Hosila yordamida funksiyani tekshirish va grafiklarni yasash
(a; b) da f′(x) > 0 bo‘lsa, f shu oraliqda o‘sadi; f′(x) < 0 bo‘lsa, kamayadi. Hosilasi nolga teng nuqtalar statsionar nuqtalar deyiladi. Agar statsionar nuqtadan o‘tishda f′ ning ishorasi «+» dan «−» ga o‘zgarsa, bu lokal maksimum nuqtasi, «−» dan «+» ga o‘zgarsa lokal minimum nuqtasi; ishora o‘zgarmasa, ekstremum yo‘q (masalan, f(x) = x³ ning x = 0 dagi statsionar nuqtasi). Kesmada uzluksiz funksiyaning eng katta va eng kichik qiymatini topish uchun kesma ichidagi statsionar nuqtalardagi va kesma uchlaridagi qiymatlar hisoblanib, eng kattasi va eng kichigi tanlanadi. Grafikni yasash tartibi: aniqlanish sohasi, statsionar nuqtalar, o‘sish va kamayish oraliqlari, ekstremumlar va ulardagi qiymatlar, o‘qlar bilan kesishish nuqtalari, so‘ng chizma.
| f′ ishorasi | Statsionar nuqta |
|---|---|
| + → − | lokal maksimum |
| − → + | lokal minimum |
| o‘zgarmaydi | ekstremum yo‘q |
Bir mashina uchun 100 km yo‘lga yoqilg‘i sarfi (o‘ylab topilgan jadval): 40 km/soatda 8 l, 60 da 6,5 l, 80 da 6 l, 100 da 6,8 l, 120 da 8,5 l. Sarf avval kamayib, so‘ng ortadi: 80 atrofida hosila ishorasini minusdan plyusga o‘zgartiradi va minimum shu yerda. Eng tejamli tezlik shu tarzda topiladi.
Dvigatel muhandislari eng tejamli rejimni qidiradi, farmatsevtlar dori eng yuqori konsentratsiyaga yetadigan vaqtni topadi, mutaxassislar xarajat grafigining eng past nuqtasini izlaydi.
Ertaga kun davomida ko‘cha harorati ko‘rsatkichini 4–5 marta yozib qo‘ying (derazadagi termometr yoki ob-havo sahifasidan). Qaysi oraliqda harorat ko‘tarilgan, qaysida tushgan va eng yuqori nuqta qaysi ikki soat orasida ekanini belgilang.
«Hosila grafikdan»: o‘qituvchi f′(x) ning grafigini chizadi (x o‘qini kesish nuqtalari va ishoralari ko‘rsatilgan). Guruhlar f ning o‘sish-kamayish oraliqlarini, lokal maksimum va minimum nuqtalarini aniqlab, f ning taxminiy grafigini eskiz qiladi va boshqa guruhlarnikiga solishtiradi.