ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Ortogonal proyeksiya va perpendikularlik amaliyoti

Darslar 51–52 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
52

Amaliy mashq va tatbiq: perpendikularlik

Darslik, 2-qism: 140–143-betlar
MaqsadPerpendikularlik haqidagi bilimlarni masalalarda (masofa, burchak, yuz) va hayotiy tekshiruvlarda (tiklik, burchaklar) qo‘llash.
Yangi so‘zlar
tiklik · verticalityshoqul · plumb linefazoviy diagonal · space diagonalmasofa · distance
Tushuntirish

Perpendikularlik masalalarida avval to‘g‘ri chiziq tekislikka perpendikularligini alomat bo‘yicha aniqlash, so‘ng to‘g‘ri burchakli uchburchaklar topib Pifagor teoremasidan foydalanish kerak. Masofa masalalarida: nuqtadan tekislikkacha — perpendikular, nuqtadan chiziqqacha — uch perpendikularlar teoremasi bilan topilgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi. Burchak masalalarida: chiziq va tekislik orasidagi burchak — chiziq bilan proyeksiyasi orasidagi burchak, tekisliklar orasidagi burchak — chiziqli burchak. Amaliy tekshiruvlar ham shu g‘oyalarga asoslanadi: ustun tikligini shoqul bilan ikki turli yo‘nalishdan tekshiramiz, chunki ustun ikki tekislikning kesishish chizig‘i bo‘lsa, ikkala tekislik ham vertikal shoqul bilan bir tekislikda yotadi; xona burchagining to‘g‘riligini 3-4-5 uchburchak bilan tekshiramiz: tomonlari 3, 4, 5 bo‘lsa, burchak to‘g‘ri; eshik pol bilan perpendikular, chunki uning o‘qi (ilgak chizig‘i) polga perpendikular.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Quruvchi to‘g‘ri to‘rtburchak poydevor belgilayapti: tomonlari 5 m va 12 m. Burchaklar to‘g‘riligini ikkala diagonalni o‘lchab tekshiradi: ikkalasi ham 13 m bo‘lishi kerak, chunki 5² + 12² = 169 = 13². Diagonal 13 m chiqmasa, burchak to‘g‘ri emas.

Kim ishlatadi

Qurilish geodezistlari poydevor burchaklarini shu usulda tekshiradi, duradgorlar va mebel ustalari ramalar burchagini to‘g‘rilaydi, bog‘bonlar to‘g‘ri burchakli ko‘chat qatorlarini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

To‘g‘ri to‘rtburchak shaklidagi daftar muqovasi yoki qog‘oz varag‘ini oling. Ikkala diagonalini chizg‘ich bilan o‘lchang: ular teng bo‘lishi kerak. Keyin ikki tomonini o‘lchab, diagonal kvadrati tomonlar kvadratlari yig‘indisiga yaqinligini tekshiring.

Namunalar
6645°ABCDS
SABCD piramidada ABCD — tomoni 6 bo‘lgan kvadrat, SA ⊥ (ABCD), SA = 6. SB ning asos bilan burchagi: proyeksiya AB, SA = AB, burchak 45°. BC ⊥ AB va AB — SB ning proyeksiyasi, shuning uchun BC ⊥ SB; SBC to‘g‘ri burchakli: SC = √(72 + 36) = 6√3.
Ustun yer bilan perpendikular ekanini ikki nuqtadan shoqul bilan tekshirish: har bir nuqtadan ustun va shoqul ipi bitta tekislikda ko‘rinadi. Ikki tekislik kesishgan to‘g‘ri chiziqda ustun yotadi, shoqul ham shu tekisliklarning har birida; demak ustun va shoqul parallel — ustun vertikal.
Sinfda faoliyat

Daftar yoki xona burchagida 3-4-5 usulini sinang: burchakdan bir devor bo‘ylab 3 birlik, ikkinchi devor bo‘ylab 4 birlik o‘lchab, uchlari orasidagi masofa 5 birlik bo‘lsa, burchak to‘g‘ri. (Xonada ruletkani kattalar bilan ishlating.)

Mashq
1
Ustun tikligini shoqul bilan nima uchun ikki yo‘nalishdan tekshiramiz?
2
SA ⊥ (ABCD), ABCD — tomoni 6 bo‘lgan kvadrat, SA = 6√3. SB va asos orasidagi burchak necha gradus?
6√36?ABCDS
3
O‘lchamlari 1, 4, 8 bo‘lgan qutiga sig‘adigan eng uzun to‘g‘ri tayoq uzunligi qancha?
4
Nima uchun ochiq eshik polga perpendikular tekislik bo‘lib qoladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXona burchagi aniq 90°mi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →