Ehtimolliklarni qo‘shish va ko‘paytirish. Hodisalarning ehtimolligini hisoblash usullari
Qo‘shish qoidasi: P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B); birgalikda bo‘lmagan hodisalarda oxirgi had nolga teng. B ro‘y berganligi ma’lum bo‘lgandagi A ning ehtimolligi shartli ehtimollik: P(A|B) = P(A ∩ B)/P(B). Bundan ko‘paytirish formulasi P(A ∩ B) = P(B) · P(A|B). Agar P(A|B) = P(A) bo‘lsa, A va B bog‘liq emas va P(AB) = P(A) · P(B); bunda A va B̄, Ā va B̄ ham bog‘liq emas. Idishdan qaytarmasdan olishda har bir keyingi ehtimollik oldingi natijaga bog‘liq: masalan, P(ikkalasi ham oq) = (5/8) · (4/7). Mustaqil hodisalardan hech bo‘lmaganda bittasi ro‘y berishi: P = 1 − (1 − p₁)(1 − p₂)…(1 − pₙ). Birgalikda bo‘lmaslik bilan bog‘liq bo‘lmaslikni aralashtirmang: ikkita musbat ehtimolli bog‘liq bo‘lmagan hodisa ham birga ro‘y berishi mumkin.
O‘qituvchi uy vazifasini tekshirish uchun 10 ta qog‘oz parchasidan ikkitasini qaytarmasdan tortadi; ularning 3 tasida «og‘zaki» deb yozilgan. Ikkalasi ham «og‘zaki» bo‘lish ehtimoli 3/10 · 2/9 = 1/15 ≈ 6,7 %. Ikkinchi ehtimol birinchisiga bog‘liq, chunki parcha qaytarilmaydi.
Sifat nazoratchilari partiyadan qaytarmasdan namuna oladi, shifokorlar test natijasi ma’lum bo‘lganda kasallik ehtimolini qayta baholaydi, o‘yin yaratuvchilari karta tortishning bog‘liq natijalarini hisoblaydi.
Kundalik hayotdan uchta P(A|B) ko‘rinishidagi gap yozing: masalan, «osmon bulutli bo‘lsa, yomg‘ir ehtimoli oddiy kundagidan yuqori». Har birida P(A|B) bilan P(A) nega farq qilishini tushuntiring.
«Qaytarib va qaytarmay»: qopga 3 ta qizil va 2 ta ko‘k qalam soling. Ikkita qalamni (a) qaytarib, (b) qaytarmay 30 martadan olib, ikkalasi qizil chiqish chastotasini yozing va nazariy ehtimolliklar bilan (3/5)² = 9/25 hamda 3/5 · 2/4 = 3/10 solishtiring.