Konus va kesik konus
To‘g‘ri burchakli uchburchakni katetlaridan biri atrofida aylantirsak, konus hosil bo‘ladi: shu katet — o‘q va balandlik h, ikkinchi katet — asos radiusi r, gipotenuza — yasovchi l, shuning uchun l² = r² + h². O‘q kesimi — asosi 2r va yon tomonlari l bo‘lgan teng yonli uchburchak. Yon sirt yoyilsa, radiusi l va yoy uzunligi 2πr bo‘lgan doiraviy sektor chiqadi; uning markaziy burchagi 360° · r/l, yuzi ½ · l · 2πr: S_yon = πrl, S_to‘la = πr(r + l). Konus hajmi V = ⅓ S_asos h = ⅓ πr²h (ichki va tashqi chizilgan piramidalar hajmlari orasidagi limit orqali). Konusni asosga parallel tekislik bilan kessak, unga o‘xshash konus va kesik konus hosil bo‘ladi; kesik konus uchun S_yon = πl(r₁ + r₂), V = (πH/3)(r₁² + r₁r₂ + r₂²), bunda l² = H² + (r₁ − r₂)². O‘xshash konuslarda yuzlar k², hajmlar k³ marta farq qiladi.
«Sektordan konus»: kattalar yordamida radiusi 10 cm, burchagi 288° bo‘lgan doiraviy sektorni qirqing va uni konus qilib o‘rang. Asosning radiusi r = 10 · 288/360 = 8 cm bo‘lishi kerak, balandlik esa 6 cm (l = 10, r = 8). V = ⅓ π · 64 · 6 = 128π ≈ 402 cm³ ni hisoblab, o‘lchamlarni tekshiring.