Ekstremal masalalarni yechishda differensial hisob usullari
Ekstremal masala — biror kattalikning eng katta yoki eng kichik qiymatini topish masalasi. Yechish ketma-ketligi: 1) o‘zgaruvchini (masalan, x) tanlang va uning mumkin bo‘lgan qiymatlarini (aniqlanish sohasini) yozing; 2) optimallashtiriladigan kattalikni shu o‘zgaruvchining funksiyasi sifatida ifodalang, shartdan boshqa o‘zgaruvchilarni yo‘qotib; 3) hosilani topib, statsionar nuqtalarni toping; 4) hosila ishorasi yoki kesma uchlaridagi qiymatlar bilan eng katta/eng kichik qiymatni aniqlang; 5) javobni masala tilida yozing. Fizikada tezlik v = s′, tezlanish a = v′ = s″ (m/s²), shuning uchun «eng katta tezlik» uchun v ni, «eng katta tezlanish» uchun a ni hosila yordamida tekshirasiz. Iqtisodiyotda daromad yoki foyda x ta mahsulotning funksiyasi P(x) bo‘ladi va uning maksimumi P′(x) = 0 dan topiladi.
Sinf yuzi 36 kvadrat plitka bo‘lgan to‘rtburchak gulzorni butun plitka tomonlari bilan chegaralamoqchi. Chegara uzunligi (plitka uzunligida): 1×36 da 74, 2×18 da 40, 3×12 da 30, 4×9 da 26, 6×6 da 24. Eng qisqa chegara kvadratda: unga eng kam hoshiya kerak bo‘ladi.
Qadoqlash dizaynerlari bir xil sig‘imda kam material ketadigan shaklni tanlaydi, logistika rejalashtiruvchilari yo‘l uzunligini eng qisqa qiladi, fermerlar berilgan maydon uchun to‘siq uzunligini tejaydi.
Katakli qog‘ozda yuzi 24 katak bo‘lgan barcha butun tomonli to‘g‘ri to‘rtburchaklarni chizing va har birining perimetrini hisoblang. Qaysi shakl eng qisqa chegarali ekanini yozing.
«Qutini loyihalang»: juftliklar A4 qog‘ozdan (o‘qituvchi yoki kattalar yordamida kesib, qaychi bilan ehtiyot bo‘ling) turli x ga ega ochiq qutilar tayyorlab, hajmlarini hisoblab jadvalga yozadi va qaysi x da hajm eng katta bo‘lishini taxmin qiladi. So‘ng hosila bilan topilgan natijani jadval bilan solishtiring.