Limit haqida tushuncha
x argument a ga yaqinlashganda (lekin x ≠ a bo‘lganda) f(x) qiymatlari biror A songa yaqinlashsa, A soni f ning a nuqtadagi limiti deyiladi va lim f(x) = A (x → a) deb yoziladi. Yaqinlashish chapdan (x < a) ham, o‘ngdan (x > a) ham bir xil songa bo‘lishi kerak: ikki tomondan olingan qiymatlar har xil bo‘lsa, limit mavjud emas. Limit f(a) qiymatga bog‘liq emas: funksiya a da aniqlanmagan yoki boshqacha qiymatli bo‘lishi mumkin, ahamiyati faqat a ga yaqin nuqtalardagi qiymatlardir. Uzluksiz ifodalarda limit oddiy qiymat qo‘yish bilan topiladi. Qiymat qo‘yganda 0/0 ko‘rinish chiqsa, x ≠ a ekanidan foydalanib, ko‘paytuvchilarga ajratib va qisqartirib soddalashtiriladi, so‘ng limit hisoblanadi.
Kalkulyator 0/0 ni hisoblay olmaydi, shuning uchun sin x / x ifodasini x = 0 da topib bo‘lmaydi. Ammo x = 0,1 rad da qiymat 0,9983, x = 0,01 rad da 0,99998 chiqadi: qiymatlar 1 ga tobora yaqinlashadi. Limit ana shu «yaqinlashish»ni aniq gapirish usuli, funksiyaning nuqtadagi qiymatiga bog‘liq emas.
Dasturchilar sonli hisoblashda «nolga bo‘lish»dan qochish uchun limitdan foydalanadi, fiziklar kichik burchaklar uchun formulalarni soddalashtiradi, muhandislar o‘lchov xatosi nolga intilganda natija qanday bo‘lishini baholaydi.
Uzun qog‘oz tasmani ketma-ket yarimlab buklang va har safar qolgan uzunlikni kasr sifatida yozing: 1/2, 1/4, 1/8, … Uzunlik nolga yaqinlashadi, ammo hech qachon nol bo‘lmaydi; amalda esa buklash 6–7 martadan keyin to‘xtaydi.
«Limit bormi?»: o‘qituvchi doskada ko‘rinishi turlicha 4–5 funksiyani (bo‘lakli, kasrli, |x|/x) beradi. Juftliklar a nuqtaga chapdan va o‘ngdan yaqinlashuvchi x qiymatlarini jadvalga yozib, limit bor-yo‘qligini aniqlaydi va bir-birining jadvalini tekshiradi.