Aniq integralning tatbiqlari
Agar [a; b] kesmada f₂(x) ≥ f₁(x) bo‘lsa, y = f₁(x), y = f₂(x) grafiklari va x = a, x = b to‘g‘ri chiziqlar orasidagi shakl yuzi S = ∫ₐᵇ (f₂(x) − f₁(x)) dx bo‘ladi: yuqoridagi chiziq ostidagi yuzadan pastdagisi ostidagi yuzani ayiramiz. Integrallash chegaralari — chiziqlarning kesishish nuqtalari abssissalari, ularni f₁(x) = f₂(x) tenglamadan topamiz. Egri chiziqli trapetsiyani Ox o‘qi atrofida aylantirsak, hosil bo‘lgan jism hajmi V = π ∫ₐᵇ f²(x) dx: yupqa doira-disklar hajmi πf²(x)dx ni yig‘amiz. Oy o‘qi atrofida aylantirganda V = 2π ∫ₐᵇ x·f(x) dx (a ≥ 0). Fizikada kuch F(x) bo‘lib, jism x = a dan x = b gacha ko‘chsa, bajarilgan ish A = ∫ₐᵇ F(x) dx; masalan, Guk qonuniga ko‘ra prujina uchun F = kx. Doimiy kuchda bu formula oddiy A = F · s ga aylanadi.
Maktab bog‘i rejasida 1 birlik 10 m ga teng. To‘g‘ri yo‘lka y = x va egri devor y = √x orasidagi gul o‘rni [0; 1] oralig‘ida joylashgan. Yuzi ∫₀¹ (√x − x) dx = 2/3 − 1/2 = 1/6 birlik², ya’ni 100 : 6 ≈ 16,7 m². Egri chiziq bilan chegaralangan joyning yuzini integral beradi.
Landshaft dizaynerlari va geodezistlar egri chegarali yer yuzini hisoblaydi, mashinasozlar tokarlik stanogida yasaladigan detal hajmini integral bilan topadi, fiziklar o‘zgaruvchan kuch ishini hisoblaydi.
Stakan yoki shisha shaklini kuzating: u egri chiziqning tik o‘q atrofida aylanishidan hosil bo‘lgan. Qog‘ozga yon tomondan ko‘ringan chetini va u aylangan o‘rta chiziqni chizing. Hajm formulasi shu o‘q bo‘ylab juda yupqa doiralarni qo‘shadi.
«Qog‘ozda yuza»: katakli qog‘ozga y = x² va y = x + 2 chizing, orasidagi shaklni chizib, kataklarni sanab yuzasini taxminan toping. So‘ng integral bilan hisoblab, natijalarni solishtiring.