ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Integrallar jadvali va sodda qoidalar

Darslar 14 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
14

Integrallar jadvali. Integrallashning eng sodda qoidalari

Darslik, 1-qism: 86–95-betlar
MaqsadIntegrallar jadvalidan, integrallashning sodda qoidalaridan, chiziqli argument (kx + b) formulalaridan va oddiy o‘zgaruvchi almashtirishdan foydalanib aniqmas integrallarni hisoblash.
Yangi so‘zlar
integrallar jadvali · table of integralsyig‘indining integrali · integral of a sumo‘zgaruvchini almashtirish · substitutiontekshirish (differensiallash) · checking by differentiation
Tushuntirish

Jadval: ∫ xᵖ dx = xᵖ⁺¹/(p + 1) + C (p ≠ −1); ∫ dx/x = ln|x| + C; ∫ eˣ dx = eˣ + C; ∫ aˣ dx = aˣ/ln a + C; ∫ sin x dx = −cos x + C; ∫ cos x dx = sin x + C; ∫ dx/cos²x = tg x + C; ∫ dx/sin²x = −ctg x + C. Chiziqli argument: agar ∫ f(x) dx = F(x) + C bo‘lsa, ∫ f(kx + b) dx = (1/k)F(kx + b) + C (k ≠ 0); masalan, ∫ cos(kx + b) dx = (1/k) sin(kx + b) + C. Qoidalar: ∫ a·f dx = a ∫ f dx; ∫ (f ± g) dx = ∫ f dx ± ∫ g dx. Ko‘paytmaning integrali integrallar ko‘paytmasiga teng emas. Murakkab ko‘rinishdagi integrallarda o‘zgaruvchi almashtiriladi: masalan, u = x² + 5 desak du = 2x dx. Kerak bo‘lsa, trigonometrik ayniyatlar (cos²x = (1 + cos 2x)/2 va boshqalar) bilan integral ostidagi funksiya soddalashtiriladi. Har doim javobni differensiallab tekshiring.

f(x)∫ f(x) dx
xᵖ (p ≠ −1)xᵖ⁺¹/(p + 1) + C
1/xln|x| + C
eˣeˣ + C
aˣaˣ/ln a + C
sin x−cos x + C
cos xsin x + C
1/cos²xtg x + C
1/sin²x−ctg x + C
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bu darsda jadval va qoidalarni qo‘llash o‘rgatiladi; hayotdagi eng foydali ko‘nikmasi esa javobni teskari amal bilan tekshirish. Siz 7 × 13 = 91 ni 91 : 7 = 13 bilan tekshirasiz. Integralni ham differensiallab tekshirasiz: ∫ x⁴ dx uchun x⁵ deb yozsangiz, hosilasi 5x⁴ chiqadi; to‘g‘ri javob x⁵/5 + C.

Kim ishlatadi

Injenerlar kompyuter hisoblash natijasini mustaqil tekshiradi, dasturchilar kodning to‘g‘riligini test bilan sinaydi, buxgalterlar hisobotni teskari hisob bilan solishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz tanlagan ikki sonni, masalan 17 × 6 ni ko‘paytirib, bo‘lish bilan tekshiring. Keyin ∫ 4 dx = 4x + C deb yozing va 4x ning hosilasini olib tekshiring.

Namunalar
ƒFormula
∫ f(kx + b) dx = (1/k) F(kx + b) + C
∫ (4x³ − 6x + 5/x²) dx = x⁴ − 3x² − 5/x + C, chunki 5/x² = 5x⁻² va ∫ x⁻² dx = −1/x. Yana: ∫ (e³ˣ + cos(2x − 1)) dx = e³ˣ/3 + (1/2) sin(2x − 1) + C.
∫ 2x/(x² + 5) dx: u = x² + 5, du = 2x dx ⇒ ∫ du/u = ln(x² + 5) + C (x² + 5 > 0). ∫ cos²x dx: cos²x = (1 + cos 2x)/2 ⇒ x/2 + (sin 2x)/4 + C. Tekshiruv: (x/2 + sin 2x/4)′ = 1/2 + cos 2x/2 = cos²x.
Sinfda faoliyat

«Integral — hosilaning ko‘zgusi»: juftliklar hosilalar jadvalidan 6 ta qatorni integrallar jadvaliga «aylantirib» yozadi. So‘ng o‘zlari tuzgan 3 ta integralni boshqa juftlikka beradi; ular javobni differensiallab tekshiradi.

Mashq
1
∫ (9x² + 2x − 3) dx ni hisoblang.
2
∫ sin 5x dx ni toping.
3
∫ (4x − 1)³ dx ni hisoblang.
4
Nima uchun ∫ x · x dx ≠ (∫ x dx) · (∫ x dx)? Tekshirib ko‘ring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliJasurning suvenir stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →