Qarama-qarshi hodisalar. Hodisalar ustida amallar va Eyler–Venn diagrammalari
Elementar hodisalar to‘plami U ni doira ichidagi to‘plam sifatida chizsak, har bir hodisa uning qismi bo‘ladi (Eyler–Venn diagrammasi). A va B ning ko‘paytmasi AB = A ∩ B — ikkalasi birga ro‘y berishi; yig‘indisi A + B = A ∪ B — hech bo‘lmaganda bittasi ro‘y berishi; ayirmasi A − B — A ro‘y beradi-yu, B ro‘y bermaydi. A ro‘y bermaslik hodisasi Ā qarama-qarshi hodisa deyiladi: A + Ā = U va AĀ = V. AB = V bo‘lsa, A va B birgalikda emas (bir vaqtda ro‘y bermaydi). Ehtimollik uchun: P(A) ≥ 0, P(U) = 1, birgalikda bo‘lmagan hodisalar uchun P(A + B) = P(A) + P(B). Bundan P(Ā) = 1 − P(A) kelib chiqadi; «hech bo‘lmaganda bitta» hodisasining ehtimolligini topishda «birortasi ham yo‘q» ni hisoblab, 1 dan ayirish qulay. Umumiy holda P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B).
Uch kunlik maktab sayohatida har kuni yomg‘ir yog‘ish ehtimoli 20 % va kunlar bir-biriga bog‘liq emas, deb oling. Hech kuni yog‘masligi ehtimoli 0,8³ = 0,512, shuning uchun kamida bir kun yomg‘irli bo‘lishi ehtimoli 1 − 0,512 = 0,488, ya’ni taxminan 49 %. «Kamida bittasi» ni to‘ldiruvchi hodisa orqali hisoblash osonroq.
Tadbir rejalashtiruvchilari ob-havo xavfini hisobga olib zaxira reja tuzadi, ishonchlilik muhandislari bir nechta tizimdan kamida bittasi ishlash ehtimolini baholaydi, tibbiyotchilar kamida bir marta nojo‘ya ta’sir bo‘lish ehtimolini hisoblaydi.
Kelgusi hafta uchun qiziq voqeani tanlang (masalan, avtobus kechikishi) va uning ehtimolini taxminan yozing. «Hech bo‘lmaganda bir marta» ehtimoli 1 − P(hech qachon) bilan topilishini shu misolda sinab ko‘ring.
«Doiralar»: ikkita kesishuvchi doira chizing va sinfdoshlaringizdan so‘rang: kim velosipedda (V), kim piyoda (P) maktabga keladi (ayrimlari ikkalasi bilan). Sonlarni diagrammaga yozing va P(V ∪ P), P(faqat V), P(hech biri) ni toping.