ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Algebra va analiz asoslarini takrorlash

Darslar 37 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
37

Algebra va analiz asoslarini takrorlash

Darslik, 2-qism: 97–103-betlar
MaqsadAlgebra va analiz asoslari kursini takrorlash: tenglama va tengsizliklar, ko‘rsatkichli va logarifmik, trigonometrik masalalar, progressiyalar, hosila va integral.
Yangi so‘zlar
aniqlanish sohasi · domainprogressiya · progressionkritik nuqta · critical pointboshlang‘ich funksiya · antiderivative
Tushuntirish

Tenglama yechishda avval aniqlanish sohasini yozing: logarifm ostidagi ifoda musbat, kasr maxraji nolga teng emas, juft ildiz ostidagi ifoda manfiy emas; topilgan ildizlarni shu sohaga qarab tekshiring. Ko‘rsatkichli tenglamani bir xil asosga keltiramiz (aˣ = aʸ ⟹ x = y), logarifmik tenglamani logₐ f = logₐ g ⟹ f = g yoki ta’rif bilan yechamiz. Arifmetik progressiyada aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = (a₁ + aₙ)n/2; geometrik progressiyada bₙ = b₁qⁿ⁻¹, Sₙ = b₁(qⁿ − 1)/(q − 1). Hosilalar: (xⁿ)′ = nxⁿ⁻¹, (sin x)′ = cos x, (eˣ)′ = eˣ, (ln x)′ = 1/x, murakkab funksiyada ichki funksiya hosilasiga ko‘paytiriladi. Ekstremum f′(x) = 0 nuqtalarida ishora almashganda; urinma y = f(a) + f′(a)(x − a). Integral: ∫xⁿdx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C, ∫cos x dx = sin x + C, aniq integral ∫ₐᵇf dx = F(b) − F(a), yuza ∫(yuqori − pastki)dx. Imtihonda har bir javobni teskari qo‘yib yoki chizma bilan tekshirib ko‘ring.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Velosipedchining tezligi x m/s bo‘lib, masala x² + x − 42 = 0 tenglamaga keldi. Ildizlari 6 va −7. Tezlik manfiy bo‘la olmaydi, shuning uchun javob 6 m/s (taxminan 21,6 km/soat). Ildizni shartga qo‘yib tekshirish, mantiqiy javobni tanlash — takrorlash darsining asosiy odati.

Kim ishlatadi

Muhandislar hisob natijasini jismoniy ma’noga tekshiradi, dasturchilar kiritilgan qiymatlarni yaroqliligini nazorat qiladi, olimlar modeldan chiqqan ikkinchi ildiz mantiqqa zid ekanini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki ildizli tenglamaga olib keladigan qisqa so‘z masalasini o‘zingiz tuzing va do‘stingizdan qaysi ildiz mos kelishini va nima uchun ekanini so‘rang.

Namunalar
log₂(x + 1) + log₂(x − 1) = 3 ni yeching. Aniqlanish sohasi: x > 1. Yig‘indini ko‘paytmaga keltiramiz: log₂(x² − 1) = 3, x² − 1 = 8, x = ±3. x = −3 sohaga kirmaydi, demak x = 3. Tekshiruv: log₂4 + log₂2 = 2 + 1 = 3.
xy−11234−5−4−3−2−11230y = x³ − 3x²y = −3x + 1(0; 0)(2; −4)(1; −2)
f(x) = x³ − 3x² ni tekshiring. f′(x) = 3x² − 6x = 3x(x − 2): kritik nuqtalar 0 va 2. x = 0 da f′ ishorasi + dan − ga o‘tadi: maksimum f(0) = 0; x = 2 da − dan + ga: minimum f(2) = −4. x = 1 dagi urinma: f(1) = −2, f′(1) = −3, y = −2 − 3(x − 1) = −3x + 1.
Sinfda faoliyat

«Xato qidiruvchi»: do‘stingizga uchta «yechilgan» masala bering (har birida bittadan xato: logarifmik tenglamada begona ildiz qoldirilgan, (2x + 1)³ ning hosilasida ichki hosila 2 unutilgan, progressiya yig‘indisida hadlar soni noto‘g‘ri). U xatolarni topib tuzatsin, so‘ng rollarni almashtiring.

Mashq
1
3^(2x − 1) = 27 tenglamani yeching.
2
Arifmetik progressiyada a₁ = 3, d = 4. Dastlabki 10 ta had yig‘indisini toping.
3
∫₀¹ (6x² + 2x) dx ni hisoblang.
4
Nima uchun logarifmik tenglama yechilgandan keyin ildizlarni tekshirish shart?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYakuniy tayyorgarlik rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →