Ko‘pyoqli burchaklar va ko‘pyoqlar
Ikkiyoqli burchak — umumiy qirrali ikki yarimtekislikdan iborat shakl; uning o‘lchovi chiziqli burchagi, ya’ni qirraning bir nuqtasidan yoqlarda qirraga perpendikular chiqarilgan nurlar orasidagi burchak. Ikki tekislik kesishganda hosil bo‘ladigan ikkiyoqli burchaklar orasida qo‘shnilarining yig‘indisi 180°. Bir nuqtadan chiquvchi uchta nur uch yoqli burchakni hosil qiladi; uning tekis burchaklari uchun har biri qolgan ikkitasining yig‘indisidan kichik va yig‘indisi 360° dan kichik. Ko‘pyoq — yassi ko‘pburchaklar bilan chegaralangan jism; hamma yoqlarining tekisliklari bir tomonida yotsa, u qavariq. Eyler teoremasi: qavariq ko‘pyoq uchun Y + U − Q = 2 (Y — yoqlar, U — uchlar, Q — qirralar soni). Natija: tekis burchaklar soni 2Q ga teng, ularning yig‘indisi 360°(U − 2). Muntazam ko‘pyoqda yoqlar teng muntazam ko‘pburchaklar va har bir uchda bir xil sondagi qirralar tutashadi; ular beshta: tetraedr, kub (geksaedr), oktaedr, dodekaedr, ikosaedr.
| Jism | F | V | E | F + V − E |
|---|---|---|---|---|
| tetraedr | 4 | 4 | 6 | 2 |
| kub | 6 | 8 | 12 | 2 |
| oktaedr | 8 | 6 | 12 | 2 |
| beshburchakli prizma | 7 | 10 | 15 | 2 |
| to‘rtburchakli piramida | 5 | 5 | 8 | 2 |
Klassik futbol to‘pi 12 ta beshburchak va 20 ta oltiburchak bo‘lakdan tikiladi. Qirralar (12·5 + 20·6)/2 = 90 ta, uchlar (60 + 120)/3 = 60 ta (har bir uchda 3 ta bo‘lakcha uchrashadi). Eyler formulasi: 32 + 60 − 90 = 2 — to‘p qavariq ko‘pyoqlikka juda o‘xshash.
3D modellash mutaxassislari mesh sirtlarini yoqlar, qirralar va uchlar soni bo‘yicha tekshiradi, kimyogarlar molekula va kristall shakllarini ko‘pyoqlik sifatida tavsiflaydi, me’morlar gumbaz konstruksiyalarini yoqlarga bo‘lib loyihalaydi.
Kub ustiga piramida tom qo‘yilgan «uy»ni chizing: yoqlar, uchlar va qirralar sonini sanab, F + V − E = 2 ekanini tekshiring.
«Platon jismlari»: sinf beshta muntazam ko‘pyoqning yoyilmasini qog‘ozda chizadi (katta kishi yordamida qaychi bilan kesiladi) va yelimlaydi. Har bir modelda yoqlar, qirralar va uchlar sonini sanab, jadvalga yozadi va Eyler formulasini tekshiradi.