ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi11-sinf · 6-hafta

Maktab tomidagi quyosh paneli

🎯 Missiya: 11-B maktab tomidagi demo quyosh paneli uchun qanday qiyalik burchagini tavsiya qilsin?

Dushanba

Sinf rahbariMaktab kengashi tomga kichik quyosh paneli qo‘ymoqchi. 11-B uning qiyalik burchagini tavsiya qilsin. Hisobot — ingliz va rus tillarida.
ZarinaEnglish: global warming is the long-term rise in Earth’s average temperature. Burning coal, oil and gas releases greenhouse gases such as carbon dioxide.
AnvarThird conditional: If we had used solar energy earlier, we would have cut emissions already. First: If we use solar energy, we will cut costs.
MalikaПо-русски: «Гора, покрытая снегом, видна издалека» — обособленное определение после слова «гора». «Он гордится успехами» — косвенное дополнение.
Ingliz tiliRus tili

Qulf 1: Maktab tomi uchun panel

Topshiriq: If we ___ solar energy earlier, we would have cut emissions.

AnvarAstronomiya: jism meridianni kesib o‘tgan payt kulminatsiya. Quyosh uchun δ yil davomida −23°26′ dan +23°26′ gacha o‘zgaradi.
Zarinaδ < φ bo‘lsa, yuqori kulminatsiyada balandlik h = 90° − φ + δ. φ ≈ 41° da tushki balandlik: yozgi kunduzgi to‘xtashda ≈ 72°, tengkunlikda ≈ 49°, qishki to‘xtashda ≈ 26°.
MalikaPanel nurga tik tursa eng yaxshi ishlaydi: qiyalik = 90° − h. Demak, yozda 18°, tengkunlikda 41°, qishda 64°.
Astronomiya

Qulf 2: Tushki Quyosh balandligi

Topshiriq: φ = 41° da tengkunlikdagi tushki balandlik qancha?

🔑 Kalit: φ ≈ 41° da tushki Quyosh balandligi: yozda 72°, tengkunlikda 49°, qishda 26°; tik tushish uchun qiyalik 18°, 41°, 64°.

AzizOpa, koridorda o‘yinchoq aravachani yurgizdim: s(t) = t² − 6t + 5 (m). U qachon to‘xtaydi? 🚗
MalikaReja: nima so‘ralgan? Funksiyani differensiallaymiz: v(t) = s′(t) = 2t − 6. v = 0 ni yechamiz: t = 3 s.
Anvarv = 0 bo‘lsa, nuqta bir lahza to‘xtaydi; v ishorasi o‘zgarsa, harakat yo‘nalishi teskari bo‘ladi. Bu yerda t = 3 da minusdan plyusga o‘tadi.
Matematika

Qulf 3: Qachon to‘xtaydi?

Topshiriq: Aravacha qaysi paytda bir lahza to‘xtaydi?

Seshanba

JasurTomning fotosuratidan panellar joylashuvini chizamiz. Rastrda millionlab piksel bor, shuning uchun qismning chegarasi belgilanadi.
ZarinaBirinchi guruh — Marquee (M): to‘rtburchak, ellips, bitta satr va ustun. Diagonal bo‘ylab tortamiz. Rejimlar: yangi, qo‘shish (Shift), ayirish (Alt), kesishma (Shift+Alt).
AnvarMurakkab shakl uchun Lasso (L). Ctrl+A hammasini tanlaydi, Ctrl+D bekor qiladi, Ctrl+C va Ctrl+V nusxa olib qo‘yadi.
Informatika

Qulf 4: Tom rejasi

Topshiriq: Qaysi tugmalar tanlashni bekor qiladi?

AnvarKenglikni o‘lchaymiz. Quyoshga qarab bo‘lmaydi: gnomon ishlatamiz — tekis yerga tik qo‘yilgan tayoq. tg h = H : L.
JasurTushda H = 1,00 m tayoqning soyasi L = 1,05 m. tg h = 1 : 1,05 ≈ 0,95, demak h ≈ 43,6°.
ZarinaJadvalda bugungi Quyosh og‘ishi δ☉ ≈ −6°. φ = 90° − h + δ☉ = 90° − 43,6° − 6° ≈ 40°.
MalikaEski usullar ham aniq: Ulug‘bek zijida Samarqand kengligi ≈ 39°37′, hozirgi qiymat ≈ 39°40′.
Astronomiya

Qulf 5: Tayoq va soya

Topshiriq: Quyosh balandligini xavfsiz qanday o‘lchaymiz?

