☰ Mundarija · Matematika

Binomial va normal taqsimot

Darslar 36 · 1 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
36

Binomial va normal taqsimot haqida tushuncha

Darslik, 2-qism: 91–96-betlar
MaqsadBernulli sxemasi, binomial taqsimot va normal taqsimot haqida tushunchaga ega bo‘lish hamda P(n, m) formulasidan foydalanish.
Yangi so‘zlar
Bernulli sxemasi · Bernoulli schemebinomial taqsimot · binomial distributiontasodifiy miqdor · random variablenormal taqsimot · normal distribution
Tushuntirish

Bir xil sharoitda n ta bog‘liq bo‘lmagan sinash o‘tkazilsa va har birida A hodisa p ehtimollik bilan ro‘y bersa (q = 1 − p), bu Bernulli sxemasi deyiladi. A aynan m marta ro‘y berishi ehtimolligi P(n, m) = C(n, m) pᵐ qⁿ⁻ᵐ: C(n, m) ta mos ketma-ketlikning har birining ehtimolligi pᵐqⁿ⁻ᵐ. m = 0, 1, …, n uchun P(n, m) qiymatlari jadvali binomial taqsimot deyiladi; ularning yig‘indisi (p + q)ⁿ = 1. Tajriba natijasida u yoki bu qiymatni qabul qiladigan miqdor tasodifiy miqdor (masalan, kubdagi ochko, bo‘y, nuqsonli mahsulotlar soni). Ko‘p tasodifiy omillar ta’sirida shakllanadigan miqdorlar (bo‘y, o‘lchash xatosi) normal taqsimlangan bo‘ladi: zichlik funksiyasi f(x) = (1/(σ√(2π))) · e^(−(x − a)²/(2σ²)); grafigi x = a atrofida simmetrik «qo‘ng‘iroqsimon» egri chiziq, a — markaz, σ — standart chetlanish. Taxminan 68 % qiymat a ± σ da, 95 % — a ± 2σ da yotadi. n katta bo‘lganda binomial taqsimot normal taqsimotga yaqinlashadi.

Namunalar
Kub 4 marta tashlanadi. Aynan 2 marta 6 chiqish ehtimolligi: p = 1/6, q = 5/6, P(4, 2) = C(4, 2) · (1/6)² · (5/6)² = 6 · 25/1296 = 25/216 ≈ 0,116.
n = 3, p = 0,3, q = 0,7: P(3, 0) = 0,343; P(3, 1) = 3 · 0,3 · 0,49 = 0,441; P(3, 2) = 3 · 0,09 · 0,7 = 0,189; P(3, 3) = 0,027. Yig‘indi 0,343 + 0,441 + 0,189 + 0,027 = 1. Eng ehtimolli qiymat m = 1.
Sinfda faoliyat

«Tanga yomg‘iri»: 6 ta tanganing hammasini birga 40 marta tashlang va har safar nechta gerb chiqqanini yozing (0 dan 6 gacha). Gistogramma chizing: u qo‘ng‘iroq shaklini eslatadimi? Eng ko‘p uchragan qiymat nechta? Uni binomial taqsimotdagi nazariy eng ehtimolli qiymat (3) bilan solishtiring.

Mashq
1
Tanga 3 marta tashlandi. Aynan 1 marta gerb chiqish ehtimolligi?
2
Basketbolchining jarima to‘pini tushirish ehtimolligi 0,7, otishlar bir-biriga bog‘liq emas. 3 ta otishning uchalasi ham tushish ehtimolligi?
3
Bo‘y normal taqsimlangan, a = 170 cm, σ = 6 cm. 164 dan 176 cm gacha bo‘lganlar taxminan necha foiz?
4
Nima uchun binomial taqsimotdagi ehtimolliklar yig‘indisi 1 ga teng?