Bobni takrorlashga doir amaliy mashqlar (piramida va konus)
Bobning asosiy formulalari: piramida V = ⅓ Sasos H, muntazam piramida Syon = ½ P l; konus Syon = πrl, V = ⅓ πr²h; kesik jismlar uchun V = (H/3)(Q₁ + √(Q₁Q₂) + Q₂), bu yerda konusda Q = πr². Piramida konusga ichki chizilgan bo‘lsa, ularning balandliklari bir xil va piramida asosi konus asosiga ichki chizilgan ko‘pburchak (konus radiusi — tashqi aylana radiusi); piramida konusga tashqi chizilgan bo‘lsa, konus asosi ko‘pburchakka ichki chizilgan aylana (radius — ichki aylana radiusi). Teng tomonli o‘q kesimli konusda l = 2r, h = r√3. O‘xshash jismlarda chiziqli o‘lchamlar nisbati k bo‘lsa, yuzlar k², hajmlar k³ nisbatda. Murakkab jismni qismlarga bo‘ling yoki katta jismdan olib tashlangan qismni ayiring; o‘lchov birliklarini mos qilib oling va natijani chizma yoki chegaraviy holat bilan tekshiring.
Konus shaklidagi qopcha ikkinchisidan 10 % balandroq va 10 % kengroq bo‘lsa, o‘xshash jismlar: hajm 1,1³ = 1,331 marta, ya’ni taxminan 33 % ko‘p, sirt yuzasi (material) esa 1,1² = 1,21 marta, ya’ni 21 % ko‘p. Chiziqli o‘lcham k marta o‘zgarsa, yuz k², hajm k³ marta o‘zgaradi.
Mahsulot dizaynerlari o‘lchamni oshirganda material va sig‘im qanchaga o‘zgarishini hisoblaydi, me’morlar maketdan haqiqiy binoga o‘tadi, biologlar hayvon kattalashganda tana yuzi va hajmi qanday nisbatda o‘zgarishini o‘rganadi.
Katakli qog‘ozda 2×2 va 4×4 kvadratlarni chizib, ichida nechta 1×1 kvadrat borligini sanang. Keyin 2 sm va 4 sm qirrali kublarda 1 sm li kublar nechtaligini o‘ylab ayting.
«Formulalar kartasi»: bitta A4 varag‘iga piramida, kesik piramida, konus va kesik konus uchun sirt va hajm formulalarini yozing va har biri yoniga bittadan raqamli misol qo‘shing. Do‘stingiz bilan almashib, bir-birining misollarini tekshiring.