🔑 Kalit: Gnomon o‘lchovi: h ≈ 43,6°, φ ≈ 40°, demak 41° uchun olingan balandliklar bizning joyga mos.

AzizMaktabning janubiy devorida har tush kaltakesak yotadi. Nega? 🦎
ZarinaPoykiloterm hayvonlar (baliq, amfibiya, reptiliya) tana harorati muhitga bog‘liq: issiqda moddalar almashinuvi tezlashadi, sovuqda sekinlashadi.
AnvarGomoyoterm hayvonlar (qush, sutemizuvchi) haroratini doimiy ushlaydi: to‘rt kamerali yurak, mo‘yna yoki par, teri osti yog‘i.
MalikaXulq-atvor ham moslashuv: quyoshda isinish, in qazish, ko‘chish. Ko‘pchilik organizm taxminan 0 dan +50 °C gacha yashaydi.
Biologiya

Qulf 6: Devordagi kaltakesak

Topshiriq: Kaltakesak nega devorda isinadi?

Chorshanba

Zarina«Devon»dagi qadimiy maqollar: «Qut belgusi — bilig» — bilim baxt va fazilat belgisi; «Emgak ekinda qolmas» — mehnat zoye ketmaydi.
Anvar«Kengashlik bilik uzlashur» — kengash bilan qilingan ish tobora yaxshilanadi. «Uma kelsa, qut kelar» — mehmon baraka keltiradi.
MalikaMaqollar vatanparvarlik, adolat, mehnatsevarlik, aql, jasorat, sabr kabi mavzularni ixcham aytadi: shuning uchun bugun ham tarbiyaviy ahamiyatini yo‘qotmagan.
Adabiyot

Qulf 7: Qadimgi maqollar

Topshiriq: «Emgak ekinda qolmas» maqoli nimani anglatadi?

🔑 Kalit: «Kengashlik bilik uzlashur»: kengash bilan qilingan ish yaxshilanadi — fizika o‘qituvchisi bilan maslahatlashamiz va ishlab chiqarishni o‘lchaymiz.

AnvarKimyo: Avogadro qonuni (1811) — bir xil sharoitda teng hajmli gazlarda molekulalar soni teng. Normal sharoitda 1 mol gaz 22,4 L egallaydi.
Zarina12 g ko‘mir (C) yonsa, 1 mol CO₂ hosil bo‘ladi: V = 1·22,4 = 22,4 L. Havoning o‘rtacha molyar massasi ≈ 29 g/mol.
JasurFizika: tok o‘zgarsa, zanjirning o‘zida o‘zinduksiya EYuK paydo bo‘ladi: Eₛ = −L·ΔI/Δt. Birligi — genri, 1 H = 1 V·s/A.
MalikaL = 2 H, ΔI = 3 A, Δt = 0,5 s bo‘lsa, |Eₛ| = 2·3 : 0,5 = 12 V. Induktivlik tokka «inersiya» beradi.
Kimyo (Umumiy kimyo)Fizika

Qulf 8: Gaz hajmi va g‘altak

Topshiriq: L = 2 H, ΔI = 3 A, Δt = 0,5 s bo‘lsa, o‘zinduksiya EYuK moduli qancha?

JasurPanelni o‘rnatadigan mahalliy firma o‘zini mikrofirma deydi. Mikrofirma nima?
ZarinaKichik biznes subyektlari faoliyat turi va yillik o‘rtacha xodimlar soni bilan aniqlanadi; mikrofirma — eng kichigi. Chegaralar o‘zgargan, shuning uchun amaldagi qonundan tekshiriladi.
AnvarAsosiy faoliyat — hisobot davrida daromadning eng katta ulushini beradigan faoliyat. Oylik o‘rtacha son: kunlik sonlar yig‘indisi : oy kunlari.
Tadbirkorlik asoslari

Qulf 9: O‘rnatuvchi mikrofirma

Topshiriq: 30 kunlik oyda 20 kun 9 kishi, 10 kun 12 kishi ishlasa, o‘rtacha son qancha?

Payshanba

MalikaDavlat-huquq: nikoh davrida orttirilgan uy, mashina, jamg‘arma — umumiy mulk (nikoh shartnomasida boshqacha bo‘lmasa). Nikohdan oldingi mulk, sovg‘a va meros — shaxsiy mulk.
AnvarShartnomasiz ulushlar teng; ajrashgandan keyin bo‘lish da’vosi uchun da’vo muddati — uch yil.
ZarinaDin tarixi: Zardushtiylik Markaziy Osiyo va Eron hududida shakllangan eng qadimgi e’tiqodlardan. Muqaddas manba — Avesto; uning Yasna qismida 17 ta «Gota» bor.
JasurOlimlar Zardushtning yashagan davri haqida kelishmaydi. Bugun zardushtiylar asosan Hindiston (parslar) va Eronda yashaydi; ibodatxonalarda muqaddas olov saqlanadi.
Davlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixi

Qulf 10: Mulk va muqaddas manba

Topshiriq: Qaysi mol-mulk shaxsiy hisoblanadi?

AnvarO‘zbekiston tarixi: 2000-yillar boshida «kuchli davlatdan kuchli fuqarolik jamiyati sari» tamoyili aytilgan: davlat ba’zi vazifalarni jamoat institutlariga bosqichma-bosqich topshiradi.
Zarina2016-yil 28-dekabrdagi farmon bilan xalq qabulxonalari tashkil etilgan; 2017 — «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili». 2017-yil 7-fevralda 2017–2021-yillar Harakatlar strategiyasi tasdiqlangan: besh yo‘nalish.
MalikaJahon tarixi: Ukraina 1991-yil 24-avgustda mustaqillik e’lon qilgan, 1-dekabrdagi referendumda katta ko‘pchilik qo‘llab-quvvatlagan. Moldova 27-avgustda mustaqil bo‘lgan.
O‘zbekiston tarixiJahon tarixi

Qulf 11: Strategiya va sanalar

Topshiriq: 2017–2021-yillar Harakatlar strategiyasi nechta yo‘nalishdan iborat edi?

Juma

Sinf rahbariMaktab kengashi javob kutyapti: panel qiyaligi nechta bo‘lsin?
AnvarVariantlar: 18° (yozga), 41° (tengkunlikka), 64° (qishga) yoki mavsumiy sozlanadigan. Kalitlar: 🔑1 tushki balandlik 72°, 49°, 26° — tik tushish uchun 18°, 41°, 64°. 🔑2 gnomon: φ ≈ 40°. 🔑3 «kengashlik bilik uzlashur» — o‘lchab, o‘qituvchi bilan maslahatlashamiz.
ZarinaNur panel normaliga 23° burchak ostida tushsa ham, ish ≈ cos 23° ≈ 0,92. 41° da yozda ham, qishda ham ≈ 92 %. 18° yoki 64° da teskari faslda ≈ cos 46° ≈ 0,69.
MalikaSozlanadigan variant eng yaxshi, lekin yilda ikki marta usta kerak. Hisob shunday: ≈ 8 % yo‘qotamiz, ammo oddiy va arzon.
AnvarQaror: 41° da qat’iy o‘rnatamiz; bir oy chiqishini o‘lchab, qish uchun sozlanadigan variantni qayta ko‘ramiz.
Kelishdik. Hisobotni yozdik.
AstronomiyaMatematika

Qulf 12: Qiyalik burchagi

Topshiriq: Qaysi dalil 41° ni 18° va 64° dan afzal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tiliTadbirkorlik asoslari

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Maktab paneli: 41° qiyalik

Qaror: demo panel 41° qiyalikda qat’iy o‘rnatiladi, bir oy o‘lchangach qish uchun sozlanadigan variant ko‘riladi. Dalillar: tushki Quyosh balandligi 72°, 49°, 26° — tik tushish uchun 18°, 41°, 64°; gnomon φ ≈ 40° berdi; kengashlik bilik uzlashur. Maslahat: kuzatuv bilan o‘lchab, keyin sozlang.

— 11-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. φ ≈ 41° da tushki Quyosh balandligi: yozda 72°, tengkunlikda 49°, qishda 26°; tik tushish uchun qiyalik 18°, 41°, 64°.
  2. Gnomon o‘lchovi: h ≈ 43,6°, φ ≈ 40°, demak 41° uchun olingan balandliklar bizning joyga mos.
  3. «Kengashlik bilik uzlashur»: kengash bilan qilingan ish yaxshilanadi — fizika o‘qituvchisi bilan maslahatlashamiz va ishlab chiqarishni o‘lchaymiz.

Yulduzli savollar

  1. φ = 41° va δ = 0° bo‘lsa, Quyoshning tushki balandligi h qancha?

  2. Normal sharoitda 2 mol gaz necha litr hajm egallaydi?

  3. O‘ylab ko‘r: agar maktab asosan yozda ishlatilsa, qaysi qiyalik yaxshiroq bo‘lardi?

Hikoyadagi darslar