Masalalar yechish: to‘plamlar va mantiq
To‘plamlar bo‘yicha masalani Venn diagrammasidan boshlang: universal to‘plamning har bir qismi (faqat A, ham A ham B, faqat B, hech biri) uchun belgilash kiriting va shartlardan tenglamalar tuzing. Ikki to‘plam uchun n(A ∪ B) = n(A) + n(B) − n(A ∩ B), «hech biriga kirmaganlar» soni esa n(U) − n(A ∪ B) ga teng. Uch to‘plam uchun n(A ∪ B ∪ C) = n(A) + n(B) + n(C) − n(A ∩ B) − n(A ∩ C) − n(B ∩ C) + n(A ∩ B ∩ C); «faqat A» qismi n(A) − n(A ∩ B) − n(A ∩ C) + n(A ∩ B ∩ C) ga teng. Hisoblashni eng ichki qism — uchala to‘plamga kirganlardan — boshlash qulay. Matnli fikr yuritishni yechish uchun avval sodda mulohazalarni p, q, r harflari bilan belgilab, mantiqiy shaklini yozing, so‘ng rostlik jadvali yoki ma’lum shakllar (modus ponens, modus tollens va boshqalar) bilan tekshiring.
Maktab sport kuniga 40 o‘quvchi ro‘yxatdan o‘tdi: 24 nafari yugurishga, 19 nafari sakrashga yozildi, 7 nafari hech qaysisiga yozilmadi. Kamida bittasiga yozilganlar 40 − 7 = 33 ta, demak ikkalasiga yozilganlar 24 + 19 − 33 = 10 ta.
Tadbir tashkilotchilari maydon va jihozni qatnashchilar soniga qarab rejalaydi, so‘rovnoma tahlilchilari ikki guruhning kesishmasini topadi, marketologlar takroriy mijozlarni ikki marta sanamaydi.
Qog‘ozga ikkita kesishuvchi aylana chizing va ikkita so‘z tanlang (masalan, «maktab» va «kitob»). Har bir aylanaga o‘z so‘zining turli harflarini yozing, umumiy harflarni kesishmaga qo‘ying va jami turli harflar sonini formula bilan tekshiring.
Sinfda so‘rovnoma: har bir o‘quvchi uch savolga (masalan, velosiped, futbol, shaxmat) «ha» yoki «yo‘q» deb javob beradi. Ma’lumotlarni Venn diagrammasiga joylab, sakkizta qismning har birida nechta o‘quvchi borligini topishadi.