☰ Mundarija · Matematika

Perpendikular chiziq va tekisliklar, og‘ma, masofa

Darslar 47–48 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
48

Fazoda perpendikular, og‘ma va masofa

Darslik, 2-qism: 124–127-betlar
MaqsadPerpendikular, og‘ma va ularning proyeksiyalari orasidagi bog‘lanishni, nuqtadan tekislikkacha, parallel obyektlar va ayqash chiziqlar orasidagi masofalarni bilish.
Yangi so‘zlar
og‘ma · obliqueog‘maning proyeksiyasi · projection of an obliquemasofa · distanceumumiy perpendikular · common perpendicular
Tushuntirish

A nuqtadan α tekislikka tushirilgan AB perpendikular, tekislikdagi C nuqtaga o‘tkazilgan AC kesma og‘ma, BC kesma esa og‘maning proyeksiyasi deyiladi. ABC to‘g‘ri burchakli uchburchakda AC gipotenuza, shuning uchun perpendikular har doim og‘madan qisqa. Nuqtadan tekislikkacha masofa — perpendikular uzunligi. Bir nuqtadan chiqqan og‘malardan proyeksiyasi katta bo‘lgani uzunroq, proyeksiyalari teng og‘malar teng; AC² = AB² + BC². Tekislikka parallel to‘g‘ri chiziqning barcha nuqtalari undan baravar uzoqlikda, shuning uchun chiziqdan tekislikkacha masofa shu masofa; parallel tekisliklar orasidagi masofa — biridagi istalgan nuqtadan ikkinchisigacha masofa. Ikki ayqash to‘g‘ri chiziq yagona umumiy perpendikularga ega; uning uzunligi chiziqlar orasidagi masofa, u birinchi chiziqdan ikkinchisidan o‘tuvchi va birinchisiga parallel tekislikkacha masofaga ham teng.

Namunalar
A nuqta α dan 12 uzoqlikda, AC og‘ma 15. Proyeksiya BC = √(15² − 12²) = √81 = 9.
Kubda AA₁ va BC qirralari ayqash; AB ularning umumiy perpendikulari (AB ⊥ AA₁ va AB ⊥ BC). Masofa AB = a, ya’ni kub qirrasiga teng.
Sinfda faoliyat

Pol va shift (xonada) parallel tekisliklar modeli: ruletka bilan pol va shift orasidagi masofani ikki turli joyda o‘lchang (kattalar yordamida) va ular teng ekanini tekshiring.

Mashq
1
Nuqtadan tekislikkacha masofa nima?
2
Perpendikular 8, og‘maning proyeksiyasi 6. Og‘ma uzunligini toping.
3
A nuqta tekislikdan 15 uzoqda, og‘ma 17. Proyeksiyani toping.
4
Nima uchun perpendikular har qanday og‘madan qisqa?