Fazoda dekart koordinatalari sistemasi
Fazoda O nuqtada kesishuvchi uchta o‘zaro perpendikular Ox, Oy, Oz o‘qlari olinadi; ular Oxy, Oyz, Oxz koordinata tekisliklarini aniqlaydi va fazoni 8 ta oktantga bo‘ladi. Har bir A nuqta uch son — abssissa x, ordinata y va applikata z bilan beriladi: A(x; y; z). Oz o‘qidagi nuqtalar (0; 0; c) ko‘rinishda, Oxy tekislikdagilar (x; y; 0) ko‘rinishda bo‘ladi. A(x₁; y₁; z₁) va B(x₂; y₂; z₂) orasidagi masofa AB = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)² + (z₂ − z₁)²) (Pifagor teoremasining ikki marta qo‘llanishi). AB kesma o‘rtasi ((x₁ + x₂)/2; (y₁ + y₂)/2; (z₁ + z₂)/2) nuqtadir; kesmani AP : PB = λ nisbatda bo‘luvchi P nuqtaning koordinatalari (x₁ + λx₂)/(1 + λ), (y₁ + λy₂)/(1 + λ), (z₁ + λz₂)/(1 + λ). Markazi (a; b; c) nuqtada, radiusi R bo‘lgan sfera tenglamasi (x − a)² + (y − b)² + (z − c)² = R², shar esa (x − a)² + (y − b)² + (z − c)² ≤ R² tengsizlik bilan beriladi. A(x; y; z) nuqtadan Oxy tekislikkacha masofa |z|, Ox o‘qigacha √(y² + z²).
Omborxonaning o‘lchamlari 9 m × 6 m × 2 m. Burchakni koordinata boshi desak, qarama-qarshi burchak (9, 6, 2) nuqtada bo‘ladi va uzoqlik √(81 + 36 + 4) = 11 m. Demak, burchakdan burchakka qo‘yilgan eng uzun to‘g‘ri tayoq 11 m bo‘ladi; 12 m li tayoq xonaga sig‘maydi.
O‘yin dasturchilari uch o‘lchovli dunyoda ob’ektlar orasidagi masofani hisoblaydi, quruvchilar va me’morlar xona hajmida uzun buyum sig‘ishini tekshiradi, dron boshqaruvchilari balandlik va masofani bir vaqtda hisobga oladi.
Ko‘zingiz tushgan eng katta shkaf yoki qutini tanlang, uzunligi, eni va balandligini taxminan o‘lchab, ichida joylashadigan eng uzun to‘g‘ri chiziqni hisoblang.
«Xona koordinatalari»: sinf xonasining bir burchagini koordinata boshi, devor va polning kesishgan uch chizig‘ini o‘qlar deb oling. Rulet (kattalar yordamida) bilan stol, chiroq va eshik tutqichi koordinatalarini metrda o‘lchang, ikki ob’ekt orasidagi masofani formula bilan hisoblab, rulet bilan o‘lchangan masofaga solishtiring.