ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Perpendikular chiziq va tekisliklar, og‘ma, masofa

Darslar 47–48 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
48

Fazoda perpendikular, og‘ma va masofa

Darslik, 2-qism: 124–127-betlar
MaqsadPerpendikular, og‘ma va ularning proyeksiyalari orasidagi bog‘lanishni, nuqtadan tekislikkacha, parallel obyektlar va ayqash chiziqlar orasidagi masofalarni bilish.
Yangi so‘zlar
og‘ma · obliqueog‘maning proyeksiyasi · projection of an obliquemasofa · distanceumumiy perpendikular · common perpendicular
Tushuntirish

A nuqtadan α tekislikka tushirilgan AB perpendikular, tekislikdagi C nuqtaga o‘tkazilgan AC kesma og‘ma, BC kesma esa og‘maning proyeksiyasi deyiladi. ABC to‘g‘ri burchakli uchburchakda AC gipotenuza, shuning uchun perpendikular har doim og‘madan qisqa. Nuqtadan tekislikkacha masofa — perpendikular uzunligi. Bir nuqtadan chiqqan og‘malardan proyeksiyasi katta bo‘lgani uzunroq, proyeksiyalari teng og‘malar teng; AC² = AB² + BC². Tekislikka parallel to‘g‘ri chiziqning barcha nuqtalari undan baravar uzoqlikda, shuning uchun chiziqdan tekislikkacha masofa shu masofa; parallel tekisliklar orasidagi masofa — biridagi istalgan nuqtadan ikkinchisigacha masofa. Ikki ayqash to‘g‘ri chiziq yagona umumiy perpendikularga ega; uning uzunligi chiziqlar orasidagi masofa, u birinchi chiziqdan ikkinchisidan o‘tuvchi va birinchisiga parallel tekislikkacha masofaga ham teng.

ABC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Balandligi 20 m bo‘lgan aloqa ustunini uchidan 29 m li po‘lat arqon ushlab turadi, arqon tekis yerga mahkamlangan. Arqon uchining proyeksiyasi √(29² − 20²) = 21 m, ya’ni mahkamlash joyi ustun tagidan 21 m uzoqda. Pastga tik ketgan 20 m li chiziq eng qisqa masofa, qiyalar esa har doim uzunroq.

Kim ishlatadi

Aloqa va qurilish muhandislari ustunlarni arqon bilan mustahkamlaydi, geodezistlar masofalarni perpendikulyar orqali o‘lchaydi, dron va kuryer yo‘nalishini rejalovchilar eng qisqa yo‘lni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab eshigining dastasi polgacha qanchalik balandligini ip bilan o‘lchang: tik pastga tushirilgan ip eng qisqa bo‘lishini, ipni qiya tortsangiz uzunroq bo‘lishini ko‘ring.

Namunalar
12159ABC
A nuqta α dan 12 uzoqlikda, AC og‘ma 15. Proyeksiya BC = √(15² − 12²) = √81 = 9.
ABCDA₁B₁C₁D₁
Kubda AA₁ va BC qirralari ayqash; AB ularning umumiy perpendikulari (AB ⊥ AA₁ va AB ⊥ BC). Masofa AB = a, ya’ni kub qirrasiga teng.
Sinfda faoliyat

Pol va shift (xonada) parallel tekisliklar modeli: ruletka bilan pol va shift orasidagi masofani ikki turli joyda o‘lchang (kattalar yordamida) va ular teng ekanini tekshiring.

Mashq
1
Nuqtadan tekislikkacha masofa nima?
2
Perpendikular 8, og‘maning proyeksiyasi 6. Og‘ma uzunligini toping.
3
A nuqta tekislikdan 15 uzoqda, og‘ma 17. Proyeksiyani toping.
4
Nima uchun perpendikular har qanday og‘madan qisqa?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSim qarshiligi hech o‘zgarmasmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →