ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Binomial va normal taqsimot

Darslar 36 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
36

Binomial va normal taqsimot haqida tushuncha

Darslik, 2-qism: 91–96-betlar
MaqsadBernulli sxemasi, binomial taqsimot va normal taqsimot haqida tushunchaga ega bo‘lish hamda P(n, m) formulasidan foydalanish.
Yangi so‘zlar
Bernulli sxemasi · Bernoulli schemebinomial taqsimot · binomial distributiontasodifiy miqdor · random variablenormal taqsimot · normal distribution
Tushuntirish

Bir xil sharoitda n ta bog‘liq bo‘lmagan sinash o‘tkazilsa va har birida A hodisa p ehtimollik bilan ro‘y bersa (q = 1 − p), bu Bernulli sxemasi deyiladi. A aynan m marta ro‘y berishi ehtimolligi P(n, m) = C(n, m) pᵐ qⁿ⁻ᵐ: C(n, m) ta mos ketma-ketlikning har birining ehtimolligi pᵐqⁿ⁻ᵐ. m = 0, 1, …, n uchun P(n, m) qiymatlari jadvali binomial taqsimot deyiladi; ularning yig‘indisi (p + q)ⁿ = 1. Tajriba natijasida u yoki bu qiymatni qabul qiladigan miqdor tasodifiy miqdor (masalan, kubdagi ochko, bo‘y, nuqsonli mahsulotlar soni). Ko‘p tasodifiy omillar ta’sirida shakllanadigan miqdorlar (bo‘y, o‘lchash xatosi) normal taqsimlangan bo‘ladi: zichlik funksiyasi f(x) = (1/(σ√(2π))) · e^(−(x − a)²/(2σ²)); grafigi x = a atrofida simmetrik «qo‘ng‘iroqsimon» egri chiziq, a — markaz, σ — standart chetlanish. Taxminan 68 % qiymat a ± σ da, 95 % — a ± 2σ da yotadi. n katta bo‘lganda binomial taqsimot normal taqsimotga yaqinlashadi.

xy0f(x)68 %a − 2σa − σaa + σa + 2σ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Variantlari 4 ta bo‘lgan 5 ta savolli testda hamma javobni tasodifiy belgilagan o‘quvchi aniq 3 tasini topish ehtimoli C(5, 3) · (1/4)³ · (3/4)² = 10 · 1/64 · 9/16 ≈ 0,088, ya’ni 9 % dan kam. Bernulli sxemasi shunday ko‘p marta takrorlanadigan bog‘liq bo‘lmagan urinishlar uchun ishlaydi.

Kim ishlatadi

Sifat nazoratchilari partiyada aniq nechta nuqsonli mahsulot chiqishi ehtimolini hisoblaydi, tibbiyot tadqiqotchilari davo bir nechta bemorga ta’sir qilish ehtimolini baholaydi, test tuzuvchilar tasodifiy topishning oldini oladigan savollar sonini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

3 ta savolli, har birida 3 variant bo‘lgan testni tasavvur qiling. Aniq 1 ta to‘g‘ri topishning barcha usullarini yozib chiqing va ularni 27 ta mumkin bo‘lgan javoblar tartibidan nechtasi ekanini sanang. Natijani C(3, 1) · (1/3) · (2/3)² bilan solishtiring.

Namunalar
ƒBinomial formula
P(n, m) = C(n, m) · pᵐ · qⁿ⁻ᵐ, q = 1 − p
Kub 4 marta tashlanadi. Aynan 2 marta 6 chiqish ehtimolligi: p = 1/6, q = 5/6, P(4, 2) = C(4, 2) · (1/6)² · (5/6)² = 6 · 25/1296 = 25/216 ≈ 0,116.
00,10,20,30,40,50,3430,4410,1890,0270123P(3, m)
n = 3, p = 0,3, q = 0,7: P(3, 0) = 0,343; P(3, 1) = 3 · 0,3 · 0,49 = 0,441; P(3, 2) = 3 · 0,09 · 0,7 = 0,189; P(3, 3) = 0,027. Yig‘indi 0,343 + 0,441 + 0,189 + 0,027 = 1. Eng ehtimolli qiymat m = 1.
Sinfda faoliyat

«Tanga yomg‘iri»: 6 ta tanganing hammasini birga 40 marta tashlang va har safar nechta gerb chiqqanini yozing (0 dan 6 gacha). Gistogramma chizing: u qo‘ng‘iroq shaklini eslatadimi? Eng ko‘p uchragan qiymat nechta? Uni binomial taqsimotdagi nazariy eng ehtimolli qiymat (3) bilan solishtiring.

Mashq
1
Tanga 3 marta tashlandi. Aynan 1 marta gerb chiqish ehtimolligi?
2
Basketbolchining jarima to‘pini tushirish ehtimolligi 0,7, otishlar bir-biriga bog‘liq emas. 3 ta otishning uchalasi ham tushish ehtimolligi?
3
Bo‘y normal taqsimlangan, a = 170 cm, σ = 6 cm. 164 dan 176 cm gacha bo‘lganlar taxminan necha foiz?
4
Nima uchun binomial taqsimotdagi ehtimolliklar yig‘indisi 1 ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFond jadvaliga kirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →