Masalalar yechish (hosila)
Hosilaga oid masalalarni yechishda quyidagi ketma-ketlik qo‘l keladi: 1) masala nimani so‘rayotganini aniqlang (orttirma, hosila qiymati, tezlik, urinma, ishora); 2) funksiyani yozib, kerakli qoidalar bilan hosilasini toping; 3) nuqta qiymatini qo‘ying yoki f′(x) = 0 / f′(x) > 0 ni yeching; 4) javobni masala tilida, o‘lchov birligi bilan yozing. Harakatda s(t) yo‘l bo‘lsa, v(t) = s′(t); v = 0 bo‘lgan paytda nuqta bir lahza to‘xtaydi, v ning ishorasi o‘zgarsa, harakat yo‘nalishi ham o‘zgaradi. Orttirmani hisoblashda f(x₀ + Δx) − f(x₀) ni to‘g‘ridan-to‘g‘ri hisoblang va f′(x₀) · Δx bilan taqqoslang: Δx kichik bo‘lsa, ikkalasi yaqin bo‘ladi. Hosilaning ishorasini tekshirishda ko‘paytuvchilarga ajrating va oraliqlar usulidan foydalaning.
Tepaga otilgan to‘pning balandligi h(t) = 10t − 5t² (m, g ≈ 10 m/s² deb olingan), tezligi esa v(t) = 10 − 10t. v = 0 bo‘lganda t = 1 s va h = 5 m; shu paytda tezlik ishorasi musbatdan manfiyga o‘tadi. Shu sababli to‘p eng yuqori nuqtada «to‘xtab qolgandek» tuyuladi, aslida u yo‘nalishini o‘zgartirmoqda.
Sport murabbiylari sakrash balandligi va uchish vaqtini tahlil qiladi, muhandislar datchik yozuvlaridan harakat yo‘nalishi o‘zgargan paytni topadi, ma’lumotlar tahlilchilari grafikdagi burilish nuqtalarini aniqlaydi.
Bu dars bir mashq qilish ketma-ketligini o‘rgatadi: nima so‘ralganini aniqlash, hosilani topish, nuqtaga qo‘yish va javobni birlik bilan yozish. Mashq qilib ko‘ring: kundalik gapdagi uchta iborani («tezlik», «to‘xtaydi», «o‘sish tezligi») hosila tilida bir jumla bilan yozing.
«Masala tilidan hosila tiliga»: o‘qituvchi so‘zli masalalarni o‘qiydi («tezlik», «o‘sish tezligi», «grafikka urinma», «qachon to‘xtaydi»). Har bir iborani sinf doskada «hosila yoki hosila bilan bog‘liq shart» ko‘rinishida yozib chiqadi.