☰ Mundarija · Matematika

Kombinatorika va Nyuton binomi

Darslar 28–29 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
28

Kombinatorika masalalari

Darslik, 2-qism: 27–32-betlar
MaqsadQo‘shish va ko‘paytirish qoidalari, o‘rinlashtirish va o‘rin almashtirishlar yordamida kombinatorika masalalarini yechishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
qo‘shish qoidasi · addition ruleko‘paytirish qoidasi · multiplication ruleo‘rinlashtirish · arrangementfaktorial · factorial
Tushuntirish

Kombinatorikaning asosiy savoli — «necha usul bilan?». Variantlarni sanashda ularni tartib bilan yozib chiqamiz, shunda birortasi tushib qolmaydi va takrorlanmaydi. Qo‘shish qoidasi: A ni m usulda yoki B ni boshqa n usulda tanlash mumkin bo‘lsa, «A yoki B» ni m + n usulda tanlash mumkin. Ko‘paytirish qoidasi: A ni m usulda, undan keyin B ni n usulda tanlash mumkin bo‘lsa, «A va B» mn usulda amalga oshadi; qadamlar ketma-ket bo‘lsa, qadamlardagi usullar sonlari ko‘paytiriladi. n ta elementdan k tadan takrorsiz o‘rinlashtirishlar soni Aₙᵏ = n(n − 1)…(n − k + 1); takrorli bo‘lsa n^k. Barcha n elementni tartiblash usullari soni (o‘rin almashtirishlar) n! = 1 · 2 · … · n, bunda 0! = 1. n elementli to‘plamning qism to‘plamlari soni 2ⁿ, chunki har bir element qism to‘plamga kiradi yoki kirmaydi.

Namunalar
Maktab oshxonasida 4 xil sho‘rva, 3 xil ikkinchi taom va 2 xil ichimlik bor. Tushlikni 4 · 3 · 2 = 24 usulda tuzish mumkin. 1 dan 6 gacha raqamlardan uch xonali kod: takrorsiz 6 · 5 · 4 = 120, takrorli 6³ = 216.
0, 1, 2, 3, 4 raqamlaridan takrorsiz to‘rt xonali sonlar nechta? Birinchi raqam 0 bo‘la olmaydi: 4 usul; keyingi o‘rinlarga qolgan 4 ta (0 ham) raqamdan: 4, 3, 2 usul. Jami 4 · 4 · 3 · 2 = 96. Sport to‘garagida 4 ta futbol va 3 ta suzish guruhi bo‘lsa, faqat bitta guruhga yozilish 4 + 3 = 7 usul (qo‘shish qoidasi).
Sinfda faoliyat

«Ismingiz harflari»: ismingizdagi harflar turlicha bo‘lsa (masalan, KITOB so‘zi), 3 ta harfni ro‘yxatga yozib barcha tartiblarni qo‘lda sanang va 3! = 6 ni tekshiring. So‘ng 5 ta harf uchun 5! ni formula bilan hisoblang.

Mashq
1
A shahardan B ga 5 ta yo‘l, B dan C ga 3 ta yo‘l boradi. A dan C ga necha usulda borish mumkin?
2
6 ta yuguruvchidan oltin, kumush va bronza medal egalari necha usulda aniqlanishi mumkin?
3
6 ta turli rangli bayroqni bir qatorga necha usulda terish mumkin?
4
Nima uchun ketma-ket tanlovlarda usullar soni qo‘shilmaydi, ko‘paytiriladi?