Binomial va normal taqsimot haqida tushuncha
Bir xil sharoitda n ta bog‘liq bo‘lmagan sinash o‘tkazilsa va har birida A hodisa p ehtimollik bilan ro‘y bersa (q = 1 − p), bu Bernulli sxemasi deyiladi. A aynan m marta ro‘y berishi ehtimolligi P(n, m) = C(n, m) pᵐ qⁿ⁻ᵐ: C(n, m) ta mos ketma-ketlikning har birining ehtimolligi pᵐqⁿ⁻ᵐ. m = 0, 1, …, n uchun P(n, m) qiymatlari jadvali binomial taqsimot deyiladi; ularning yig‘indisi (p + q)ⁿ = 1. Tajriba natijasida u yoki bu qiymatni qabul qiladigan miqdor tasodifiy miqdor (masalan, kubdagi ochko, bo‘y, nuqsonli mahsulotlar soni). Ko‘p tasodifiy omillar ta’sirida shakllanadigan miqdorlar (bo‘y, o‘lchash xatosi) normal taqsimlangan bo‘ladi: zichlik funksiyasi f(x) = (1/(σ√(2π))) · e^(−(x − a)²/(2σ²)); grafigi x = a atrofida simmetrik «qo‘ng‘iroqsimon» egri chiziq, a — markaz, σ — standart chetlanish. Taxminan 68 % qiymat a ± σ da, 95 % — a ± 2σ da yotadi. n katta bo‘lganda binomial taqsimot normal taqsimotga yaqinlashadi.
Variantlari 4 ta bo‘lgan 5 ta savolli testda hamma javobni tasodifiy belgilagan o‘quvchi aniq 3 tasini topish ehtimoli C(5, 3) · (1/4)³ · (3/4)² = 10 · 1/64 · 9/16 ≈ 0,088, ya’ni 9 % dan kam. Bernulli sxemasi shunday ko‘p marta takrorlanadigan bog‘liq bo‘lmagan urinishlar uchun ishlaydi.
Sifat nazoratchilari partiyada aniq nechta nuqsonli mahsulot chiqishi ehtimolini hisoblaydi, tibbiyot tadqiqotchilari davo bir nechta bemorga ta’sir qilish ehtimolini baholaydi, test tuzuvchilar tasodifiy topishning oldini oladigan savollar sonini tanlaydi.
3 ta savolli, har birida 3 variant bo‘lgan testni tasavvur qiling. Aniq 1 ta to‘g‘ri topishning barcha usullarini yozib chiqing va ularni 27 ta mumkin bo‘lgan javoblar tartibidan nechtasi ekanini sanang. Natijani C(3, 1) · (1/3) · (2/3)² bilan solishtiring.
«Tanga yomg‘iri»: 6 ta tanganing hammasini birga 40 marta tashlang va har safar nechta gerb chiqqanini yozing (0 dan 6 gacha). Gistogramma chizing: u qo‘ng‘iroq shaklini eslatadimi? Eng ko‘p uchragan qiymat nechta? Uni binomial taqsimotdagi nazariy eng ehtimolli qiymat (3) bilan solishtiring.