ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Ko‘pyoqlar va prizma sirti

Darslar 20–21 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Xaydarov (geometriya). Matematika 11-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. «ZAMIN NASHR» MChJ, Toshkent, 2018
21

Prizma va uning sirti

Darslik, 1-qism: 153–160-betlar
MaqsadPrizma, parallelepiped va kub elementlarini, diagonal va perpendikular kesimlarni bilish; yon va to‘la sirt yuzini hisoblash.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri / og‘ma prizma · right / oblique prismmuntazam prizma · regular prismdiagonal kesim · diagonal sectionyon sirt · lateral surface
Tushuntirish

Prizmaning ikki asosi teng ko‘pburchaklar, yon yoqlari parallelogrammlar. Yon qirralar asosga perpendikular bo‘lsa, prizma to‘g‘ri, aks holda og‘ma; asosi muntazam ko‘pburchak bo‘lgan to‘g‘ri prizma muntazam prizma. Balandlik — bir asosdan ikkinchisiga tushirilgan perpendikular. Diagonal kesim asoslarning mos diagonallari orqali o‘tadi; n burchakli prizmada n(n − 3)/2 ta diagonal kesim, n(n − 3) ta diagonal bor. Parallelepiped — asosi parallelogramm bo‘lgan prizma; to‘g‘ri burchakli parallelepipedning diagonali uchun d² = a² + b² + c². To‘g‘ri prizmaning yon sirti Syon = P · h (P — asos perimetri), og‘ma prizmaniki Syon = P_⊥ · l (perpendikular kesim perimetri P_⊥ va yon qirra l). To‘la sirt Sto‘la = Syon + 2Sasos. Kubning qirrasi a bo‘lsa, diagonali a√3, to‘la sirti 6a².

ƒFormula
S = P⊥ · l
S — yon sirt, P⊥ — perpendikulyar kesim perimetri, l — yon qirra.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Olti qirrali qalam — oltiburchakli prizma. Asosining tomoni 0,4 sm, uzunligi 17,5 sm bo‘lsa, yon sirti 6 · 0,4 · 17,5 = 42 sm². Eni 17,5 sm va uzunligi asosning perimetri 2,4 sm ga teng qog‘oz tasma qalamni aynan bir marta o‘rab, shu 42 sm² yuzni qoplaydi.

Kim ishlatadi

Qadoqlash dizaynerlari yorliq va o‘rov yuzini hisoblaydi, ustalar devor va panellar uchun bo‘yoq yoki material miqdorini baholaydi, 3D modellovchilar jism sirtini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitob yoki qutining asosi perimetrini qog‘oz tasma bilan o‘lchang, uni balandlikka ko‘paytiring: bu yon yoqlarining umumiy yuzi. Keyin har bir yoqni alohida o‘lchab tekshiring.

Namunalar
85ABCA₁B₁C₁
Muntazam uchburchakli prizma: asos tomoni 8, balandligi 5. Syon = 3 · 8 · 5 = 120. Sasos = (√3/4) · 8² = 16√3. Sto‘la = 120 + 2 · 16√3 = 120 + 32√3 ≈ 175,4.
3412ABCDA₁B₁C₁D₁
To‘g‘ri burchakli parallelepiped 3 × 4 × 12: d² = 9 + 16 + 144 = 169, d = 13. To‘la sirti 2(3 · 4 + 3 · 12 + 4 · 12) = 2(12 + 36 + 48) = 192. Og‘ma prizma: perpendikular kesim perimetri 14, yon qirra 5 bo‘lsa, Syon = 14 · 5 = 70.
Sinfda faoliyat

«Quti yuzi»: sinfdan quti (poyabzal qutisi, kitob qutisi) olib, uch o‘lchamini o‘lchang. Diagonalini formula bilan hisoblab, ipning kerakli uzunligi bilan tekshiring; to‘la sirtini hisoblab, uni o‘rashga qancha qog‘oz kerakligini aniqlang.

Mashq
1
O‘lchamlari 2, 5 va 14 bo‘lgan to‘g‘ri burchakli parallelepiped diagonalini toping.
2
To‘g‘ri prizmaning asosi tomoni 5 bo‘lgan romb, balandligi 7. Yon sirtini toping.
3
Oltiburchakli prizmaning nechta diagonali bor?
4
Nima uchun og‘ma prizmaning yon sirti perpendikular kesim perimetri bilan yon qirra ko‘paytmasiga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAnvarning tayyorgarlik rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →