☰ Mundarija · Rus tili

Uyushiq bo‘laklar va umumlashtiruvchi so‘zlar

Darslar 14–15 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 11-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2018
15

Uyushiq bo‘laklarda umumlashtiruvchi so‘zlar

Darslik: 57–60-betlar
MaqsadUyushiq bo‘laklardagi umumlashtiruvchi so‘zlarni topish va ularning oldidan yoki keyin ikki nuqta va tire qo‘yish.
Yangi so‘zlar
обобщающее слово (umumlashtiruvchi so‘z) · обобщающее слово (generalising word)двоеточие (ikki nuqta) · двоеточие (colon)тире (tire) · тире (dash)перечисление (sanash) · перечисление (enumeration)
Tushuntirish

Umumlashtiruvchi so‘z uyushiq bo‘laklarning umumiy nomi bo‘lib, ular bilan bir xil gap bo‘lagi vazifasida keladi: «В саду росло всё: яблони, груши, виноград». U uyushiq bo‘laklardan oldin ham, keyin ham turishi mumkin. Agar umumlashtiruvchi so‘z uyushiq bo‘laklardan oldin kelsa, undan keyin ikki nuqta qo‘yiladi: «На полке стояло всё: книги, тетради, словари». Agar u uyushiq bo‘laklardan keyin kelsa, ulardan keyin tire qo‘yiladi: «Книги, тетради, словари — всё лежало на столе». Agar uyushiq bo‘laklar gap o‘rtasida bo‘lsa, ular oldidan ikki nuqta, keyin esa tire qo‘yiladi: «Спортивные игры: футбол, теннис, волейбол — любит вся школа». Umumlashtiruvchi so‘zlar ko‘pincha «все, всё, везде, всюду, никто, ничто, всегда» yoki umumiy ma’noli otlar («цветы, посуда, одежда») bo‘ladi.

Namunalar
«Мы побывали везде: в парке, на набережной, у старой башни» — umumlashtiruvchi so‘z oldin, ikki nuqta.
«Ромашки, васильки, колокольчики — всё это летние цветы» — avval uyushiq bo‘laklar, tire. «Летние цветы: ромашки, васильки, колокольчики — растут на лугу» — o‘rtada.
Sinfda faoliyat

«Ikki nuqta yoki tire?». Juftlar uyushiq bo‘laklardan gap tuzadi va umumlashtiruvchi so‘zni oldin, keyin, o‘rtaga qo‘yib, tinish belgisini ko‘rsatadi.

Mashq
1
Tinish belgilarini qo‘ying: «Мы побывали везде в парке на набережной и у старой башни».
2
Tinish belgilarini qo‘ying: «Ромашки васильки колокольчики всё это летние цветы».
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Все овощи огурцы помидоры и перец растут на нашей даче».
4
Nima uchun umumlashtiruvchi so‘z oldin kelsa ikki nuqta, keyin kelsa tire qo‘yiladi?