ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Kompleks sonning trigonometrik shakli

Darslar 39–40 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
40

Trigonometrik shaklda berilgan kompleks sonlarning ko‘paytmasi va bo‘linmasi

Darslik, 2-qism: 81–83-betlar
MaqsadTrigonometrik shakldagi kompleks sonlarni ko‘paytirish, bo‘lish va Muavr formulasi bilan darajaga ko‘tarish.
Yangi so‘zlar
ko‘paytma · productbo‘linma · quotientMuavr formulasi · De Moivre’s formulaargumentlar yig‘indisi · sum of arguments
Tushuntirish

z₁ = r₁(cos φ₁ + i sin φ₁) va z₂ = r₂(cos φ₂ + i sin φ₂) bo‘lsa, ko‘paytma z₁z₂ = r₁r₂[cos(φ₁ + φ₂) + i sin(φ₁ + φ₂)]: modullar ko‘paytiriladi, argumentlar qo‘shiladi. Bo‘linma z₁/z₂ = (r₁/r₂)[cos(φ₁ − φ₂) + i sin(φ₁ − φ₂)]: modullar bo‘linadi, argumentlar ayriladi. Bu qoidalar sinus va kosinus uchun qo‘shish formulalaridan kelib chiqadi. Shuning uchun z = r(cos φ + i sin φ) ni n marta o‘ziga ko‘paytirsak, Muavr formulasi hosil bo‘ladi: zⁿ = rⁿ(cos nφ + i sin nφ), n ∈ ℕ. Yuqori darajali hisoblarda (masalan, (1 + i)¹⁰) algebraik shaklda ko‘paytirishdan ko‘ra avval trigonometrik shaklga o‘tgan qulay. Argument 2π dan oshib ketsa, 2π ga karrali qismini tashlab yuboramiz.

ko‘paytmar₁r₂ [cos(φ₁ + φ₂) + i sin(φ₁ + φ₂)]
bo‘linma(r₁/r₂) [cos(φ₁ − φ₂) + i sin(φ₁ − φ₂)]
darajarⁿ (cos nφ + i sin nφ)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘yinda belgi (ikonka) har kadrda 25° ga buriladi. Kompleks sonlar tilida bu har gal cos 25° + i sin 25° ga ko‘paytirish: burchaklar qo‘shiladi, uzunlik o‘zgarmaydi, chunki modul 1. 6 kadrdan keyin burilish 6 · 25° = 150° bo‘ladi va ikonka o‘lchamini saqlaydi.

Kim ishlatadi

O‘yin va grafika dasturchilari burilish va masshtabni ko‘paytirish bilan beradi, elektr muhandislari signallar fazasini qo‘shadi, signalni qayta ishlash mutaxassislari takrorlanuvchi to‘lqinlarni birlashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda bir chiziq chizing, undan transportir bilan 40° da ikkinchi chiziq, ikkinchisidan yana 50° da uchinchi chiziq o‘tkazing. Birinchi va uchinchi chiziq orasidagi burchakni uchburchak chizg‘ich burchagi bilan tekshiring: u 90° bo‘lishi kerak.

Namunalar
z₁ = 2(cos 40° + i sin 40°), z₂ = 3(cos 20° + i sin 20°). z₁z₂ = 6(cos 60° + i sin 60°) = 6(1/2 + (√3/2)i) = 3 + 3√3 i.
(1 + i)⁸: 1 + i = √2(cos 45° + i sin 45°). Muavr: (√2)⁸(cos 360° + i sin 360°) = 16 · 1 = 16.
Sinfda faoliyat

Juftlikda z = 1 + i ni ketma-ket kvadratga ko‘tarib ((1 + i)², (1 + i)⁴, (1 + i)⁸) algebraik yo‘l bilan hisoblang va Muavr formulasi natijasi (16) bilan solishtiring.

Mashq
1
Trigonometrik shakldagi ikki kompleks son ko‘paytmasining moduli va argumenti nima bo‘ladi?
2
4(cos 100° + i sin 100°) ni 2(cos 40° + i sin 40°) ga bo‘ling. Natijaning modulini yozing.
3
(cos 15° + i sin 15°)⁶ ni hisoblang.
4
Nima uchun (cos φ + i sin φ)ⁿ ning moduli har doim 1?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli165 % — soxta so‘rovmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →