ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Kombinatorika va Nyuton binomi

Darslar 28–29 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
29

Nyuton binomi

Darslik, 2-qism: 33–36-betlar
MaqsadGuruhlashlar sonini hisoblash va Nyuton binomi formulasi hamda binomial koeffitsiyentlar xossalaridan foydalanishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
guruhlash · combinationbinomial koeffitsiyent · binomial coefficientPaskal uchburchagi · Pascal’s triangleumumiy had · general term
Tushuntirish

n elementdan k tasini tartibini hisobga olmay tanlash usullari soni guruhlashlar soni deb ataladi: C(n, k) = n!/(k!(n − k)!). U har bir qism to‘plam k! marta sanalganini hisobga olib, n(n − 1)…(n − k + 1) ni k! ga bo‘lishdan hosil bo‘ladi. Xossalari: C(n, 0) = C(n, n) = 1, C(n, k) = C(n, n − k) (k tani tanlash — n − k tani tashlab ketish) va C(n, k) = C(n − 1, k − 1) + C(n − 1, k); oxirgisi Paskal uchburchagini hosil qiladi: 1; 1 1; 1 2 1; 1 3 3 1; 1 4 6 4 1; 1 5 10 10 5 1. Nyuton binomi: (a + b)ⁿ = C(n, 0)aⁿ + C(n, 1)aⁿ⁻¹b + … + C(n, n)bⁿ; (k + 1)-had Tₖ₊₁ = C(n, k)aⁿ⁻ᵏbᵏ. a = b = 1 da C(n, 0) + … + C(n, n) = 2ⁿ, a = 1, b = −1 da toq o‘rindagi yig‘indi juft o‘rindagi yig‘indiga teng.

1
11
121
1331
14641
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

8 ta jamoa ishtirok etayotgan turnirda har ikki jamoa bir marta o‘ynasa, o‘yinlar soni juftlar soniga teng: C(8, 2) = 8 · 7 / 2 = 28. Tartib ahamiyatga ega emas, chunki «A–B» va «B–A» bitta o‘yin. Shuning uchun kombinatsiyalar sonini permutatsiyadan 2! ga bo‘lib topamiz.

Kim ishlatadi

Sport tashkilotchilari turnir jadvalini tuzadi, sifat nazoratchilari partiyadan bir nechta mahsulotni tanlab olish usullarini sanaydi, tarmoq muhandislari kompyuterlar orasidagi mumkin bo‘lgan ulanishlar sonini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

To‘rtta do‘stingiz uchun A, B, C, D harflarini qog‘ozga yozing va ulardan tuzish mumkin bo‘lgan barcha juftlarni ro‘yxat qiling. Juftlar soni C(4, 2) = 6 ga mos kelishini tekshiring.

Namunalar
12 nafar o‘quvchidan 2 kishilik navbatchilar jufti: C(12, 2) = 12 · 11/(1 · 2) = 66. Agar juftlikdan biri «katta navbatchi» etib belgilansa, 66 · 2 = 132 = A₁₂² — tartib hisobga olingan holga o‘tamiz. (x + 2)⁴ ni yoyamiz: koeffitsiyentlar C(4, k) · 2ᵏ: 1, 4 · 2 = 8, 6 · 4 = 24, 4 · 8 = 32, 16, ya’ni x⁴ + 8x³ + 24x² + 32x + 16.
ABCDEF
(2x − 1)⁵ yoyilmasida x³ oldidagi koeffitsiyent: b = −1 bo‘lganda x³ hadi (2x)³ va (−1)² ni o‘z ichiga oladi, ya’ni k = 2: C(5, 2) · 2³ · (−1)² = 10 · 8 = 80. Qavariq oltiburchakning diagonallari soni 6 · 3/2 = 9 (n(n − 3)/2).
Sinfda faoliyat

«Paskal uchburchagi»: katakli qog‘ozga Paskal uchburchagining 8 ta qatorini yozing (har bir son — ustidagi ikki sonning yig‘indisi). Har bir qator yig‘indisi 2ⁿ ekanini tekshiring va (a + b)⁶ ning koeffitsiyentlarini o‘qing.

Mashq
1
C(7, 2) ni hisoblang.
2
(x + 3)⁵ yoyilmasida x² oldidagi koeffitsiyentni toping.
3
(1 + x)⁶ yoyilmasidagi barcha koeffitsiyentlar yig‘indisini toping.
4
Nima uchun C(n, k) = C(n, n − k)?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinfning kasb kuzatuvi kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →