ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Kombinatorika va Nyuton binomi

Darslar 28–29 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
28

Kombinatorika masalalari

Darslik, 2-qism: 27–32-betlar
MaqsadQo‘shish va ko‘paytirish qoidalari, o‘rinlashtirish va o‘rin almashtirishlar yordamida kombinatorika masalalarini yechishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
qo‘shish qoidasi · addition ruleko‘paytirish qoidasi · multiplication ruleo‘rinlashtirish · arrangementfaktorial · factorial
Tushuntirish

Kombinatorikaning asosiy savoli — «necha usul bilan?». Variantlarni sanashda ularni tartib bilan yozib chiqamiz, shunda birortasi tushib qolmaydi va takrorlanmaydi. Qo‘shish qoidasi: A ni m usulda yoki B ni boshqa n usulda tanlash mumkin bo‘lsa, «A yoki B» ni m + n usulda tanlash mumkin. Ko‘paytirish qoidasi: A ni m usulda, undan keyin B ni n usulda tanlash mumkin bo‘lsa, «A va B» mn usulda amalga oshadi; qadamlar ketma-ket bo‘lsa, qadamlardagi usullar sonlari ko‘paytiriladi. n ta elementdan k tadan takrorsiz o‘rinlashtirishlar soni Aₙᵏ = n(n − 1)…(n − k + 1); takrorli bo‘lsa n^k. Barcha n elementni tartiblash usullari soni (o‘rin almashtirishlar) n! = 1 · 2 · … · n, bunda 0! = 1. n elementli to‘plamning qism to‘plamlari soni 2ⁿ, chunki har bir element qism to‘plamga kiradi yoki kirmaydi.

TanlashFormula
o‘rin almashtirishPₙ = n!
joylashtirishAₙᵏ = n!/(n − k)!
guruhlashCₙᵏ = n!/(k!(n − k)!)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab konserti dasturida 5 ta chiqish bor. Ularni 5! = 120 xil tartibda qo‘yish mumkin. Ochuvchi chiqish oldindan belgilangan bo‘lsa, qolgan 4 tasi 4! = 24 xil tartibda joylashadi. Ko‘paytirish qoidasi variantlarni ro‘yxatga olmay sanash imkonini beradi.

Kim ishlatadi

Tadbir tashkilotchilari dastur tartibini rejalashtiradi, xavfsizlik mutaxassislari parol va kodlarning nechta variant borligini baholaydi, logistikachilar yetkazib berish marshrutlarini sanaydi.

Bugun sinab ko‘ring

To‘rtta qog‘oz parchasiga 1, 2, 3, 4 raqamlarini yozing. Hammasini ro‘yxatga olmay, har bir parchadan bir martadan foydalanib nechta turli to‘rt xonali son tuzish mumkinligini toping (4 · 3 · 2 · 1). Keyin 1 dan boshlanadiganlarini yozib chiqing: ular jami sonning to‘rtdan biri bo‘lishi kerak.

Namunalar
Maktab oshxonasida 4 xil sho‘rva, 3 xil ikkinchi taom va 2 xil ichimlik bor. Tushlikni 4 · 3 · 2 = 24 usulda tuzish mumkin. 1 dan 6 gacha raqamlardan uch xonali kod: takrorsiz 6 · 5 · 4 = 120, takrorli 6³ = 216.
0, 1, 2, 3, 4 raqamlaridan takrorsiz to‘rt xonali sonlar nechta? Birinchi raqam 0 bo‘la olmaydi: 4 usul; keyingi o‘rinlarga qolgan 4 ta (0 ham) raqamdan: 4, 3, 2 usul. Jami 4 · 4 · 3 · 2 = 96. Sport to‘garagida 4 ta futbol va 3 ta suzish guruhi bo‘lsa, faqat bitta guruhga yozilish 4 + 3 = 7 usul (qo‘shish qoidasi).
Sinfda faoliyat

«Ismingiz harflari»: ismingizdagi harflar turlicha bo‘lsa (masalan, KITOB so‘zi), 3 ta harfni ro‘yxatga yozib barcha tartiblarni qo‘lda sanang va 3! = 6 ni tekshiring. So‘ng 5 ta harf uchun 5! ni formula bilan hisoblang.

Mashq
1
A shahardan B ga 5 ta yo‘l, B dan C ga 3 ta yo‘l boradi. A dan C ga necha usulda borish mumkin?
2
6 ta yuguruvchidan oltin, kumush va bronza medal egalari necha usulda aniqlanishi mumkin?
3
6 ta turli rangli bayroqni bir qatorga necha usulda terish mumkin?
4
Nima uchun ketma-ket tanlovlarda usullar soni qo‘shilmaydi, ko‘paytiriladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinfning kasb kuzatuvi kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →