Piramida va kesik piramida
Piramidaning bitta yog‘i ko‘pburchak (asos), qolganlari umumiy uchga ega uchburchaklar (yon yoqlar); uchidan asos tekisligiga tushirilgan perpendikular — balandlik H. Asosi muntazam ko‘pburchak va balandligi uning markaziga tushsa, piramida muntazam; yon yog‘ining uchdan tushirilgan balandligi — apofema l. Muntazam piramida uchun Syon = ½ P l (P — asos perimetri), Sto‘la = Syon + Sasos, hajm esa har qanday piramidada V = ⅓ Sasos H. Piramidani asosga parallel tekislik bilan kessak, unga o‘xshash kichik piramida va kesik piramida hosil bo‘ladi; o‘xshashlik koeffitsiyenti k bo‘lsa, uzunliklar k marta, yuzlar k², hajmlar k³ marta farq qiladi. Asoslari yuzlari Q₁ va Q₂, balandligi H bo‘lgan kesik piramidaning hajmi V = (H/3)(Q₁ + √(Q₁Q₂) + Q₂); muntazam kesik piramidaning yon sirti Syon = ½(P₁ + P₂) l. Masalalarda H, apofema va asosning yarim tomoni (yoki ichki aylana radiusi) hosil qiladigan to‘g‘ri burchakli uchburchakdan foydalaning.
Bog‘dagi kvadrat asosli chodirning tomi muntazam piramida: asosi 18 m, balandligi 12 m. Yon yog‘ining balandligi (apofema) √(12² + 9²) = 15 m, shuning uchun to‘rt yon yog‘ning yuzi ½ · 72 · 15 = 540 m². Piramida balandligi (12 m) bilan apofema (15 m) bir narsa emas, tom materialini apofema bo‘yicha hisoblash kerak.
Tom yopuvchilar va me’morlar yon yoqlarning yuzidan material miqdorini hisoblaydi, qadoqlash dizaynerlari piramida shaklidagi qutilar loyihalaydi, geodezistlar tepaliklar hajmini piramida bilan baholaydi.
Qog‘ozga katetlari 12 sm va 16 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchak chizing va gipotenuzasini chizg‘ich bilan o‘lchang: u 20 sm chiqishi kerak. Bu yarim asos, balandlik va apofema orasidagi bog‘lanish.
«Qog‘oz piramida»: kattalar yordamida qaychi bilan tomoni 6 cm kvadrat va balandligi 5 cm bo‘lgan to‘rtta teng yonli uchburchakni (asos 6 cm) qirqib, piramida yasang. Apofema 5, yarim tomon 3 bo‘lgani uchun H = 4 cm. Syon = ½ · 24 · 5 = 60 cm² va V = ⅓ · 36 · 4 = 48 cm³ ni hisoblab, balandlikni o‘lchab tekshiring.