes-reja — fikrni amaliy harakat dasturiga aylantiradi, xarajatlarni ko‘rsatadi. A reja xarajati: tray 40 000, urug‘ 15 000, chiroq 65 000 so‘m — jami 120 000 (misol).
J
JasurAgar ko‘katni yarmarkada sotib, haftasiga 30 000 foyda olsak, qoplanish muddati 120 000 / 30 000 = 4 hafta.
A
AnvarMuddat haqida: jahon tarixidan, birlashgan Germaniya poytaxtni Bonndan Berlinga ko‘chirishga 1991-yilda qaror qilgan, ko‘chish 1999-yilda tugagan. Katta ish yillar oladi: 1999 − 1991 = 8 yil.
M
MalikaBizniki kichik — 8 haftalik reja. Konferensiyagacha taxminan 12 hafta bor, demak, zaxira 4 hafta.
Tadbirkorlik asoslariJahon tarixi
🔒Qulf 6: Biznes-reja va muddat
Topshiriq: Xarajat 120 000, haftalik foyda 30 000. Qoplanish muddati?
🔑 Kalit: A reja 8 haftada bajariladi, taxminan 12 hafta bor: 4 hafta zaxira qoladi; xarajat 120 000 so‘m (misol).
Z
ZarinaPoster uchun epigraf izlayapman. Adabiyot darsida «Saddi Iskandariy» dostoni «Xamsa»ning yakunlovchi va eng uzun dostoni, 89 bobdan iborat ekan.
A
AnvarBoblar: 1–14 kirish, 15–87 asosiy qism, 88–89 xotima. Asosiy qismda 87 − 15 + 1 = 73 bob.
M
MalikaHikmatlar mavzu bo‘yicha guruhlangan. Poster uchun bitta mavzuni o‘z so‘zim bilan yozaman, bayt keltirmayman.
J
JasurIngliz tilida: things are -ing, feelings are -ed. “The results were surprising. We were surprised.” Taqdimotga: “Thank you for coming. Our findings are fascinating!”
AdabiyotIngliz tili
🔒Qulf 7: Epigraf va ingliz annotatsiyasi
Topshiriq: Qaysi gap to‘g‘ri?
Juma
S
Sinf rahbariPoster matnini tekshirdim. Natija yomon chiqsa ham, so‘zni aniq tanlang: dramatik so‘zlar fanga yaramaydi.
Z
ZarinaOna tilidan: «umidimizdagidek bo‘lmadi» — evfemizm, «natija chiqdi» — betaraf, qo‘pol baho esa disfemizm. Taqdimotda betaraf ifoda yaxshi.
A
AnvarDin tarixi darsi ham aniq ta’rif haqida edi: terrorizm — tinch aholiga zo‘ravonlik bilan qo‘rqitish; ekstremizm — boshqacha fikrga toqat qilmaydigan qarashlar tizimi. Qonunda ham ta’riflanadi.
M
MalikaDemak, konferensiyada savollar kelsa, bahslashamiz, lekin hurmat bilan. Boshqacha fikr — normal.
Ona tiliDunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 8: Aniq va xolis so‘zlar
Topshiriq: Qaysi ifoda betaraf?
Z
ZarinaPoster uchun rus tilida bitta gap yozdim: «Лампа горит, и растения растут.» Bu ССП — ikki mustaqil qism, «и» bog‘lovchisi bilan.
A
Anvar«Растения выросли и позеленели» esa oddiy gap: bitta ega va ikkita kesim. Ikkita grammatik asos bo‘lsa, ССП bo‘ladi.
J
JasurQarama-qarshi bog‘lovchilar: «а, но, зато». «Свет слабый, но растения растут» ham ССП.
Rus tili
🔒Qulf 9: Rus tilida xulosa
Topshiriq: Qaysi gap ССП?
M
MalikaKalitlarni yig‘aman. A: o‘z ma’lumotimiz har hafta, 8 haftada bajariladi, xarajat 120 000 (misol). B: hisoblar chiroyli, lekin natijalar tayyor jadvaldan.
A
AnvarBiologiya darsidan: ekologik piramidada energiya har bosqichda taxminan 10 % ga kamayadi. A da ham shuni ko‘rsata olamiz: 1000 kJ o‘simlikdan 100 kJ o‘txo‘rga o‘tadi.
Z
ZarinaMen A ga ovoz beraman: ma’lumot o‘zimizniki. Lekin B ni tashlab yubormaymiz — Kepler hisobini poster burchagiga qo‘shamiz, T = 8 yil misoli bilan.
M
MalikaQaror: Malika A ni tanlaydi. Bu murosa: B g‘oyasi chiroyli, A esa o‘lchanadi va o‘z vaqtida tugaydi.
Siz
Kelishdik: asosiy reja — A, B esa kichik qo‘shimcha. Hal qiluvchi kalitlar — o‘z ma’lumot va muddat.
BiologiyaTadbirkorlik asoslariMatematika
🔒Qulf 10: Qaror: A yoki B
Topshiriq: Qaror nega A ga tushdi?
🔑 Kalit: A: o‘z ma’lumotlar har hafta va 8 haftalik reja (12 hafta ichida); B faqat poster burchagi uchun qoladi.
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)Rus tiliTadbirkorlik asoslari
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Bitiruvchi daftari: tadqiqot mavzusi tanlash
Qaror: Malika sinf issiqxonasidagi tray tadqiqotini (A) tanladi. Dalillar: 1) qurilma koordinatalarda yozilgan, takrorlash mumkin; 2) har hafta o‘z mahsuldorlik ma’lumoti; 3) 8 haftalik reja 12 hafta ichida, xarajat 120 000 so‘m (misol). Kepler hisobi poster burchagida. Kelasi yil 11-sinfga maslahat: mavzuni tanlashdan oldin, ma’lumotni o‘zingiz yig‘a olasizmi, vaqtingiz yetadimi, deb so‘rang.
— 11-B jamoa
Topilgan kalitlar
Qurilmani koordinatalar bilan yozsak, uni boshqalar ham aynan takrorlay oladi (chiroq–burchak masofasi 130 sm).
Haftalik biomassa farqi mahsuldorlikni beradi: A rejada har hafta o‘z ma’lumotimiz bo‘ladi.
B rejada hisoblar chiroyli, lekin natijalar jadvallardan olinadi: Kepler qonunini sinash — mavjud bilimni qayta tekshirish.
A rejada barg yuzasini rasm orqali o‘lchash mumkin; surat uchun ruxsat so‘raymiz va manba yozamiz.
A reja 8 haftada bajariladi, taxminan 12 hafta bor: 4 hafta zaxira qoladi; xarajat 120 000 so‘m (misol).
A: o‘z ma’lumotlar har hafta va 8 haftalik reja (12 hafta ichida); B faqat poster burchagi uchun qoladi.
Yulduzli savollar
Z = 50 Ω, Um = 100 V bo‘lsa, Im nechaga teng?
Energiya piramidasida 10 % qoidasi bo‘yicha 1000 kJ dan keyingi bosqichga qancha o‘tadi?
O‘ylab ko‘r: agar tadqiqotga 20 hafta kerak bo‘lsa, qaysi kalit qarorni o‘zgartirardi?